ကျာဖျာန်
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ပရေင်ဒုဟ်ဒဏ် ကၠောအ်က္ဍပယျဵု (Transnational crime), ကမၠတ် အေန်တာနဲ (Cybercrime) |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | ပရေင် သွံရာန်မၞိဟ် (Human trafficking), သၞောတ်ဝ် ဂစိုတ် ကၠိက် (Pig butchering scam), ပေါဲဗတိုက် ၁၀၂၇ |
ကျာဖျာန် (အၚ်္ဂလိက်: Zhapian၊ ဗၟာ: ကျားဖြန့်၊ Chinese: 诈骗) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝေါဟာရ မစၞောန်ထ္ၜး ကဵု ဂကောံ ဒုစရိုတ် ကၠောအ်က္ဍပယျဵု မကၠောန်ဗဒှ် ပရေင် ကမၠတ် လှေအ်လှန် လတူ အေန်တာနဲ (Cyber scams)၊ ပရေင် သွံရာန် မၞိဟ် ကေုာံ ကမၠောန် အဓမ္မ ဗွဲမဇၞော်ကၠး ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ် ကၠုင် နူ အရေဝ် ကြုက် "Zhàpiàn" မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ပရေင် လှေအ်လှန် / လီဠာန်" တုဲ၊ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ မ္ဂး ညးတအ် ကော်စ နကဵု ရမ္သာင် လွာ "ကျားဖြန့်" ရ။ ဂကောံ ကျာဖျာန် တအ် ဝွံ ညးတအ် သြိုင်ခၞံ လဝ် ဒတန် ဗဒိုပ် ဇၞော်ဇၞော် (Scam compounds) ပ္ဍဲ ဒေသ ပယျဵု ဍုင် အာယှ အဂၞဲ မပ္တံကဵု ဍုင်ဗၟာ၊ ကမ္ဗောဒဳယျာ ကေုာံ လဴ တုဲ၊ ညးတအ် ပလီု လှေအ် ကေတ် သြန် နူကဵု မၞိဟ် အလုံ ဂၠးကဝ် နကဵု သြန် ဗဳလဳယောန် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
၁။ တမ်မူလ ကေုာံ လက္ခဏာ ကမၠောန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံ ကျာဖျာန် တအ် ဂှ် တမ်မူလ ဍေံ စက္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဂကောံ ဒုစရိုတ် ဍုင်ကြုက် (Chinese crime syndicates) မပြံင်လှာဲ တိတ် ကၠုင် နူ ဍုင်ကြုက် ဟိုတ်နူ အလဵုအသဳ ကြုက် ရပ်စပ် ကြံင်မ္ၚုဟ် လောန် ရ။ ညးတအ် ပြံင် အာ ဒေသ မဟွံမဲ ကု တၠသၞောဝ် ဗိုန်ခိုင် ဗီုကဵု ပယျဵု ဍုင်ဗၟာ တုဲ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် ကမၠောန် ကၠောအ်က္ဍပယျဵု ရ။
လက္ခဏာ ကမၠောန် ညးတအ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ၜါ လပါ် ရ-
- ညးမဒးဒုင် လှေအ် လပါ် သြန် (Financial Victims): မၞိဟ် ပ္ဍဲ အေန်တာနဲ မဒး ဒုင် လှေအ် ကဵု စုတ် သြန် ပ္ဍဲ ပရေင် ရာန် သြန် ဓီု (Crypto) ဟွံသေင်မ္ဂး ဝေင် လံင် ဖေဲ လတူ လပှ်ကျာ။
- ညးမဒးဒုင် လှေအ် သွံရာန်မၞိဟ် (Trafficked Workers): မၞိဟ် မဒး ဒုင် တံင်ဂြဲ နင် နကဵု ယၟု ကမၠောန် ခိုဟ်ဟိုဟ် တုဲ၊ ဒး ဒုင် ကၟာတ် လဒဵု၊ ၜုင်တက် ကေုာံ ဒး ဒုင် ဘပဠ ညံင် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် လှေအ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ ရ။
၂။ သၞောတ်ဝ် ဂစိုတ် ကၠိက် (Sha Zhu Pan)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နဲကဲ အဓိက ဂကောံ ကျာဖျာန် တအ် မသုင်စောဲ ဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ နကဵု ဘာသာ ကြုက် "သျှာ ဇျူ ဖာန်" (Sha Zhu Pan - 杀猪盘) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "သၞောတ်ဝ် ဂစိုတ် ကၠိက်" (Pig butchering scam) ရ။
- ပရေင် ဗ္စ လွဳ (Fattening the pig): ညး လှေအ် တအ် ဂှ် ညးတအ် ဒက် မိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ပ သဟာဲ ဆာန် ကု ညးမဒးဒုင် လှေအ် လတူ မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social media) သိုက်က် ရ။ ညးတအ် ပတှ်ေ စိုတ် တုဲ မ္ဂး ညးတအ် ကဵု ကသပ် ညံင် ဂွံ စုတ် သြန် ဓနက် ပ္ဍဲ App ဟွံသေင်မ္ဂး Website ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (မဒှ် အရာ ပလီု) မွဲ ရ။
- ပရေင် ဂစိုတ် (Butchering): အခိင် ညးမဒးဒုင် လှေအ် ဂှ် စုတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုင် (လဆောဝ် သြန် သ္ၚိ က္ၜင် သီုဖအိုတ်) တုဲ မ္ဂး، ဂကောံ ဏအ် ပံက် ထောအ် အကံက် တုဲ ကၠတ် ဏာ သြန် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။
၃။ ပရေင် သွံရာန်မၞိဟ် ကေုာံ ကမၠောန် အဓမ္မ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အရာ မအမၠိက် ဂၠိုင် အိုတ် သွက် ကျာဖျာန် ဂှ် ဍေံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင် ကၠတ် သြန် ဓဝ်၊ ဍေံ ဒှ် ပရေင် သွံရာန် မၞိဟ် ရ။
- ဂကောံ ဏအ် ပတိတ် လိက် လလောင် တြး ကမၠောန် (ဥပမာ - ကမၠောန် Customer Service, IT, ကၠာဲ ဘာသာ) နကဵု သြန်ဂိတု သၠုင်လောန် ပ္ဍဲ ဍုင် တၞဟ်တၞဟ် (ဥပမာ - ကြုက်၊ သေံ၊ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဖိလိပ်ပေန် ကေုာံ အဖရိက) ရ။
- အခိင် မၞိဟ် တအ် စိုပ် အာ ပယျဵု မ္ဂး၊ ညးတအ် သီ ကေတ် ထောအ် နိုင်ငံကူလက်မှတ် (Passport) တုဲ ပၠုပ် ကၟာတ် လဝ် ပ္ဍဲ ဗဒိုပ် ဇၞော် မၞုံ ကု ပရေင် မင်မဲ ကြံင်မ္ၚုဟ် ရ။
- ညးတအ် ဒး ကၠောန် ကမၠောန် ၁၄-၁၆ နာဍဳ မွဲ တ္ၚဲ ရ။ ယဝ်ရ လှေအ် ကလိဂွံ သြန် ဟွံပေင် အတိုင် အတိုင်းအတာ (Quota) မ္ဂး، ဒး ဒုင် ၜုင်တက်၊ လျှောတ် ကဵု လျးဓါတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွံ စ ဏာ ဇရေင် ဂကောံ ကျာဖျာန် တၞဟ် မွဲ ပၠန် ရ။
၄။ ဒၞာဲဒတန် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗဒိုပ် ကျာဖျာန် တအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ မဟွံမဲ ကု တၠသၞောဝ် ဗိုန်ခိုင်၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဒေသ တၠအဝဵု ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ တမ်ဒပ် မင်ပယျဵု (BGF) တအ် ပကင်ရင် လဝ် ရ-
- ဍုင်ဗၟာ: ဒေသ ကိုဝ်ကာင် (Kokang - လံက်ကိုင်)၊ ဍုင် ဝ (Wa State)၊ ကေုာံ ဒေသ မာဝတဳ (ဥပမာ - ရွှေကုက္ကိုလ် ကဵု ဗဒိုပ် KK Park) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက ဇၞော် အိုတ် ရ။
- ကမ္ဗောဒဳယျာ: ဍုင် သဳဟာနုဗေလ် (Sihanoukville) ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ တမ်မူလ မစက္တဵုဒှ် လဝ် ဂကောံ သွံရာန်မၞိဟ် တအ် ရ။
- လဴ: တမ်ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တၟေင် (Golden Triangle Special Economic Zone) တအ်။
၅။ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ပေါဲဗတိုက် ၁၀၂၇
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူ ဂကောံ ကျာဖျာန် တအ် ဏအ် ဍေံ ပလီုပလာ် ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ လမျီု ကောန်ဍုင် ကြုက် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ، အလဵုအသဳ ကြုက် တအ် ကဵု ကၠုင် ဒြဟတ် ဒရိုဟ် သွက်ဂွံ ဗတိုက် သရိုဟ် ထောအ် ဂကောံ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠး ရ။
- ပေါဲဗတိုက် ၁၀၂၇ (Operation 1027): ပ္ဍဲ လပါ် ကၞောတ် သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ်၊ ဂကောံ မဟာမိတ် ကောဒေအ် ပိ ဇကု (Three Brotherhood Alliance) မပ္တံကဵု ဒပ် MNDAA, TNLA, AA တအ် စကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲဗတိုက် ဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲ တွဵုရး သေံ သၟဝ်ကျာ ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက မွဲ သွက် ပေါဲဗတိုက် ဏအ် ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ ဗတိုက် ပလီု ထောအ် ဗဒိုပ် ကျာဖျာန် ပ္ဍဲ ဒေသ ကိုဝ်ကာင် (Laukkai) တုဲ ရပ် ကေတ် ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဂကောံ ဒုစရိုတ် တအ် ရ။
- ဟိုတ်နူ ပရေင် တဝ်စၞေဟ် ဏအ် တုဲ، ကောန်ကမၠောန် မဒး ဒုင် ရပ် လဝ် နူ ဍုင်နာနာ လၟိဟ် ဂၠိုင် ကု ဠက် ဂွံ ဗၠးတိတ် ကၠုင် တုဲ، ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကျာဖျာန် ဗွဲမဂၠိုင် လေဝ် ဒး ဒုင် ပလံင် အာ ကဵု အလဵုအသဳ ကြုက် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ်، ဂကောံ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ပြံင် ဒၞာဲ တုဲ ဆက် ကၠောန် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ ကရေင် (မာဝတဳ) ကေုာံ ဒေသ တၞဟ် တအ် ဏီ ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Cyber Scam Syndicates in Southeast Asia", United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) Report, 2023.
- "The Pig Butchering Scam", INTERPOL Cybercrime Directorate.
- Operation 1027 and the eradication of scam centers, Wikipedia.