ကဏ္ဍ:ဓာတ်နှဴ
မုက်လိက်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ (Category) မဆေင်စပ်ကဵု:
မုက်လိက်ဂမၠိုင် မဆေင်စပ်ကဵု ဓာတ်နှဴဂမၠိုင်၊ ဒြပ်မော်လီကျူ (Molecules)၊ ကေုာံ သိပ္ပံမလ္ၚတ်ပရူပွမနှဴရဴဓာတ်
ကဏ္ဍ:ဓာတ်နှဴ (အင်္ဂလိက်: Category: Chemical Compounds) ဝွံ ဓလုက်လဝ် မုက်လိက်မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ဒြပ်ဝတ္ထုမကတဵုဒှ်ကၠုင်နူ ပွမပံင်ဗစပ်အကြား ဓာတ်အဏုမြူ (Atoms) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါပြင်ပြင်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဓာတုဗေဒ မ္ဂး ဓာတ်နှဴဝွံ နွံကဵုလက်သဏ္ဍာန်တၟေင် မတၞဟ်ခြာနူ ဓာတ်သဇိုင် (Elements) တအ်ရ။
ကဏ္ဍအောန်ဂမၠိုင် (Subcategories)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- (သွက်ဂွံလုပ်ဗှ် ကဏ္ဍအောန်ဂမၠိုင် ဒးစုတ် : ပ္ဍဲဂတ)*
- ဓာတ်နှဴအေန်ဂါနိစ် (Inorganic compounds) - ညံင်ရဴ ဍာ်၊ သ္ဗိုန်။
- ဓာတ်နှဴအဝ်ဂါနိစ် (Organic compounds) - ဓာတ်မနွံကဵုကာဗောန် (Carbon)။
- အက်သိဒ်ဂမၠိုင် (Acids) - ဓာတ်မနွံကဵုရမ္သာင်ဖျး။
- အောက်ဆိုဒ်ဂမၠိုင် (Oxides) - ဓာတ်မနှဴရဴကဵုအံက်သဳဂျေန်။
မုက်လိက်အဓိက ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် (Main Articles)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဓာတ်နှဴ: သရုပ်ပရူဓာတ်နှဴဗွဲယေဘုယျ။
- ဍာ်: (H₂O) ဓာတ်နှဴကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ။
- ကာဗောန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်: (CO₂) ဓာတ်နှဴမနွံပ္ဍဲကျာ။
- သ္ဗိုန်: (NaCl) ဓာတ်နှဴမစကာပ္ဍဲစၞစ။
- မော်လီကျူ: (Molecule) သဇိုင်ဒက်ပတန်ဓာတ်နှဴ။
လက်သဏ္ဍာန် ဓာတ်နှဴ (Characteristics of Compounds)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာသိပ္ပံမ္ဂး ဓာတ်နှဴနွံကဵုတင်စၟတ်သမ္တီ: 1. **Chemical Formula:** နွံကဵုသၞောတ်ချူ (ဥပမာ - ဍာ် = $H_2O$)။ 2. **Fixed Proportion:** ဓာတ်တအ်ဂှ် နှဴရဴဒၟံင်နကဵု လၟိဟ်မပိုတ်အာ (Fixed ratio)။ 3. **Unique Properties:** လက်သဏ္ဍာန်ဓာတ်နှဴဂှ် ဟွံတုပ်ကဵု လက်သဏ္ဍာန်ဓာတ်သဇိုင် (ဥပမာ - အံက်သဳဂျေန် ကေုာံ ဟိုက်ဒြဝ်ဂျေန် ဂှ်ဒှ်ကျာ၊ ဆဂး နှဴတုဲဒှ်အာ ဍာ်)။
နကဵုမတ်တၠပညာမန် (In Mon Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဘဝမံင်စံင်မန်၊ ဓာတ်နှဴတအ်ဝွံ စကာဒၟံင်နူခေတ်တြေံ:
- **ဂဥုဲမန်:** ပွမနှဴရဴဓာတ်သဘာဝနာနာ သွက်ဂွံဒှ်ဂဥုဲ (ဥပမာ - ပွမစကာသ္ဗိုန်၊ ၜေဲ)။
- **အနုပညာ:** ပွမနှဴရဴအသာ် (Pigments) နူဓာတ်မိန္ဒရဗ် သွက်ဂွံဓဇက်ဗီုကျာ် ပ္ဍဲထီု ကေုာံ ဘာလကျာ်။
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်ညိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဏ္ဍဏအ် ပြဟ်ဟ်ဏအ် မုက်လိက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရူ ဟွံမဲဏီရ။