ကလာပ်ရုပ်
ကလာပ်ရုပ် (အၚ်္ဂလိက်: Cell) ဝွံ ဒှ်ဗြူ (Basic unit) သဇိုင် ဒက်ပ္တန် (Structural) ကေုာံ တာလျိုင် (Functional) ဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲသတ်မနွံကဵုလမျီု (Living organisms) သီုဖအိုတ်ရ။[၁] သတ်မနွံကဵုလမျီုလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုကလာပ်ရုပ်မွဲဓဝ် (Unicellular) တုဲ၊ သတ်မနွံကဵုလမျီု ဂကူတၞဟ် မပ္တံကဵု မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုကလာပ်ရုပ် ဗွဲမဂၠိုင် (Multicellular) ရ။
သီအိုရဳ ကလာပ်ရုပ် (Cell Theory)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာဇဳဝဗေဒ ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူသီအိုရဳ ကလာပ်ရုပ် ၃ သာ်ရ- ၁။ သတ်မနွံကဵုလမျီု သီုဖအိုတ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုကလာပ်ရုပ်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်ရ။ ၂။ ကလာပ်ရုပ်ဝွံ ဒှ်ဗြူသဇိုင် လမျီုရ။ ၃။ ကလာပ်ရုပ်တၟိတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုကလာပ်ရုပ် မနွံဒၟံင်တုဲတုဲတအ် (နကဵုနဲကဲပါ်ကလာပ်ရုပ်) ရ။
ဂကူ ကလာပ်ရုပ်ဂမၠိုင် (Types of Cells)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ်-
- ပရဝ်ကာရိယုတ် (Prokaryotic Cells): ဒှ်ကလာပ်ရုပ် မဟွံမဲကဵု နူကလိယပ် (Nucleus) ချိုတ်ပၠိုတ်။ ဥပမာ- စၟဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria)။
- ယူကာရိယုတ် (Eukaryotic Cells): ဒှ်ကလာပ်ရုပ် မနွံကဵု နူကလိယပ် ကေုာံ အဝဲအပ္ဍဲ (Organelles) ချိုတ်ပၠိုတ်။ ဥပမာ- ကလာပ်ရုပ် တိရစ္ဆာန်၊ တၞံဆု ကေုာံ ယိဟ်။[၂]
[Image of the structural differences between prokaryotic and eukaryotic cells]
အဝဲအပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Organelles)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ် ယူကာရိယုတ် (Eukaryotic) မွဲမွဲ နွံကဵုအဝဲအပ္ဍဲ မကၠောန်ကမၠောန် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ်-
- နူကလိယပ် (Nucleus): ဒှ်ဗဟဵုထိင်ဒဝ် ကလာပ်ရုပ် ကေုာံ ဒၞာဲမဂိုင်သိပ်လဝ် တင်ဂၞင်ဗဳဇ DNA ရ။
- မိုက်တဝ်ခေါန်ဒြဳယာ (Mitochondria): ဒှ် "ရုံစက်ဒြဟတ်" (Powerhouse) မပ္တံခၞံဗဒှ်ကဵု ဒြဟတ် (ATP) သွက်ကလာပ်ရုပ်ရ။
- ရိုင်ဗဝ်သုမ် (Ribosomes): ဒှ်ဒၞာဲမခၞံဗဒှ် ပရဝ်တေန် (Proteins) ရ။
- ကၟာင်စဵုဒၞာ ကလာပ်ရုပ် (Cell Membrane): စဵုဒၞာကလာပ်ရုပ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ်အရာမလုပ်တိတ် နူကလာပ်ရုပ်ရ။
[Image of the fluid mosaic model of the cell membrane]
- သိုက်တဝ်ပလာသမ် (Cytoplasm): ဒှ်ဓါတ်အရည် အပ္ဍဲကလာပ်ရုပ် မနွံကဵု အဝဲအပ္ဍဲတအ်ရ။
ကလာပ်ရုပ် တိရစ္ဆာန် ကဵု ကလာပ်ရုပ် တၞံ (Animal vs Plant Cells)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကလာပ်ရုပ် တၞံဆုဂှ် တၞဟ်ခြာနူ ကလာပ်ရုပ်တိရစ္ဆာန် ဟိုတ်နူဍေဟ်နွံကဵု-
- ကၟာင်ကလာပ်ရုပ် (Cell Wall): သွက်ဂွံခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ထိင်ဒဝ်ဗီုပြင်။
- ကၠဝ်ရဝ်ပလာသတ် (Chloroplasts): သွက်ဂွံခၞံဗဒှ် စၞစ နကဵုလျးတ္ၚဲ (Photosynthesis)။
[Image of the process of photosynthesis inside a chloroplast]
- ဗေကျူအဝ် (Large Vacuole): သွက်ဂွံဂိုင်သိပ်ဍာ် ကေုာံ အဟာရ။