ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရပါဠိ

ဝေါဟာရပါဠိ (အင်္ဂလိက်: Pali Terms / Pali Vocabulary) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်မအရေဝ်၊ ဝေါဟာရ ကေုာံ ဝါကျဂမၠိုင် မကၠုင်နူ အရေဝ်ဘာသာပါဠိ (Pali language) မဒှ်အရေဝ်လွပ် တမ်မူလ မဟီုတွံလဝ် ဓရ်ကျာ်တြဲ ကေုာံ လိက်ပတ်ပိဋကတ်ပိ (ထေရဝါဒ) ရ။

ဟိုတ်နူ ဂကူမန်တအ်ဝွံ ဒုင်ကေတ်လဝ် သာသနာကျာ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ်မန် ကေုာံ အရေဝ်ဟီုလၟေင်တ္ၚဲမ္ဂး ဝေါဟာရပါဠိတအ်ဝွံ ပါလုပ်ပြံင်နှဴဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍသာသနာ၊ အဘိဓရ်၊ ဝိပဿနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်တအ်မ္ဂး ပွမသုင်စောဲ ဝေါဟာရပါဠိတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်အဓိပ္ပါယ် သဘဴဓရ်တအ် ဂွံဍာံစၟတ် ကေုာံ ဇြိုဟ်နက်ရ။

အရေဝ်ပါဠိ မလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင်လှာဲစကာလဝ် ဗီုပြင် (၂) သာ်ရ -

1. စကာအတိုင်ပကတိ (Direct Loanwords): ဝေါဟာရလ္ၚဵုတအ်ဂှ် စကာလဝ် အတိုင်ပါဠိတမ်မူလဟေင်ရ။ (ဥပမာ - ဒေါသ၊ မောဟ၊ သဒ္ဓါ၊ ပညာ၊ သမာဓိ)။
2. ပြံင်လှာဲလဝ် ရမ္သာင်/အက္ခရ် (Modified Loanwords): ဝေါဟာရလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် သၞောတ်အက္ခရ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်မန်ရ။
   • ဥပမာ - ကုသလ -> ကုသဵု
   • ဥပမာ - ပုည -> ပိုန်
   • ဥပမာ - သဘာဝ -> သဘဴ
   • ဥပမာ - နိဗ္ဗာန -> နိဗ္ဗာန်

အပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍအပ္ဍဲ မဆေင်စပ်ကဵု ဝေါဟာရပါဠိ မၞုံတန်တဴဒၟံင်တအ်ဂှ် -

• ကဏ္ဍ:အဘိဓရ် (Abhidhamma)
• ကဏ္ဍ:သဘဴဓရ် (Sabhāva-dhamma)
• ကဏ္ဍ:ဂုဏ်ကျာ် ၉ သာ် (Buddhaguṇa)
• အရဟံ (Arahaṃ)
• သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏစေတသိက် (Sabbacittasādhāraṇa Cetasika)
• စေတသိက် ၅၂ (Cetasika)
• ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Paṭiccasamuppāda)

• Rhys Davids, T.W. & Stede, William (1921–1925). The Pali Text Society's Pali–English Dictionary. Chipstead: Pali Text Society.
• နိုင်ဘီထော မွန်ဇြာ (၂၀၁၄)။ နိဒါန်း ဘာသာဗေဒ။
• Glossary of Buddhism, Wikipedia။