ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ

သမ္မတ ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Republic of Colombia) República de Colombia  (Spanish)
အလာံ တဆိပ်
ဂမြဴ: "Libertad y Orden" (ဗၠးၜး ကေုာံ စဳပၞောန်)
ဒွက်ဍုင်: "Himno Nacional de la República de Colombia"
ဒၞာဲဒတန် ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (သာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၠုင်ကျာ
ဍုင်ဇၞော်	ဗဝ်ဂဝ်တာ (Bogotá) 4°35′N 74°4′W
ဇၞော်အိုတ်ဍုင်	ဗဝ်ဂဝ်တာ
အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင်	သပိန်
အရေဝ်ဒေသ မစကာရုင်ဂမၠိုင်	ဘာသာတမ်မူလ ၆၄ သာ်, အင်္ဂလိက် (ပ္ဍဲ တကအ် သာန်အာန်ဒရေတ်)
ဂကူ	၈၇.၆% မေသတဳဇြဝ် ကေုာံ သာ်ဗု, ၆.၈% အဖရိကန်, ၄.၃% အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန်
ကွေတ်ဘာသာ	၇၉% ကာတ္တလေတ်, ၁၄% အဳဗာန်ဂျေလဳကာန်
Demonym	ကဝ်လောမ်ဗဳယျာန် (Colombian)
အလဵုအသဳ	သမ္မတ သၞောတ်မွဲမ (Unitary presidential republic)
• သမ္မတ	ဂူသတာဗဝ် ပေထရဝ် (Gustavo Petro)
• ဒု-သမ္မတ	ဖရမ်သဳယာ မာကုက် (Francia Márquez)
ဒတန်သၞောဝ်	ကောန်ဂရေတ် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Congress of Colombia)
မပိုင်ပြဳလဝ်
• သီုဖအိုတ်	(ကဆံင်: မရနုက်ကဵု ၂၅)
လၟိဟ်မၞိဟ်
• တၟော်	၅၂,၇၀၀,၀၀၀ (၂၀၂၄)
• ကလောတ်
GDP (PPP)	တၟော်
• သီုဖအိုတ်	$ ၁.၂၆ ထရဳလဳယျောန် (၂၀၂၄)
• Per capita	$ ၂၃,၅၇၆
လှုဲ	သြန်ပဳသဝ် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (COP)
ဇြောမ်အခိင်	COT (UTC−5)
ကုဒ်ဂၞန်ဖုန်	+57

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (အၚ်္ဂလိက်: Colombia; ဘာသာသပိန်: Colombia) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုအလုံအစင် သမ္မတ ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Republic of Colombia) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် အမေရိကသၠုင်ကျာ (South America) တုဲ သီုနွံကဵု ဒေသတကအ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၟဝ်ကျာရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် ပါနာမာ လ္ပာ်ပလိုတ်-သၟဝ်ကျာ၊ ဗေနဳဇွဲလာ ကေုာံ ဗြာဇြဳ လ္ပာ်ဗမံက်၊ ကေုာံ ပေရူ ကေုာံ အဳကွေဒေါဝ် လ္ပာ်သၠုင်ကျာရ။ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မွဲဓဝ်ဟေင် ပ္ဍဲအမေရိကသၠုင်ကျာ မၞုံကဵု ပြင်ၜဳ သီုလ္ပာ် ၜဳကာရဳဗဳယျာန် (Caribbean Sea) ကေုာံ ၜဳမှာသၟိတ်ပါသဳဖေတ် (Pacific Ocean) ရ။

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ဇဳဝစုံလင် မဇၞော်လှဲလးအိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲဂၠးတိ (Megadiverse country) တုဲ ပါ်လဝ် ပထဝဳဍုင် ဒေသအဓိက မသုန်သာ်- ဒေသက္ဍိုပ်ဒဵု အာန်ဒဳ (Andes)၊ ဒေသ ကမ်းရိုးတန်း ၜဳပါသဳဖေတ်၊ ဒေသ ကမ်းရိုးတန်း ၜဳကာရဳဗဳယျာန်၊ ဒေသ ဗလးတိ လာနဝ်သ် (Llanos)၊ ကေုာံ ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ အမေဇြောန် (Amazon basin) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဝင် မဇၞော်လှဲလး ကေုာံ ယေန်သၞာင် မပံင်စပ်လဝ် အကြာ အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန်၊ သပိန်၊ ကေုာံ အဖရိကန် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ဗဝ်ဂဝ်တာ (Bogotá) ရ။

၁။ နိရုတ္တိ (Etymology)

ယၟု "ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ" (Colombia) ဝွံ ခုတ်ခဴလဝ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ရှ်ေသှ်ေ ညးမဂၠာဲတမ္ၚာ ဒယှ် ခရစ်သတဝ်ဖာ ကိုလံဗတ် (Christopher Columbus) ရ။ ယၟုဏအ်ဝွံ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စကာလဝ် နကဵု အစာပၠန်ဂတး ဗေနဳဇွဲလာ ဖရန်သဳသကဝ် ဒေ မဳရာန်ဒါ (Francisco de Miranda) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၀၁ သွက်ဂွံ ကော်ခဴစ အလုံမွဲ တိုက်အမေရိက မဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် သၟဝ်သပိန် ကေုာံ ပဝ်တူဂြဳရ။

ကြဴနူ မကလိဂွံ ဗၠးၜးတုဲ၊ ယၟုဏအ်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် ယၟု အလဵုအစင် သွက် ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂရိတ် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Republic of Gran Colombia) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၉ မပံင်ကောံလဝ် ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ၊ ဗေနဳဇွဲလာ၊ အဳကွေဒေါဝ် ကေုာံ ပါနာမာ လၟုဟ်ရ။ ကြဴနူ ကၟိန်ဍုင်ဂှ် ပြးဇးအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀ တုဲ၊ ဒေသ ဗဟဵုဂှ် ဆက်စကာအာ ယၟု ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

၂။ ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် (History and Pre-Columbian Era)

ဝှာင်:Museo del Oro Bogota.jpg

ကပေါတ်ထဝ် နူခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကိုလံဗတ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲ ပြတိုက် ထဝ် (Museo del Oro) ပ္ဍဲဗဝ်ဂဝ်တာ။

ဝင် ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ လှဲလး ဗွဲမလောန်တုဲ မာန်ပါ်လဝ် နကဵု ခေတ်အဓိက နာနာသာ်ရ-

ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကိုလံဗတ် (Pre-Columbian Era): ဟိုတ်နူ ဒၞာဲဒတန်ဍေံတုဲ၊ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ဒဒန်ကၠောအ် (corridor) သွက် ကောန်မၞိဟ်တြေံ ညးမကၠုင်နူ အမေရိကလဒေါဝ် (Mesoamerica) သွက်ဂွံ စိုပ်အာ အာန်ဒဳ ကေုာံ အမေဇြောန်ရ။ ညးတမ်မူလတအ် မံင်တန်တဴကၠုင် ပ္ဍဲဒေသဏအ် နူကဵု ၜိုတ် ၁၂,၀၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာခရေတ် (BCE) တေံရ။ ယေန်သၞာင် ဒယှ်ဂမၠိုင် ညံင်ရဴ မူအဳသကာ (Muisca) မမံင် ပ္ဍဲဒေသ က္ဍိုပ်ဒဵု ကေုာံ တာဲရဝ်နာ (Tairona) တအ် ဇၞော်မောဝ်လဝ် ကွတ်တဵုလွဳ ကေုာံ ကွတ်ကၠောန်ထဝ် (goldwork) မပြဲပြဲရ။

ခေတ် အုပ်ဓုပ် သပိန် (Spanish Colonization): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၉၊ သပိန်တအ် စိုပ်ကၠုင် ဒေသ ကမ်းရိုးတန်း ကဝ်လောမ်ဗဳယျာရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ဂှ် ညးတအ် လုပ်သီကေတ် ဒေသအပ္ဍဲဍုင်တုဲ သိုင်ပတန်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ဗဝ်ဂဝ်တာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၈ ရ။ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဒတန် အဓိက သွက် ပရေင်ၜံက်ခါဲ ထဝ် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ သွက် အေန်ပါယာ သပိန်ရ။

ဗၠးၜး ကေုာံ ခေတ်သမ္မတ (Independence and Republic): ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ လလောင်တြး ဗၠးၜး ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၀၊ ၁၈၁၀ ဆဂး ဗၠးၜး အလုံအစင်ဂှ် ကလိဂွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၉ ကြဴနူ သကိုပ်ပၞာန် သဳမောန် ဗဝ်လဳဗာရ် (Simón Bolívar) ဇၞးအာ ပၞာန် Boyacá ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒးဆဵုဂဗကဵု ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် အဆက်အဆက် ပ္ဍဲကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ စနူ သၞာံ ၁၉၆၀ တအ်တုဲ၊ ပရေင်ရုသံင် လက်နက်ကိုင် (Armed conflict) ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ အလဵုအသဳ၊ ဂကောံပၠန်ဂတး (FARC, ELN) ကေုာံ ဂကောံ ဂြိုပ်ဇမၠိင် (Paramilitaries) ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး၊ ကြဴနူ ကသုက် ၜိုဟ်သြိုဟ် ၂၀၁၆ တုဲ၊ ပရေင်စဳပၞောန် ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ် ကလေင်ဇၞော်မောဝ် ကၠုင်ဒၟံင်ရ။

၃။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate)

ဝှာင်:Cocora valley.jpg

ခလံက် ကိုဝ်ကိုဝ်ရာ (Valle de Cocora) မၞုံကဵု တၞံတာ ဍာ်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ။

ပထဝဳ ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ နွံဇမၞော် ဧရိယာ ၁,၁၄၁,၇၄၈ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ဍေံဒှ် ဍုင်မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၄ ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာရ။ ပထဝဳဍုင် ပါ်လဝ် မသုန် ဒေသ အဓိက-

1. La Región Andina (ဒေသ က္ဍိုပ်ဒဵု အာန်ဒဳ): ဒဵုအာန်ဒဳ ပ္ဍဲကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ပါ်တိတ်အာ ပိလစှ်ေ- ပလိုတ်၊ လဒေါဝ်၊ ကေုာံ ဗမံက်ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗဝ်ဂဝ်တာ ကေုာံ မေဒေယျဳန် (Medellín) တအ် နွံပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
2. La Región Caribe (ဒေသ ၜဳကာရဳဗဳယျာန်): နွံလ္ပာ် သၟဝ်ကျာတုဲ ဍေံဒှ် ဒေသ ကမ်းရိုးတန်း မၞုံကဵု ရာသဳဥတု ကတဴ။
3. La Región Pacífica (ဒေသ ၜဳပါသဳဖေတ်): နွံလ္ပာ် ပလိုတ်တုဲ ဍေံဒှ် ဒေသ မၞုံကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ ကေုာံ ဗြဲမဂူဂၠိုင်အိုတ် မွဲဒၞာဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။
4. La Orinoquía / Los Llanos (ဒေသ ဗလးတိ): နွံလ္ပာ် ဗမံက်တုဲ ဍေံဒှ် ဗလးတိ မၞုံကဵု ချောဲသၟတ် (Savanna) သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ဂၠဴရ။
5. La Amazonía (ဒေသ အမေဇြောန်): နွံလ္ပာ် သၠုင်ကျာတုဲ ဍေံဂြောပ်လဝ် ၜိုတ် မွဲ-ဂအုံ-ပိ နူကဵု ဧရိယာ ဍုင် သီုဖအိုတ်ရ။

ရာသဳဥတု ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ တန်တဴဒၟံင် လ္တူ သမၠုင်ဒဵု (Altitude) ရ။ ပ္ဍဲဒေသကမ်းရိုးတန်းဂှ် ကတဴတုဲ၊ ပ္ဍဲဗဝ်ဂဝ်တာ (သမၠုင် ၂,၆၄၀ မဳတာ) ဂှ် ဥတု ၜိုဟ်သြိုဟ် လၟိုန်သၞာံရ။

၄။ ဇဳဝစုံလၚ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Biodiversity and Environment)

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဇဳဝစုံလင် (Biodiversity) မဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၂ ပ္ဍဲဂၠးတိ (ကြဴနူ ဗြာဇြဳ) တုဲ ယဝ်ရ ပတောအ်ၜတ် ကု ဧရိယာမ္ဂး ဍေံနွံကဵု ဇဳဝစုံလင် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

• သတ်တိရစ္ဆာန်: ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကူ ဂစေံ (Birds) ကေုာံ အဝ်ခေတ် (Orchids) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ လိမ္မာ ကေုာံ လစံက် (Amphibians) တအ်လေဝ် ဂၠိုင်ဗွဲမလောန်ရ။
• ဂြိုပ် ကေုာံ သဘာဝ: ဂြိုပ် အမေဇြောန် ကေုာံ ဂြိုပ် ချောကဝ် (Chocó) တအ်ဝွံ ဒှ်ဒတန် သဘာဝ မကိစ္စဇၞော် သွက် ဂၠးကဝ်ရ။ ဆဂး၊ ပရေင်ခုတ်ပလီုဂြိုပ် (Deforestation) ဝွံ ဒှ်ပြသၞာ သဘာဝ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဝ်လောမ်ဗဳယျာရ။

၅။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Government and Politics)

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် သမ္မတ သၞောတ်မွဲမ (Unitary presidential republic) ရ။ သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ-

1. အဝဵု အုပ်ဓုပ် (Executive): သမ္မတ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် အလဵုအသဳရ။ သမ္မတ မာန်အုပ်ဓုပ် ပွိုင် ၄ သၞာံ (ဆဂး လၟုဟ် ဟွံကဵုအခေါင် ဆက်တိုန် အဆက်အဆက်ရ)။
2. အဝဵု ဥပဒေ (Legislative): ကောန်ဂရေတ် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Congress) ဝွံ ဒှ် လဒက်ပတန် ၜါစၠတ်ထဝ် (Bicameral) မၞုံကဵု စၠတ်ထဝ်သၠုင် (Senate) ကေုာံ စၠတ်ထဝ်သၟဝ် (House of Representatives) ရ။
3. အဝဵု တုလာကာန် (Judiciary): ရုင်ဗစာ ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ၄ ရုင် ပါ်လဝ် တာလျိုင် သွက် ဥပဒေသဇိုင်၊ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ရာဇာဝတ်ရ။

ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ ပါ်လဝ် နကဵု ဌာန (Departments) ၃၂ ဌာန ကေုာံ ခရိုင် ဍုင်ဇၞော် (Capital District) မွဲရ။

ဍုင် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ

ဍုင် (City)	ဌာန (Department)	တင်စၟတ် (Note)
ဗဝ်ဂဝ်တာ (Bogotá)	Cundinamarca	ဍုင်ဇၞော်၊ ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်။
မေဒေယျဳန် (Medellín)	Antioquia	ဍုင်မရနုက်ကဵု ၜါ၊ ဒယှ်တမ္ညဝ် နကဵု ကွတ်ပညာ ကေုာံ တၟေင်ပြံင်လှာဲ။
ကာလဳ (Cali)	Valle del Cauca	ဗဟဵု ပရေင်စက်ရုံ ကေုာံ ဍုင် ဂဳတ သာလ်သာ (Salsa)။
ကာရ်တာဟေနာ (Cartagena)	Bolívar	ဍုင်ဝင် ကမ်းရိုးတန်း ကေုာံ ဒတန် ကၟုဲတမ္ၚာ အဓိက။

၆။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy)

ဝှာင်:Cafe de Colombia.jpg

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မပတိတ် ကဝ်ဖဳ အာရာဗဳကာ (Arabica coffee) ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ။

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၃ ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာ (ကြဴနူ ဗြာဇြဳ ကေုာံ အာဂျေန်တဳနာ) တုဲ ဒှ် ဂကောံဍုင် OECD ရ။

• သယံဇာတ ကေုာံ ပတိတ်မ္ၚး: ကၠေင်ဍာ်တိ (Petroleum) ကေုာံ ချးတၟအ် (Coal) တအ်ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် ပတိတ်မ္ၚး အဓိကရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ ဒှ်ဍုင် မပတိတ် ဗိုတ်သာ်တ္ၚေက် (Emeralds) အဓိက ပ္ဍဲဂၠးတိ ကေုာံ ပတိတ် ကဝ်ဖဳ (Coffee)၊ ပ္ကဴ (Cut flowers) ကေုာံ ဗြာတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
• စက်ရုံ ကေုာံ သေဝါ: ကဏ္ဍ ကၠောန်ပတိတ် (Manufacturing) မပ္တံကဵု ယာတ်ဗွိုက်လတက် (Textiles)၊ စက်ယန္တရား ကေုာံ ကပေါတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (IT) တအ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
• ပြသၞာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်: ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ်၊ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ ဒးဆဵုဂဗကဵု ပြသၞာ သာမည ဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် အသံက်အဆာ (Informal economy) မဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်ရ။

၇။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics)

အတိုင် စရင်မၞိဟ် ၂၀၂၄ မ္ဂး၊ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ နွံလၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅၂.၇ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူနာနာ (Multiethnic) ဗွဲမလှဲလးရ။

• ဂကူဂမၠိုင်: ဂကူ မေသတဳဇြဝ် (Mestizo) ကေုာံ သာ်ဗု (White) ပံင်ကောံမ္ဂး နွံ ၈၇.၆% ရ။ ဂကူ အဖရိကန်-ကဝ်လောမ်ဗဳယျာန် နွံ ၆.၈% (မံင်ဂၠိုင် ပ္ဍဲဒေသ ကမ်းရိုးတန်း ၜဳပါသဳဖေတ်) ကေုာံ ဂကူ အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန် (Indigenous) နွံ ၄.၃% ရ။
• ဘာသာစကား: ဘာသာ သပိန် (Spanish) ဒှ်အရေဝ် အလဵုအသဳ အဓိကရ။ ပါဲနူဂှ်၊ ဘာသာစကား တမ်မူလ ၆၄ သာ် ဂှ် အလဵုအသဳ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဘာသာစကား ရုံး ပ္ဍဲဒေသ ညးတအ်ရ။
• ဓဝ်ပတှ်ေ: ဘာသာ ကာတ္တလေတ် (Roman Catholic) ဒှ် ဘာသာ အဓိက (၇၉%) တုဲ၊ ဘာသာ အဳဗာန်ဂျေလဳကာန် (Evangelical) လေဝ် နွံၜိုတ် ၁၄% ရ။

၈။ ယေန်သၞာၚ် (Culture)

ဝှာင်:Bandeja Paisa Authentic.jpg

ဗာန်ဒေဟာ ပါဲသာ (Bandeja Paisa) မဒှ် စၞစ သင်္ကေတ ဒေသ အာန်တဳအဝ်ကဳယျာ။

ယေန်သၞာင် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်အရာ မပံင်စပ် အကြာ ယေန်သၞာင် ဟိသပန်နေတ် (Hispanic)، အဖရိကန် ကေုာံ တမ်မူလ (Indigenous) ရ။

• ဂဳတ ကေုာံ လှ်ေ (Music and Dance): ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒယှ်တမ္ညဝ် နကဵု ဂဳတ ကုမ်ဗဳယျာ (Cumbia) ကေုာံ ဗာလဳနာတဝ် (Vallenato) ရ။ ဍုင်ကာလဳ (Cali) ဂှ် ဒှ် "ဍုင်ဇၞော် သာလ်သာ (Salsa) ဂၠးတိ" ရ။ သၟာဒယှ်ေဒယှ် ညံင်ရဴ ရှာကဳရာ (Shakira) ကေုာံ ဂျေ ဗာလ်ဗေန် (J Balvin) တအ်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် အံင်ဇၞး အလုံဂၠးတိရ။
• လိက်ပတ် (Literature): အစာချူလိက် ဂါဗရဳယေဝ် ဂါသဳယာ မာကုက် (Gabriel García Márquez) ဝွံ ကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗေဝ် လိက်ပတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ နကဵု လိက်ဝင် "One Hundred Years of Solitude" (ကာလ မွဲကၠံသၞာံ မမံင်တန်တဴကေတ်တ်) မစကာလဝ် နဲကဲ Magic Realism ရ။
• စၞစ (Cuisine): စၞစ တၞဟ်ခြာ အတိုင် ဒေသရ။ ဥပမာ- ဗာန်ဒေဟာ ပါဲသာ (Bandeja Paisa)، အရေပါ (Arepa) ကေုာံ သွ အာဟဳယာကဝ် (Ajiaco) တအ် ဒယှ်ရ။

၉။ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် (Education and Health)

ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒးဒုင် ကဵုလဝ် အခေါင် ဗတောန် သၠးၚုဟ် သွက် ဘာသဇိုင် ကေုာံ ဘာတန်လဒေါဝ်ရ။ တက္ကသိုလ် ကောန်ဂကူ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (National University of Colombia) ကေုာံ တက္ကသိုလ် လဝ်သ် အာန်ဒေတ် (Universidad de los Andes) တအ်ဝွံ ဒှ်တက္ကသိုလ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်ဂှ်၊ ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ နွံကဵု သၞောတ် လွဳပရာ မစိုပ်ကဆံင် သၠုင်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အမေရိကလာတေန် (WHO စၟတ်သမ္တီလဝ် မရနုက်ကဵု ၂၂ ပ္ဍဲဂၠးတိ)။ သၞောတ် အာမခံ ထတ်ယုက်ဂှ် ဂြောပ်လဝ် ၜိုတ် ၉၅% နူကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် သီုဖအိုတ်ရ။

၁၀။ ပရေၚ်ကၟုဲတမ္ၚာ ကေုာံ အာဲကၟာဲဂၠးတိ (Tourism and World Heritage Sites)

ကဝ်လောမ်ဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ကၟုဲတမ္ၚာ ဇၞော်မောဝ် ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO World Heritage Sites) ၉ ဒၞာဲရ။

• ကာရ်တာဟေနာ (Cartagena): ဍုင်ဝင် កမ်းရိုးတန်း မၞုံကဵု ကၟာင်ဍုင် တြေံ ကေုာံ အာခဳတက်ချာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ။
• ပရေင်တဵုလွဳ ကဝ်ဖဳ (Coffee Cultural Landscape): ဒေသ မၞုံကဵု တဵုလွဳ ကဝ်ဖဳ မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဒေသ။
• ဥယျာဉ် သဘာဝ တာဲရဝ်နာ (Tayrona National Park): ဒေသ ကမ်းရိုးတန်း ၜဳကာရဳဗဳယျာန် မၞုံကဵု ဂြိုပ် ကေုာံ ပြင်ၜဳ သဘာဝ။
• ဍုင်မကၠေအ်ကၠက် (Ciudad Perdida): ဍုင်တြေံ တာဲရဝ်နာ (Tairona) မနွံ လ္တူ က္ဍိုပ်ဒဵု သဳယေရာ နေဗာဒါ မတြေံနူ မာချူ ပဳချူ ဏီ။

• **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** လ္ၚတ် ဍုင်ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (YouTube - Geography Now)