ထလာ်တိတ်အာနကဵုမာတိကာညိ

ကံ

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
ကံ
Kamma / Karma
ဓမ္မစက်
ဓမ္မစက် (Dhammacakka) ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ သံသာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ
ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူ၊ ဂျိန်၊ ဒဿနိကဗေဒ
အဓိပ္ပါယ် သဇိုင် ပရေင်ကမၠောန် (Action) မနွံကဵု စေတနာ
သၞောဝ် အဓိက သၞောဝ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် (Cause and Effect)
ဒၞာဲမကတဵုဒှ် (ဒွါရ ၃) ကာယကံ၊ ဝစဳကံ၊ မနောကံ

ကံ (ပါဠိ: Kamma ၊ သက္ကတ: Karma) ဝွံ ဒှ် သၞောဝ်သဘာဝ သဇိုင် မွဲ အပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရးဗမံက် မပ္တံကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဂျိန် တအ်ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရ "ကံ" ဂှ် ဗွဲတိုက်ရိုက်မ္ဂး ဂွံအဓိပ္ပါယ် **"ပရေင်ကမၠောန်" (Action)** ဟွံသေင်မ္ဂး **"ပွမကၠောန်သ္ပ" (Doing)** ရ။

ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ "ကံ" ဝွံ ဍေံ ဟွံဒှ် ဆ ပရေင်ကမၠောန် ဓမ္မတာ မွဲ၊ ဍေံဒှ် ပရေင်ကမၠောန် မနွံကဵု **စေတနာ (Volition / Intention)** ရ။ ကမၠောန် လဵုမွဲ ဟွံဟီု ယဝ်ရ ကၠောန်သ္ပ နကဵု စေတနာ (လပါ်ခိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး လပါ်ပရေအ်) မ္ဂး ဍေံ ကတဵုဒှ် "ကံ" တုဲ၊ ဍေံ ကလေင်ကဵု ဖိုလ် (Vipāka / Result) ပ္ဍဲကဵု ဘဝလၟုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘဝ အနာဂတ် ရ။ သၞောဝ် ကံ ဝွံ တုပ်ညံင်ရဴ သၞောဝ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် (Law of Cause and Effect) ပ္ဍဲ လောကဓါတ် ကီုရ။

သဇိုင်လညာတ် ကေုာံ စေတနာ (The Core Concept of Volition)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ကျာ်တြဲ ဂေါတမ တွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ "ကံ" ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ "စေတနာ" ရ။ > "စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ" (ယွံခမဳတအ်၊ စေတနာ ဂှ် အဲကျာ် ဟီုဂးစ ကံ ရ။)

အဓိပ္ပါယ်ဂှ်၊ ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲ လံက်ဇိုင် ဒး စၟစၟောန် မွဲ သီုဟွံတီ ကေုာံ သီုဟွံမဲကဵု စေတနာ မိက်ဂွံ ဂစိုတ် မ္ဂး၊ အရာဂှ် ဟွံကတဵုဒှ် အကုသိုလ်ကံ (ပါဏာတိပါတကံ) ရ။ ကံ ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဒွါရ (တြင်) အဓိက ၃ သာ်- ၁။ ကာယကံ (Bodily action): ပွမကၠောန် နကဵု ခန္ဓကာယ (ဥပမာ - ဂစိုတ်၊ ကၠတ်၊ ကဵုဒါန်)။ ၂။ ဝစဳကံ (Verbal action): ပွမဟီု နကဵု ပါင် (ဥပမာ - ဟီုမုသာ၊ ဟီုအရေဝ် ဍိုန်ဍောတ်)။ ၃။ မနောကံ (Mental action): ပွမချပ် နကဵု စိုတ် (ဥပမာ - ချပ် ယုတ်မာ လတူ ညးတၞဟ်၊ ပွမမေတ္တာ)။

ဂကူ ကံ ဂမၠိုင် အတိုင် တာလျိုင် (Kinds of Kamma by Function - Kicca)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အတိုင် အဘိဓရ် မ္ဂး၊ လပါ် တာလျိုင် မကဵုဖိုလ် ဂှ် ကံ ပါ်လဝ် နွံ (၄) သာ် ရ-

  • ၁။ ဇနကကံ (Reproductive Kamma):

ဒှ် ကံ မဖန်ဗဒှ်ကဵု ဟွံသေင်မ္ဂး မသၠးကဵု ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲ ဘဝတၟိ ရ။ (ဥပမာ - မဖန်ကဵု ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန်)။

  • ၂။ ဥပတ္ထမ္ဘကကံ (Supportive Kamma):

ဒှ် ကံ မထံက်ပင် ဇနကကံ ရ။ ယဝ်ရ ကတဵုဒှ် မၞိဟ်မ္ဂး၊ ဍေံ ထံက်ပင် ညံင်ဂွံ ထတ်ယုက် ကေုာံ ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ဆက်က် ရ။

  • ၃။ ဥပပဳဠကကံ (Obstructive Kamma):

ဒှ် ကံ မဍဵုဍိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး မပလီုပလာ် ဖိုလ် မခိုဟ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဖိုလ် မပရေအ်) တအ် ရ။ (ဥပမာ - ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် သိုက်လှိင် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ကံဏအ် ဍဵုဍိုက်တုဲ ဒး ဆဵုဂဗ ယဲဘဲ ဒဒိုက်)။

  • ၄။ ဥပဃာတကကံ (Destructive Kamma):

ဒှ် ကံ မထတ်ယုတ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍေံ ဂစိုတ်ပလီု ထောအ် ကံ တၞဟ်တအ် အလုံမွဲပေင်ပေင် ရ။ (ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ဘဝ နွံဒၟံင် ခိုဟ်ဟ်ရ၊ ဟိုတ်နူ ကံဏအ် လုပ်ပလီုတုဲ ဒးချိုတ်အာ ဗွဲမပြဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုပ်အာ ဘဝ မယုတ်သဝ်)။

ဂကူ ကံ ဂမၠိုင် အတိုင် အခိင် (Kinds of Kamma by Time of Fruition)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ကံ လဵုမွဲ ဟွံဟီု၊ အခိင် မကဵုဖိုလ် ဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် ရ-

  • ၁။ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကံ (Immediately Effective Kamma): ဒှ် ကံ မကဵုဖိုလ် ပ္ဍဲကဵု ဘဝ လၟုဟ် ဏအ် ဓဝ်ရ။ (ယဝ်ရ ဟွံကဵုဖိုလ် ပ္ဍဲ ဘဝဏအ်မ္ဂး ဍေံ ဒှ်အာ အဟောသိကံ ရ)။
  • ၂။ ဥပပဇ္ဇဝေဒနိယကံ (Subsequently Effective Kamma): ဒှ် ကံ မကဵုဖိုလ် ပ္ဍဲကဵု ဘဝဂတ (ဒုတိယ ဘဝ) ရ။
  • ၃။ အပရာပရိယဝေဒနိယကံ (Indefinitely Effective Kamma): ဒှ် ကံ မကဵုဖိုလ် ပ္ဍဲကဵု ဘဝ ဆက်က် (တတိယ ဘဝ ကေုာံ လက္ကရဴဂှ်) စဵုကဵု စိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။ ကံဏအ်ဂှ် လေပ်အိုတ်အာ ဟွံမဲ ရ။
  • ၄။ အဟောသိကံ (Ineffective Kamma): ဒှ် ကံ မဟွံကလိဂွံ အခေါင် သွက်ဂွံ ကဵုဖိုလ် တုဲ ဒးအိုတ်အာ အလဵုအလဵု (ဟွံကဵု ဖိုလ် ရ)။

ကုသိုလ် ကေုာံ အကုသိုလ် (Wholesome and Unwholesome Roots)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

စေတနာ မစကာလဝ် ပ္ဍဲ ကမၠောန် မွဲမွဲ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ "ရိုဟ်ကၞက်" (Roots/Mula) စိုတ် ရ-

  • အကုသိုလ်ကံ (Unwholesome Action): ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ရိုဟ်ကၞက် ပိ သာ် မတွဟ်ဂး လောဘ (Greed - ပွမမက်ဂၠက်)၊ ဒေါသ (Hate - ပွမပၞောတ်ထေဲ)၊ ကေုာံ မောဟ (Delusion - ပွမဝိဝိင် ဟွံတီ ဍာံစၟတ်) ရ။ ဍေံ ကဵုဖိုလ် ဒဒိုက် ကေုာံ အပါယ် ၄ ဘုံ ရ။
  • ကုသိုလ်ကံ (Wholesome Action): ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ရိုဟ်ကၞက် ပိ သာ် မတွဟ်ဂး အလောဘ (Non-greed - ပွမစွံပတန်စိုတ်)၊ အဒေါသ (Non-hate - ဓဝ်မေတ္တာ)၊ ကေုာံ အမောဟ (Non-delusion - ဉာဏ်ပညာ) ရ။ ဍေံ ကဵုဖိုလ် တသိုက် ကေုာံ ဘုံ မသၠုင် (မၞိဟ်၊ ဒေဝတဴ) ရ။

ကံ ကေုာံ သံသာ (Kamma and Samsara)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ ကံ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မပကဵု ညံင် သတ္တံ ဂွံ ဆက် ဂေတ် ကလေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု **သံသာ** (Samsara - Cycle of rebirth) ရ။ ၜိုတ် ကံ နွံဒၟံင် ဏီဂှ် ဘဝလေဝ် ဒးဆက် ကတဵုဒှ် ဒၟံင် ဏီရ။

သွက်ဂွံ တိတ်ဗၠး နူကဵု သံသာ ကေုာံ ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် ဂှ်၊ ဒး ပလီုထောအ် ရိုဟ်ကၞက် (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ) နကဵု ပွမဇၞော်မောဝ် ဝိပဿနာ ဉာဏ် တုဲ ဒးအာစိုပ် နိဗ္ဗာန် (Nirvana) ဟေင် ရ။ ကာလ အာစိုပ် အရဟတ္တမဂ် (Arhat) မ္ဂး၊ ကမၠောန် ညးတအ် သီုဖအိုတ် ဝွံ ဟွံဒှ် ကံ (ကုသိုလ် လေဝ် ဟွံဒှ်၊ အကုသိုလ် လေဝ် ဟွံဒှ်) တုဲ ဍေံဒှ်အာ ဆ **ကိရိယာ** (Kiriya - Functional action without karmic potential) သၟးရ။

    ကလေင်ကေတ်လဝ် နူ "https://mnw.wikipedia.org/w/index.php?title=ကံ&oldid=53432"