ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ

ဝိပဿနာ (အင်္ဂလိက်: Vipassana / Insight Meditation, ပါဠိ: Vipassanā) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမညာတ်ကေတ် သဘာဝဓရ်တအ် အတိုင်စၟတ်သဘာဝဇေတ်တ်ရ။ ဝေါဟာရဏအ် ကၠုင်နူ သ္ဇိုင်ပါဠိ "ဝိ" (တၟေင် / နာနာသာ်) ကေုာံ "ပဿနာ" (ပွမညာတ်ကေတ်) တုဲ မနွံအဓိပ္ပာယ် "ပွမညာတ်ကေတ် ဗွဲမတၟေင်" ရ။ ဝိပဿနာဝွံ ဒှ်နဲကဲလွဳပရာ ကမ္မဌာန် သွက်ဂွံကလိဂွံ ဉာဏ်ပညာ မညာတ်ကေတ် လက္ခဏာပိပါ် (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲရုပ်နာမ်ခန္ဓပိုဲတုဲ၊ တင်ရန်တၟအ်အိုတ်ကၞောတ်ဂှ် သွက်ဂွံလုပ်စိုပ် ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ရ။

ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍအပ္ဍဲ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ညံင်ဂွံလောဲသွာ ကုညးမလ္ၚတ်တအ်ရ -

• ကဏ္ဍ:သတိပဋ္ဌာန် ၄ (Four Foundations of Mindfulness)
• ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ဝိပဿနာဂမၠိုင် (Vipassana Insight Knowledges)
• ကဏ္ဍ:ယောဂဳ ကေုာံ အစာကမ္မဌာန် (Yogis and Meditation Masters)
• ကဏ္ဍ:ရိပ်သာဝိပဿနာ (Vipassana Meditation Centers)

• လက္ခဏာပိပါ် (The Three Marks of Existence): သဘဴဓရ် အနိစ္စ (ပွမဟွံတန်ကြန်)၊ ဒုက္ခ (ပွမဒှ်ဒဒိုက်)၊ ကေုာံ အနတ္တ (ပွမဟၟဲကဵုအတ္တ/ဇကု)။
• သမထ (Samatha): ပွမပတန်စိုတ် ညံင်ဂွံညိင်ဝတ် (Concentration / Tranquility)။ ဗွဲမဂၠိုင် ယောဂဳတအ် သ္ဒးလွဳပရာ သမထ ညံင်ဂွံကလိဂွံ သမာဓိ ကိုပ်ကၠာတုဲမ္ဂး ဆက်ဇၞော်မောဝ် ဝိပဿနာရ။
• ရုပ်နာမ် (Nama-Rupa): လဒက်ပတန် သဘာဝခန္ဓ မဒှ်ရုပ် (Matter) ကေုာံ နာမ်/စိုတ် (Mind)။
• ဉာဏ် (Ñāṇa): ဉာဏ်ပညာ မညာတ်ကေတ် သဘာဝဓရ်ဇေတ်တ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပွမပတန်သတိ။
• သင်္ခါရ (Sankhara): သဘာဝဓရ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပံင်စပ် ဟိုတ်ကေုာံဖိုလ်ဂမၠိုင်။

• ဘဒ္ဒန္တဗုဒ္ဓဃောသ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (Visuddhimagga) - ကဏ္ဍ ဝိပဿနာဉာဏ်။
• ဘဒ္ဒန္တဝိမလ (၂၀၁၀) လၟေင်ကမၠောန် ဝိပဿနာကမ္မဌာန်။
• Kornfield, J. (1977). Living Buddhist Masters.
• Vipassana, Wikipedia.