ကဏ္ဍ:ဒဿနဗေဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
မုက်လိက်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ (Category) မဆေင်စပ်ကဵု:
ကဏ္ဍ:ဒဿနဗေဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝွံ ပကောံလဝ်လိက်ပရေင်မဆေင်ကဵု နဲကဲပညာသ္ၚေဝ်မၠာ်၊ လညာတ်ဒဿန မဆေင်ကဵုသဘာဝရုပ်နာမ်၊ ကေုာံ နဲကဲသောင်ကလးတင်ခက်ခုဲဘဝ အတိုင်ဗုဒ္ဓဝါဒ ရ။
သရုပ်အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒဿနဗေဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Philosophy) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာ မစၞောန်ထ္ၜးကဵု သဘဴဓရ်ပရမတ် မတွဟ်ဂး စိုတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန် ရ။ ဍေဟ်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် သဘာဝလောက ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်ကဵု ဉာဏ်ပညာ မဗၠးနူ အဝိဇ္ဇာ ရ။ ဒဿနဝွံ ဗဒှ်ကဵုနဲကဲပွမသောင်ကလး ဘဝမၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံမ္ဒးရး အတိုင်သဘာဝမဍာံစၟတ် (ယထာဘူတဉာဏ်) တုဲ သွက်ဂွံပ္တုဲကဵုကမၠောန်ဒးဒးရးရး ပ္ဍဲအရာမဂၠာဲသ္ၚဳ ဂၠံင်တရဴတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက် ရ။
သ္ဇိုင်အဓိကဒဿနဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဒဿနဗေဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ နွံကဵုတင်သ္ၚေဝ်မၠာ်အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
၁။ သစ္စဓရ် ၄ ပါး (The Four Noble Truths)
- ဒှ်နဲကဲပညာ မ္ဒးသောင်ကလးကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု မဆေင်ကဵုဒဒိုက် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ မတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်။
၂။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination)
- ဒှ်ဒဿန မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်ဖဵုမဆက်စပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ် ညံင်တင်ယောင်ယာဂွံဟၟဲကၠုင်။
၃။ လက္ခဏာ ၃ ပါး (The Three Marks of Existence)
- ပွမပိုင်ခြာလ္ၚတ် သဘာဝ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ ကေုာံ အနတ္တ နကဵုတင်သ္ၚေဝ်မၠာ် ညံင်ဂွံညာတ်ကေတ် ဓရ်ဍာံ။
၄။ ပါရမဳ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဝတ်
- ပွမပၟဝ်ဗဒှ် ညံင်ဂွံဒှ်ဌာန်နိဿဲ မဇၞော်ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံအာစိုပ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်။
တင်ဖဵုဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဖဵု ခိုင်ကၠိုက် - ဗဒှ်ကဵုလညာတ်ဒဿန မသောင်ကလးကဵု ပြဒ္ဒညာစိုတ် ညံင်ဂွံၜိုဟ်လလံ။
- နဲကဲပညာ - ဒှ်သ္ဇိုင်ပညာ မဆေင်ကဵုဗေဒစိုတ် (Psychology) မသၠုင်ပြဲအိုတ်။
- အာယုက် သာသနာ - ပွမလ္ၚတ်ဒဿနဝွံ ထိင်ဒက်မင်မွဲကဵု အာယုက်သာသနာ ညံင်ဂွံတန်ကြန်ဗိုန်ဗတ်။
ကဏ္ဍမဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင်
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ နွံဆၜိုတ်ကဏ္ဍဓမၠေံအတိုၚ်တဏအ်ဟေၚ်ရ။