ကျာ
ဓရိုတ် ကျာ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ကျာ အလုံ ဂၠးတိ (Global Wind Circulation)။ | |
|---|---|
| ဂကူ | ရာသဳဥတု ကေုာံ ဥတုဗေဒ |
| ဟိုတ်မကတဵုဒှ် | တၞဟ်ခြာ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဓရိုတ် ကျာ လတူ ဂၠးတိ
|
| ပွမၜတ်ကၞာတ် | တိုင် ၜတ် ကျာ (Anemometer) |
| စွမ်းအင် | စွမ်းအင် ကျာ (Wind power) |
| အန္တရာယ်ဂမၠိုင် | လဗိုတ်ကျာ (Hurricanes), တဝ်နေဒဝ် (Tornadoes) |
ကျာ (အၚ်္ဂလိက်: Wind) ဝွံ ဒှ် ပွမချဳဒရာင် မၞုံ ကု ဓရိုတ် ဇၞော် နူကဵု ဓါတ် ကျာ (Air) လတူ ဗလး ၜဳ ကေုာံ ဗလး ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ ပထဝဳ ကေုာံ ဥတုဗေဒ မ္ဂး၊ ကျာ ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပွမတၞဟ်ခြာ ဓရိုတ် ကျာ (Atmospheric pressure) ပ္ဍဲ ဒေသ တၞဟ်ဟ် ရေင်သကအ် ရ။ ဓါတ် ကျာ ဝွံ မလေပ် ဇွောဝ် တိတ် နူကဵု ဒေသ ဓရိုတ် ကျာ သၠုင် (High-pressure area) ဇရေင် ဒေသ ဓရိုတ် ကျာ သဝ် (Low-pressure area) လၟိုန် ရ။[၁]
လတူ ဂၠးတိ ပိုဲ ဏအ်၊ ကျာ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ဗွဲမဇၞော် မပ္တံ ကု ကျာ မုဟ်သုန် (Monsoons)၊ ကျာ ကုန်ဗၞိက် (Trade winds) ကေုာံ လဗိုတ်ကျာ ဂမၠိုင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ကျာ ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် စွမ်းအင် ကျာ (Wind energy) မဒှ် စွမ်းအင် သဘာဝ မဟွံလေပ် အိုတ် မွဲ ကီု ရ။ ပ္ဍဲ သဘာဝ စက္ကဝါ မ္ဂး၊ ကျာ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ လတူ ဂၠးတိ ဓဝ်၊ ဍေံ လေဝ် ကတဵုဒှ် လတူ ဂြိုဟ် တၞဟ်ဟ် (ဥပမာ- ဂျူပဳတာ) ကေုာံ ကျာ တ္ၚဲ (Solar wind) နူကဵု တ္ၚဲ လေဝ် နွံ ကီု ရ။[၂]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ဥတုဗေဒ (Introduction and Meteorology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ ဝွံ ဒှ် အရာ မဆဵု ညာတ် ဟွံမာန် (Invisible) ကီု လေဝ်၊ ပရေင် ဇြဟတ် ဍေံ ဂှ် ပိုဲ ဒုင်စသိုင် မာန် ရ။ ပ္ဍဲ ဥတုဗေဒ (Meteorology) မ္ဂး ကျာ ဂှ် ညးတအ် ပါ် လဝ် နကဵု လဟိင် (Speed)၊ ဇြဟတ် (Force)၊ ကေုာံ ကၠုင် နူ ဒိုဟ် လဵု (Direction) ရ။ ဥပမာ - "ကျာ ပလိုတ်" မ္ဂး ဂှ် ဒှ် ကျာ မပိုက် ကၠုင် နူ လပါ် ပလိုတ် ရ။ တၠပညာ ဥတုဗေဒ တအ် စကာ အရာ ဏအ် သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ ရာသဳဥတု၊ ပရေင် ဗြဲ ဂူ၊ ကေုာံ ပရေင် တရဴ က္ၜင်ကျာ ကေုာံ က္ၜင်ဍာ် ရ။
ကျာ ဂၠိင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ကျာ မဆက်စပ် ဒၟံင် လတူ ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် မကော်ဂး (Global circulation) တုဲ၊ ကျာ ဍောတ်တ် မ္ဂး ဂှ် ဒှ် ကျာ မပိုက် ပ္ဍဲ ဌာန် ဒေသ ဇကု (Local winds) မပ္တံ ကု ကျာ ၜဳ ကေုာံ ကျာ တိ ရ။[၃]
၂. ဟိုတ် ကျာ ဂွံ ကတဵုဒှ် (Causes of Wind Formation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဟိုတ် အဓိက မဖန်ဗဒှ် ကဵု ကျာ ဂှ် ဒှ် ပွမတၞဟ်ခြာ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature difference) လတူ ဗလး ဂၠးတိ ရ။
- ဓါတ်ဂမ္တဴ တ္ၚဲ (Solar Heating): လျး တ္ၚဲ ဝွံ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ ကု ဂၠးတိ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် ရ။ ဒေသ [wikt:mnw:ဒေသ အီကွေတာ|အီကွေတာ] (Equator) ဂှ် ကလိဂွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဂၠိုင် အိုတ် တုဲ၊ ဒေသ ဓရိပ် (Poles) တအ် ဂှ် ကလိဂွံ အောန် ရ။ ကျာ မကတဴ ဂှ် သာ တုဲ ပဝ် တိုန် အာ လတူ အကး တုဲ၊ ကျာ မၜိုဟ် နူ ဒေသ တၞဟ် တအ် ဇွောဝ် လုပ် ကၠုင် တွဵု ရ။
- ဓရိုတ် ကျာ (Pressure Gradient Force): ပွမချဳဒရာင် နူ ဓရိုတ် ကျာ သၠုင် ဇရေင် ဓရိုတ် ကျာ သဝ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ကျာ ဂွံ ချဳဒရာင် ရ။
- သဘောၚ် ခဝ်ရဳအဝ်လိတ် (Coriolis Effect): ဟိုတ်နူ ဂၠးတိ ပိုဲ ဏအ် ဗဂေတ် ဒၟံင် ဇကု ဍေံ (Rotation) တုဲ၊ ကျာ မဇွောဝ် အာ လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် လေင် အာ လပါ် ပုင် တုဲ၊ ကျာ လပါ် သၠုင်ကျာ ဂှ် လေင် အာ လပါ် ဇွိ ရ။ သဘောၚ် ဏအ် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု လဗိုတ်ကျာ ညံင်ဂွံ ဂေတ် မာန် ရ။[၄]
၃. လဒက်ပ္တန် ကျာ အလုံဂၠးတိ (Global Wind Patterns)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ လတူ ဂၠးတိ ပိုဲ ဏအ် ဝွံ နွံ ကု လၟေင် လဒက်ပ္တန် အဓိက ၃ သာ် (Wind Cells) ရ- ၁။ ဟာဒလဳ သေလ် (Hadley Cell): ဒှ် ကျာ မကတဵုဒှ် အကြာ အီကွေတာ ကေုာံ လတ္တဳကျူ ၃၀ ဒဳဂရဳ ရ။ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ကျာ ကုန်ဗၞိက် (Trade Winds) တအ် ပိုက် ဇွောဝ် ဒၟံင် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ တေအ် က္ၜင် ကျာလွဟ် တအ် စကာ ကျာ ဏအ် သွက်ဂွံ သွံရာန် ဗၞိက် ရ။ ၂။ ဖေဝ်ရေလ် သေလ် (Ferrel Cell): ဒှ် ကျာ အကြာ လတ္တဳကျူ ၃၀ ကေုာံ ၆၀ ဒဳဂရဳ ရ။ ဒေသ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဒေသ ကျာ ပလိုတ် (Westerlies) မပိုက် နူ ပလိုတ် အာ ဗမံက် ရ။ ၃။ ပိုလာ သေလ် (Polar Cell): ဒှ် ကျာ လပါ် ဓရိပ် (Poles) မဒှ် ကျာ မၜိုဟ် ဂံက် တုဲ ပိုက် နူ ဗမံက် အာ ပလိုတ် (Polar easterlies) ရ။[၅]
၄. ကျာ ဒေသ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Local and Regional Winds)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပါဲနူ ကျာ အလုံ ဂၠးတိ တုဲ၊ လတူ ဒေသ ဍောတ်တ် မ္ဂး ကျာ တၞဟ်ဟ် လေဝ် ကတဵုဒှ် ဒၟံင် ရ-
- ကျာ မုဟ်သုန် (Monsoons): ဒှ် ကျာ မပြံင်လှာဲ လၟေင် အတိုင် ရာသဳ ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ ကေုာံ ဍုင်ပိုဲ မ္ဂး၊ ဥတု ဗြဲ ဂှ် ကျာ ပိုက် ကၠုင် နူ ၜဳ အာန်ဒမာန် တုဲ ရေင်တၠုင် ကဵု မဂူ ဗြဲ (Southwest Monsoon)၊ ကေုာံ ဥတု မံက် ဂှ် ကျာ ပိုက် နူကဵု လပါ် တိုက် ကြုက် တုဲ ၜိုဟ် ဂံက် တဴ ရ (Northeast Monsoon)။
- ကျာ ၜဳ ကေုာံ ကျာ တိ (Sea and Land Breezes): ပ္ဍဲ အခိင် တ္ၚဲ မ္ဂး တိ ဂှ် ကတဴ ပြဟ် နူ ဍာ် ၜဳ တုဲ ကျာ ပိုက် နူ ၜဳ အာ လပါ် တိ (Sea breeze) ရ။ အခိင် ဗတံ မ္ဂး ဍာ် ၜဳ သှ်ေ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဂၠိုင် တုဲ ကျာ ပိုက် နူ တိ အာ လပါ် ၜဳ (Land breeze) ရ။
- ကျာ ဒဵု ကေုာံ ကျာ ခလိုင် (Mountain and Valley Breezes): ဒှ် ကျာ မချဳဒရာင် အကြာ ဇိုင် ဒဵု ကေုာံ က္ဍိုပ် ဒဵု အတိုင် ဓါတ်ဂမ္တဴ မပြံင်လှာဲ ရ။[၆]
၅. ပွမၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ဇမၞော် (Measurement and Scale)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ၜတ် ကၞာတ် လဟိင် ကျာ ဂှ် ညးတအ် စကာ ကိရိယာ မကော်ဂး တိုင် ၜတ် ကျာ (Anemometer) တုဲ သွက်ဂွံ တီ ဒိုဟ် ကျာ ဂှ် စကာ လေအ် ဒိုဟ် ကျာ (Wind vane) ရ။ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဇြဟတ် ကျာ ပ္ဍဲ ပင်လယ် ကေုာံ ၜဳ မ္ဂး ညးတအ် စကာ သၞောတ် ဗျူဖေါတ် (Beaufort Scale) ရ။
| ကဆံင် | ဇြဟတ် ကျာ (km/h) | လဟီု စၟတ်သမ္တီ | လက္ခဏာ လတူ တိ ကေုာံ ၜဳ |
|---|---|---|---|
| ၀ (0) | < 1 | ၜိုဟ်သြိုဟ် (Calm) | ဍာ် ၜဳ တပ် ဒၟံင် ညံင်ရဴ ဒ္ၚောဝ်၊ ယက် တိုန် အာ တပ်ပ်။ |
| ၃ (3) | 12 - 19 | ကျာ သာသာ (Gentle Breeze) | တၞး ဆု လဝိင်၊ လပှ် ဍောတ်တ် ကတဵုဒှ် လတူ ၜဳ။ |
| ၆ (6) | 40 - 50 | ကျာ ကြံင် (Strong Breeze) | ကၞာင် ဆု ဇၞော် ချဳ၊ လပှ် ဇၞော် တိုန် ကေုာံ အသာ် ဗု မံက် ကၠုင်။ |
| ၉ (9) | 75 - 88 | ကျာ မုန်တိုင်း ဍောတ် (Strong Gale) | ကရေက် ဆု ပါ် ကဝ်၊ ကွာ် လတူ ဂၠံင် ဇြိုင်၊ လပှ် လှိုင်။ |
| ၁၂ (12) | > 118 | လဗိုတ်ကျာ ဇၞော် (Hurricane / Typhoon) | ပလီုပလာ် သ္ၚိ ဌာန် ဗွဲမဇၞော်၊ လပှ် ဇၞော် လောန် မာန် ပ္ဍဲ ပင်လယ်။ |
*(နိဿဲ: World Meteorological Organization)*[၇]
၆. စွမ်းအင် ကျာ ကေုာံ လျးလလဳ (Wind Power and Energy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကျာ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် သဘာဝ မဟွံမဲ ကု ဓါတ် ကာဗောန် မပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Renewable Energy) ရ။
- ခေတ် တမၠာ: ဂကူ မၞိဟ် တအ် စကာ လဝ် က္ၜင် ကျာလွဟ် သွက်ဂွံ ဍိုက် အာ တရဴ လတူ ၜဳ နူကဵု သၞာံ ၅,၀၀၀ ပြင် ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် စက်ကျာ (Windmills) တအ် လေဝ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ် ဍာ် ကေုာံ ထောင်း သြောအ် ပ္ဍဲ ဒေသ လဒေါဝ် ဗမံက် ကေုာံ ယူရဝ်ပ ရ။
- ခေတ် လၟုဟ်: ပ္ဍဲ ခေတ် ဏအ် မ္ဂး ညးတအ် ဒက်ပ္တန် စက် ဒြဟတ် ကျာ (Wind Turbines) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဓါတ် လျးလလဳ ရ။ ဍုင် မပ္တံ ကု ကြုက်၊ အမေရိကာန်၊ ကေုာံ ဂျာမနဳ တအ် ဝွံ ဒှ် ဍုင် မပတိတ် စွမ်းအင် ကျာ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ပရေင် စွမ်းအင် ဏအ် ဝွံ ရီုဗင် ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change) ဗွဲမဇၞော် ရ။[၈]
၇. ကျာ မကြံင်မ္ၚိုဟ် ကေုာံ လဗိုတ်ကျာ (Extreme Winds and Storms)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ မၞုံ ကု ဇြဟတ် ဇၞော် မ္ဂး ဍေံ မလေပ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု အန္တရာယ် သဘာဝ မဇၞော် လောန် ရ-
- [wikt:mnw:သိုက်ကလုံ|သိုက်ကလုံ] (Cyclones / Hurricanes): လဗိုတ်ကျာ ဇၞော် မကတဵုဒှ် လတူ မှာသၟိတ် ကတဴ (Tropical oceans) ရ။ ယဝ်ရ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၜဳ အာတ္တလာန်တိတ် မ္ဂး ကော် စ Hurricane၊ ပ္ဍဲ ပသဳဖိတ် မ္ဂး ကော် Typhoon၊ ကေုာံ ပ္ဍဲ ၜဳ အိန္ဒိယ (ကေုာံ ဍုင်ပိုဲ) မ္ဂး ကော် စ Cyclone ရ။
- တဝ်နေဒဝ် (Tornadoes): လဗိုတ်ကျာ မဂေတ် ထၜိုတ် နကဵု လဟိင် မဇၞော် လောန် (လဆောဝ် စိုပ် ၄၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ မွဲ နာဍဳ) ကတဵုဒှ် လတူ တိ ရ။ ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် ပလီုပလာ် မဇၞော် ပ္ဍဲ ဍုင် အမေရိကာန် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- Downbursts: ဇြဟတ် ကျာ မထပိုတ် ဖျေဟ် နူကဵု မတ် ဗြဲ ဇၞော် မလေပ် ပလီု က္ၜင်ကျာ ကေုာံ တၞံ ဆု မာန် ရ။[၉]
၈. ဖဵု လတူ သဘာဝ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် (Environmental and Ecological Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ ဝွံ နွံ ကု တာလျိုင် မဇၞော် ပ္ဍဲ သဘာဝ ပွဳပွူ ကေုာံ ဂေဟသၞောတ် (Ecosystem) ရ-
- ပွမပြးဇး မဆု (Seed Dispersal): တၞံဆု ကေုာံ ပ္ကဴ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကု တၞံ ဒန်ဒဳလဳယောန် (Dandelions) တအ် ဝွံ ရာန် စကာ ကျာ သွက်ဂွံ ပြးဇး ပတိတ် မ ဍေံ အာ စိုပ် ဒၞာဲ သ္ၚောဲသ္ၚောဲ ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ဖန် ညံင် ဂြိုပ် ဂွံ တန်တဴ ဇၞော်မောဝ် မာန် ရ။
- ပရေင် ပြံင် ဌာန် တိရစ္ဆာန် (Animal Migration): ဂစေမ် ကေုာံ စၟစၟောန် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ လၟေင် ကျာ (Wind currents) သွက်ဂွံ ပဝ် အာ တရဴ သ္ၚောဲသ္ၚောဲ ပ္ဍဲ အခိင် ပြံင် ဌာန် (ဥပမာ - ဂစေမ် မပဝ် နူ ဒေသ ဂံက် အာ ဒေသ ကတဴ) ရ။
- ပွမယှိုဟ် တိ (Wind Erosion): ပ္ဍဲ ဒေသ ကန္တာရ မ္ဂး၊ ကျာ ဝွံ ရေင်တၠုင် ဏာ ဗ္တဳ ကေုာံ ခဗိုက် တိ တုဲ ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ်ရဴ သဘာဝ မပ္တံ ကု ကုန် ဗ္တဳ (Sand dunes) ကေုာံ တၟအ် မၞုံ ကု ဗီုပြင် တၞဟ်ဟ် ရ။[၁၀]
၉. ကျာ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ (Wind in Culture and Mythology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
နူကဵု ခေတ် တမၠာ တေအ် မၞိဟ် တအ် ရဴဂဴ ကေုာံ ဖေက်ဂၟံက် လတူ ဇြဟတ် ကျာ တုဲ ဒက်ပ္တန် လဝ် ဒဏ္ဍာရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ဂရိတ် ကေုာံ ရောမ (Greek/Roman): ပ္ဍဲ ဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ် မ္ဂး နွံ ကု သၟိင် ကျာ ၄ ဇကု မကော်ဂး အာနီမွိုင် (Anemoi) တုဲ သၟိင် ဇၞော် ဂှ် ဒှ် အေအဝ်လာတ် (Aeolus) ရ။
- ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Hindu/Buddhist): ပ္ဍဲ သာသနာ ဟိန္ဒူ မ္ဂး ကျာ ဂှ် ဒှ် ဒေဝတဴ ဝါယု (Vayu) မဒှ် မအံက် သွက် ဟနုမာန် (Hanuman) ရ။ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ အာယုဗ္ဗေဒ မ္ဂး ဓါတ် ကျာ (ဝါယော ဓာတု) ဂှ် ဒှ် ဓါတ် မွဲ ပ္ဍဲ အကြာ ဓါတ် ပန် သာ် (ပထဝဳ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယော) မဖန်ဗဒှ် လဝ် ခန္ဓကာယ ပိုဲ ရ။
- ယေန်သၞာင် မန်: ပ္ဍဲ လဟီု မန် ကေုာံ ပြကိုဟ် လိက်ပတ် မ္ဂး ကျာ ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ သွက် လမျီု ကေုာံ အခိင် ကာလ ရ။ ဥပမာ - "ကျာ ရာသဳ" ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ မကၠုင် ကု ဂစေမ် လာ် မဟီု တွံ လဝ် ပ္ဍဲ ဒွက် မန် တအ် ရ။[၁၁]
၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Ahrens, C. Donald. (2012). *Meteorology Today: An Introduction to Weather, Climate, and the Environment*. Cengage Learning, p. 182.
- ↑ Lutgens, Frederick K., & Tarbuck, Edward J. (2016). *The Atmosphere: An Introduction to Meteorology*. Pearson, p. 230.
- ↑ Wallace, John M., & Hobbs, Peter V. (2006). *Atmospheric Science: An Introductory Survey*. Academic Press, p. 110.
- ↑ Holton, James R. (2004). *An Introduction to Dynamic Meteorology*. Elsevier Academic Press, p. 55.
- ↑ Barry, Roger G., & Chorley, Richard J. (2010). *Atmosphere, Weather and Climate*. Routledge, p. 115.
- ↑ Das, P. K. (1995). *The Monsoons*. National Book Trust, India.
- ↑ World Meteorological Organization (WMO). "Manual on Marine Meteorological Services". WMO-No. 558.
- ↑ Manwell, J. F., McGowan, J. G., & Rogers, A. L. (2009). *Wind Energy Explained: Theory, Design and Application*. John Wiley & Sons.
- ↑ Emanuel, Kerry A. (2005). *Divine Wind: The History and Science of Hurricanes*. Oxford University Press.
- ↑ Pye, Kenneth, & Tsoar, Haim. (2008). *Aeolian Sand and Sand Dunes*. Springer, p. 12.
- ↑ Daniélou, Alain. (1991). *The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism*. Inner Traditions.
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- Wind ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- Earth Nullschool - မြေပုံ ကျာ ကေုာံ ရာသဳဥတု အလုံ ဂၠးတိ (Real-time wind map)။
- World Meteorological Organization - ဌာန ဥတုဗေဒ ဂၠးတိ။