ကျာ်ဇၞော်အစာမန်ဂမၠိုင်
| ဘာသာ | ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ |
|---|---|
| ဂိုဏ်သင် အဓိက | ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ၊ ဂိုဏ်မဟာယျ၊ ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန် |
| အလုံအစောံ | လိက်ပတ်မန်၊ ပရိယတ္တိသာသနာ ကေုာံ ဒြဟတ်ညဳသၟဟ်ဂကူ |
| ဒေသအဓိက | တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးကရေင်၊ တနင်္သာရဳ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ |
ကျာ်ဇၞော်အစာမန်ဂမၠိုင် (အၚ်္ဂလိက်: Prominent Mon Monks / Mon Sayadaws) ဝွံ ဒှ်ခမဳသင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ မကလိဂွံလဝ် အဆံင်ပညာ ပရိယတ္တိ ကေုာံ ပဋိပတ္တိ သၠုင်ပြဲတုဲ၊ မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင် ဓမ္မဒူတ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ရ။ ပ္ဍဲဝင်မှာဇန်မန်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဍုင်သၟိင်မန် ဒးဒုင်ပလီုလာ်လဝ်တုဲ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာမန်တအ်ဝွံ ဒှ် "မင်မွဲယေန်သၞာင်" (Cultural Guardians) ကေုာံ ဒှ်တၠအစောံ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ်လဝ် ဂကူ ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ကၠက်အာ လုကဴသၞာံ မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။
ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင် (Monastic Orders)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခမဳသင်မန်တအ်ဝွံ အဓိက ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံသင် နကဵု ဂိုဏ်အဓိကရ။ ဂိုဏ်သင်မန် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (Ramanna Nikaya) မဒှ်ဂိုဏ်သင် အလုံဒေသမန်တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲဂိုဏ်သင်ဇၞော် (၉) ဂိုဏ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု အလဵုအသဳရးနိဂီုဗၟာရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂိုဏ်မဟာယျ ကေုာံ ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်တအ်လေဝ် နွံကီုရ။
တာလျိုင် ကေုာံ အစောံသြဇာ (Roles and Influences)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ်ဇၞော်အစာမန်တအ်ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက ပိသာ်-
- ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ပရိယတ္တိ (Religion & Education): ကျာ်ဇၞော်အစာတအ် ဒက်ပတန် တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် (ဥပမာ- တိုက်လိက် ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိ၊ ဘာကၠအ်ပၞဟ်) တုဲ ဖျေဟ်ဗ္တောန်ကဵု လိက်ပိဋကတ်ပိ နကဵုဘာသာမန် သွက်ခမဳသာမဏဳတအ်ရ။
- ပရေင်မင်မွဲ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Language & Cultural Preservation): ကျာ်ဇၞော်အစာတအ် ဒှ်ညးမချူခၞံ ပြကိုဟ်၊ ကဗျလင်္ကာ၊ လိက်ဝင် ကေုာံ ပြကိုဟ်သဒ္ဒါမန်ရ။ ဘာလကျာ်မန်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု သွက်ဂွံဗ္တောန် လိက်မန် ကုကောန်ၚာ်ဥတုကညင် (Mon Summer School) ရ။
- ဒြဟတ်ညဳသၟဟ် ဂကူ (Social & National Solidarity): ပ္ဍဲအရာမကၠောန် သဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ကေုာံ သဘင်ကၞာနာနာတအ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာတအ် ပါလုပ်ကဵု သြဝါဒ ကေုာံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကဵုဒြဟတ် ကုကောန်ဂကူ ညံင်ဂွံညဳသာရေင်သကအ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အစာမန် ယၟုပြာကတ်လ္ၚဵု
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဝင်သာသနာမန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အစာ မပြာကတ် ကေုာံ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် လ္ၚဵုတအ်ဂှ်-
- ကျာ်ဇၞော်အစာ ပါလိတ (Bhaddanta Palita): ညးဝွံ ဒှ်ကျာ်ဇၞော် ဘာကၠအ်ပၞဟ်၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင် တုဲ မပြာကတ် ပ္ဍဲအရာမကၠာဲစၠောအ် ပြကိုဟ်ပိဋကတ်ပိ နူဘာသာပါဠိ နဒဒှ် ဘာသာမန်။ ညးဝွံ ဒှ်အစာကၞေဟ်မန် မချူလဝ် ပြကိုဟ်မဂၠိုင်ကဵုကၠံရ။
- ကျာ်ဇၞော်အစာ သဳလာစာရ (Bhaddanta Silacara): ညးဝွံ ကလိဂွံလဝ် တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ တုဲ၊ ဒှ်ကျာ်ဇၞော် ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိ၊ ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ညးဝွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန်လဝ် တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် ညံင်ဂွံပြာကတ် အလုံရးနိဂီုရ။
- ကျာ်ဇၞော်အစာ နန္ဒသာရ (Bhaddanta Nandasara): ညးဝွံ ဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ တုဲ၊ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ်ညဳသၟဟ် ခမဳသင်မန်ဂမၠိုင်ရ။
- ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေတုမာလာ (Bhaddanta Ketumala): ညးဝွံ ဒှ်အစာကၞေဟ်၊ အစာဝင် ကေုာံ အစာသုတေသနမန် ယၟုပြာကတ်မွဲတၠ မချူလဝ် ပရူဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကောံသင်ရာမညနိကာယ အလုံဒေသရးမန် (၂၀၁၀)၊ ဝင်သာသနာမန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမည။
- South, Ashley (2003). Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake. Routledge.