ကောန်ဍုင်အရေင်

ကောန်ဍုင်အရေင် (အင်္ဂလိက်: Indigenous peoples ဟွံသေင်မ္ဂး Ethnic nationalities) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵုရိုဟ်ကၞက် ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မတန်တဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဒေသတိဍာ်မွဲမွဲ ဗွဲမလံလကာသၞာံ ကိုပ်ကၠာနူ ဂကောံမၞိဟ်တၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳဍုင်ခေတ်တၟိတအ် ဟွံဂွံစိုပ်ကၠုင်ဏီရ။ ညးတအ်ဝွံ ဒှ်တမ်ဗဳဇ မမင်ဗၟံက်ထ္ၜးကၠုင် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ဒေသအသီးသီးရ။

ဗမံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပါယ်

အတိုင်ကုလသမဂ္ဂ (UN) မပဒတန်လဝ်မ္ဂး ကောန်ဍုင်အရေင်တအ်ဝွံ နွံကဵုလက်သန် အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု -

• မၞုံကဵုအဆက်အစပ် ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကုတိဍာ်တမ်မူလ။
• မၞုံကဵုသၞောတ်ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မတၟေင်တၞဟ်ခြာ နူကဵုဂကောံမၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်။
• မၞုံကဵုပၟိက်ဆန္ဒ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်မင်ဗၠာဲအာ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာတမ်မူလညးတအ်။

ကောန်ဍုင်အရေင် (အင်္ဂလိက်: Indigenous peoples ဟွံသေင်မ္ဂး Ethnic nationalities) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵုရိုဟ်ကၞက် ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မတန်တဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဒေသတိဍာ်မွဲမွဲ ဗွဲမလံလကာသၞာံ ကိုပ်ကၠာနူ ဂကောံမၞိဟ်တၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳဍုင်ခေတ်တၟိတအ် ဟွံဂွံစိုပ်ကၠုင်ဏီရ။ ညးတအ်ဝွံ ဒှ်တမ်ဗဳဇ မမင်ဗၟံက်ထ္ၜးကၠုင် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ဒေသအသီးသီးရ။

ကောန်ဍုင်အရေင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မြန်မာ

ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ သမ္မတ မြန်မာဂှ် ကောန်ဍုင်အရေင်တအ်ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကၟိန်ဍုင်ရ။ အလဵုအသဳတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ကောန်ဍုင်အရေင် နွံ (၁၃၅) ဂကူတုဲ၊ ပါ်ခြာလဝ် နကဵုဂကူအဓိက (၈) ဂကူ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. ကချေင် (Kachin)
2. ကယျာ (Kayah)
3. ကရေင် (Kayin / Karen)
4. ချေင် (Chin)
5. ဗၟာ (Bamar)
6. မန် (Mon)
7. ရခိုင် (Rakhine)
8. သေံ (Shan)

ဂကူမန်ပိုယ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုင်အရေင် မၞုံကဵုဝင်တြေံအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဒေသအာရှအဂၞဲ (ဒေသဗၟံက်သၠုင်ကျာ) တုဲ၊ နွံကဵုလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အာဲကၟာဲနန်ထဝ် မခိုင်ကၠိုက်ကၠုင်လဝ်ရ။

အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်အရေင်

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ကုလသမဂ္ဂ ပဒတန်လဝ် "လိက်လလောင်တြး ကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်အရေင်ဂမၠိုင်" (UNDRIP) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် -

• အခေါင်ပိုင်ပြဳ ကေုာံ စုဲစယျ တိဍာ်တမ်မူလ။
• အခေါင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာဇကု။
• အခေါင်ဖန်ဇန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ကိစ္စဇကုအပိုင် (Self-determination)။

တ္ၚဲကောန်ဍုင်အရေင် ဂၠးကဝ်

ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ၊ ဂိတုအဝ်ဂါတ် (၉) တ္ၚဲဂှ် ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် "တ္ၚဲကောန်ဍုင်အရေင် ဂၠးကဝ်" (International Day of the World's Indigenous Peoples) ရ။ တင်ရန်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံဗမံက်ပ္တိုန် အခေါင်အရာ ညးတအ် ကေုာံ သွက်ဂွံမင်မွဲအာ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ဂကူနာနာ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဂကူမန်
• ယေန်သၞာင်
• အာရှအဂၞဲ
• မြန်မာ

နိဿဲ

• "United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples". United Nations.
• "Indigenous Peoples", Wikipedia (English).

အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်အရေင်

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ကုလသမဂ္ဂ ပဒတန်လဝ် "လိက်လလောင်တြး ကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်အရေင်ဂမၠိုင်" (UNDRIP) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် -

• အခေါင်ပိုင်ပြဳ ကေုာံ စုဲစယျ တိဍာ်တမ်မူလ။
• အခေါင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာဇကု။
• အခေါင်ဖန်ဇန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ကိစ္စဇကုအပိုင် (Self-determination)။

တ္ၚဲကောန်ဍုင်အရေင် ဂၠးကဝ်

ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ၊ ဂိတုအဝ်ဂါတ် (၉) တ္ၚဲဂှ် ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် "တ္ၚဲကောန်ဍုင်အရေင် ဂၠးကဝ်" (International Day of the World's Indigenous Peoples) ရ။ တင်ရန်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံဗမံက်ပ္တိုန် အခေါင်အရာ ညးတအ် ကေုာံ သွက်ဂွံမင်မွဲအာ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ဂကူနာနာ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဂကူမန်
• ယေန်သၞာင်
• အာရှအဂၞဲ
• မြန်မာ

နိဿဲ

• "United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples". United Nations.
• "Indigenous Peoples", Wikipedia (English).