ကဏ္ဍ:ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက်၊ ဝေါဟာရ ကေုာံ ပရူပရာဂမၠိုင် မဆေင်စပ်ကဵု ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist philosophy) မဒှ် လညာတ်သမ္တီ၊ သဘဴဓရ်၊ ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဘိဓရ် အတိုင် လဟီုတွဟ် ကျာ်တြဲဂေါတမ ရ။
ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ (အၚ်္ဂလိက်: Buddhist philosophy) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် လညာတ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် မဆက်စပ် ကု သဘာဝ ဘဝ၊ သဘာဝ စိုတ်၊ ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု၊ ကေုာံ နဲကဲ သွက်ဂွံ တိတ်ဗၠး နူ သံသရာ (ဒဒိုက်) ရ။ ဒဿနဏအ်ဝွံ ဟွံဗဒဗ္ဒါဲ လတူ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ ကျာ်ထာဝရ မဖန်ဗဒှ်လဝ် (Creator God) တုဲ၊ သဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ဉာဏ်ပညာ၊ ပရေင်စိစောတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analytical inquiry)၊ ကေုာံ ပွမဒ္ဂေတ်မင်မွဲ အတိုင် သစ္စာပန် ရ။
ပရူပရာ အဓိက မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ အဓိက မၞုံတန်တဴဒၟံင်တအ်ဂှ် -
- သစ္စာပန် (Four Noble Truths): သဘဴဓရ် အဓိက မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ သဘာဝ ဒဒိုက်၊ ဟိုတ်ဒဒိုက်၊ ပွမပလိုတ်ဒဒိုက် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ပလိုတ်ဒဒိုက်။
- ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination): သဘဴဓရ် မစၞောန်ထ္ၜး ပရူ သဘာဝ ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု မဆက်စပ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် အဆက်အဆက်။
- လက္ခဏာပိ (Three Marks of Existence): လညာတ် မဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ အရာအိုတ်သီု မဒှ် အနိစ္စ (ဟွံဗိုန်)၊ ဒုက္ခ (ဒဒိုက်)၊ ကေုာံ အနတ္တ (ဟၟဲကဵု ဇကုဇကောဝ် / ပိုင်ပြဳဟွံမာန်)။
- အဘိဓရ် (Abhidharma): ဒဿန ကေုာံ ပရေင်စိစောတ် သဘာဝ စိုတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ ကေုာံ နိဗ္ဗာန် ဗွဲမလှဲလး။
- ကံ (Karma): သဘာဝ ဟိုတ်ကမၠောန် (ခိုဟ်/ပရေအ်) ကေုာံ ဖဵု မဆက်စပ် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သံသရာ။
ကဏ္ဍအပ္ဍဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍအပ္ဍဲ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ညံင်ဂွံလောဲသွာ ကုညးမလ္ၚတ်တအ်ရ -
- ကဏ္ဍ:သဘဴဓရ် ဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုင် (Buddhist doctrines)
- ကဏ္ဍ:အဘိဓရ် (Abhidharma)
- ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုင် (Buddhist philosophers)
- ကဏ္ဍ:ဒဿန အာရှဂမၠိုင် (Asian philosophy)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Kalupahana, D. J. (1992). A History of Buddhist Philosophy: Continuities and Discontinuities. University of Hawaii Press.
- Buddhist philosophy, Wikipedia.
မုက်လိက်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ "ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ"
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မုက်လိက်ဂမၠိုၚ် ၁၄ စပ် ကုကဏ္ဍဏအ်ရ၊၊ သီုဖ္အိုတ် နွံ ၁၄