ကဏ္ဍ:ဝင်သာသနာ

ဝင်သာသနာ (History of Buddhism) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမသောင်ကလးထမံက်ထ္ၜးလဝ် လၟေင်ပရူပရာ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပွမဇၞော်ပၟဝ်ကၠုင်လဝ် သာသနာကျာ်တြဲ သဗ္ဗညု နူအခိင်မစပတန်သာသနာ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ရးမဇ္ဇျိမ စဵုကဵုစိုပ်ဘဝပစ္စုပ္ပန် ဗွဲမၞုံကဵုဒ္တုဲဖဵု ရ။ ကဏ္ဍဝွံ စုတ်လဝ် တင်ဂၞင်ဝင် နူခေတ်အဆက်ဆက် ညံင်ညးမလ္ၚတ်တအ် ဂွံဗှ်စခိုဟ် ကလိတ်ကလောတ် ကေုာံ လ္ၚတ်ကေတ်မာန် ဗွဲမလောဲသွာ ရ။

နကဵုနဲကဲပညာ ဂှ် ပါ်ပ္ညပ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

• ခေတ်တမ်မူဟူ (Early Buddhism)
  • ဘဝကျာ်တြဲ - ပရူပရာနူသၠးဂၠံဂဝ် စဵုကဵုစိုပ် သ္ပပရိနိဗ္ဗာန်။
  • ပထမသံဂါယန - ပွမဖ္ဍောတ်သှ်ဆာဲ ဓမ္မဝိနယ ကိုပ်ကၠာအိုတ်။

• ခေတ်အသောက ကေုာံ ပွမပြးဇး (Asokan Era & Expansion)
  • တတိယသံဂါယန - ပရေင်သာသနာ ပ္ဍဲခေတ်သၟိင်ဓမ္မအသောက။
  • ပ္တန်သာသနာ ၉ ရး - ပွမဗလးသင် သွက်ဂွံပတန်သာသနာ ၉ ဒၞာဲ (သီုကဵုရးသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ)။

• ခေတ်ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ရုမ္မတိ (Literature Era)
  • စတုတ္ထသံဂါယန - ပွမချူခၞံပတိုန် ပိဋက ၃ နကဵုလိက်သၠရိုတ် ညံင်ဟွံဂွံကၠေံဗ္ဒန်အာ။
  • ဝင်အစာတၠဂမၠိုင် - ပရူမှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ကေုာံ အစာတၠမခၞံအဋ္ဌကထာဂမၠိုင်။

• ဝင်သာသနာမန် - လၟေင်ဝင်သာသနာ နူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ဟံသာဝတဳ စဵုကဵုစိုပ်ခေတ်လၟုဟ်။
• ဝင်သာသနာသဳရိလင်္ကာ - ဝင်ဘာသာဗုဒ္ဓ ထေရဝါဒ ပ္ဍဲတကအ်သိင်္ဃိုရ်။
• ဝင်သာသနာအာယှဗၟံက် - ပရူဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယာန ပ္ဍဲကြုက်၊ ဂျပါန် ကေုာံ ကဝ်ရဳယျာ။

• ပရူသံဂါယနဂမၠိုင်
• စေတဳ ကေုာံ ဒၞာဲသ္ပပူဇဴဂမၠိုင်
• သံဃရာဇာ ကေုာံ အစာတၠဂမၠိုင်

• ဒီပဝံသ ကေုာံ မဟာဝံသ
• သာသနာဝံသ
• ဝင်သာသနာမန် (လိက်သၠရိုတ်)