ကွတ်ကွေန်ပျူတာ
ကွတ်ကောန်ပျူတာ (အင်္ဂလိက်: Computer Science, လဆောဝ် ချူစ ကွတ်ကွေန်ပျူတာ) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠေပ် သိပ္ပံ မဆေင်စပ်ကဵု လၟေင်ကမၠောန် တၟော်သင်္ချာ (Computation)၊ သၞောတ်စက်ကောန်ပျူတာ (Computer Systems)၊ တင်ဂၞင် (Data) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အစဳအဇန် သပ်ဝဴ (Software) တအ်ရ။ ကဏ္ဍသိပ္ပံဏအ်ဝွံ ဍေံလ္ၚတ်ပရူ သဘဴဓရ် (Theory)၊ ပရေင်စမ်ၜတ် (Experimentation)၊ ကေုာံ ကွတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ မဒှ်သ္ဇိုင်တမ်မူလ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ်၊ စကာ ကေုာံ သ္ၚဳဂၠေပ် လၟေင်ကမၠောန် တင်ဂၞင်တအ်ရ။
ၜိုန်ရ နွံယၟု "ကောန်ပျူတာ" ကီုလေဝ်၊ ကွတ်ကောန်ပျူတာဝွံ ဍေံဟွံသေင်ဆ ပရေင်လ္ၚတ် ကိရိယာစက် (Hardware) သက်သက်၊ ဍေံဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် လၟေင်ကမၠောန် မသှ်ပုစ္ဆာ (Problem-solving) နကဵု အလဂဝ်ရဳသမ် (Algorithms) မဒှ်ရ။ အစာသိပ္ပံတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ကွတ်ကောန်ပျူတာဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပညာသင်္ချာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။
ဝင် ကေုာံ ရိုဟ်ကၞက် (History and Foundation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရိုဟ်ကၞက် ကွတ်ကောန်ပျူတာဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာနူ ကောန်ပျူတာခေတ်လၟုဟ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် Ada Lovelace ချူလဝ် အစဳအဇန် လၟေင်ကမၠောန် သွက်စက်တၟော်သင်္ချာ ကၠာအိုတ်တုဲ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မချူ ကုတ်ဒေန် (Programmer) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကရ။ ဗွဲလက္ကရဴ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယဂှ် Alan Turing မဒှ်အစာသင်္ချာ ကေုာံ အစာယုတ္တိဗေဒ မဖန်ဗဒှ်လဝ် "Turing Machine" ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဖျေအ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် သဘဴဓရ် ကွတ်ကောန်ပျူတာ ခေတ်လၟုဟ်ရ။
ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Core Sub-disciplines)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကွတ်ကောန်ပျူတာဝွံ လှဲလးဗွဲမလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
၁။ သဘဴဓရ် ကွတ်ကောန်ပျူတာ (Theoretical Computer Science)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒုင်လဝ်သ္ဇိုင် ကုပညာသင်္ချာတုဲ သ္ၚဳဂၠေပ် လၟေင်ကမၠောန် တၟော်သင်္ချာဂမၠိုင်ရ။
- အလဂဝ်ရဳသမ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် တင်ဂၞင် (Algorithms and Data Structures): ပွမလ္ၚတ် နဲကဲသွဟ်ပုစ္ဆာ ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ် ကေုာံ မထိင်သိမ်း တင်ဂၞင်။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်မ္ဂး အစာသိပ္ပံတအ် တၟော်လ္ၚတ် အခိင်မစကာ (Time Complexity) နကဵု သင်္ကေတ သင်္ချာ မပ္တံကဵု $O(n)$ ဟွံသေင်မ္ဂး $O(n \log n)$ တအ်ရ။
- သဘဴဓရ် တၟော်သင်္ချာ (Theory of Computation): သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူစက် ကေုာံ အရာမတၟော်ဂွံ (Computability) ကဵု တၟော်ဟွံဂွံ။
- ပရေင်ဂီုကၠံ လျှို့ဝှက် (Cryptography): သဘဴဓရ် သွက်ဂွံ ပၞုက်စွံ တင်ဂၞင် ညံင်ဟွံဂွံဒးဒုင် ကၠတ်ထ္ၜောဝ်။
၂။ သၞောတ်စက် ကေုာံ အာခဳတေက်ချာ (Computer Systems and Architecture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အာခဳတေက်ချာ ကောန်ပျူတာ (Computer Architecture): ပွမလ္ၚတ် ဓဇက်ဗီုပြင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် စက် (Hardware) မပ္တံကဵု CPU, RAM ကေုာံ Motherboard တအ်ရ။
- သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Operating Systems - OS): သပ်ဝဴအဓိက မအုပ်ဓုပ်ဖန်ဇန်ကဵု ကောန်ပျူတာ (ဥပမာ - Windows, macOS, Linux) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် အကြာစက် ကေုာံ ညးလွပ်။
- ကွန်ရက် (Computer Networks): ပွမလ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် တင်ဂၞင် အကြာစက်ဂမၠိုင် ကေုာံ သၞောတ်အေန်တာနက် (Internet)။
၃။ အေန်ဂျေန်နဳယာ သပ်ဝဴ (Software Engineering)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမစကာ နဲကဲအေန်ဂျေန်နဳယာ သွက်ဂွံ ဓဇက်ဗီုပြင် (Design)၊ ချူကုတ်ဒေန် (Coding)၊ ကေုာံ စၟဳစၟတ် (Testing) သပ်ဝဴ ညံင်ဂွံခိုင်ကၠိုက်၊ ဟွံမဲကဵု အရာယောင်မှာ (Bugs) ကေုာံ ညံင်ဂွံလောဲသွာ သွက်ညးလွပ်တအ်ရ။ လၟေင်ကမၠောန်မပ္တံကဵု Agile ကေုာံ DevOps တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။
၄။ ဉာဏ်လုပ်စိုတ် ကေုာံ လ္ၚတ်စက် (Artificial Intelligence and Machine Learning)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ် ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်ရ။ ဍေံဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် စက် ဟွံသေင်မ္ဂး အစဳအဇန် ညံင်ဂွံချပ်ဗစာ ကေုာံ ကၠိုဟ်ခၠင် ညံင်ရဴ ဉာဏ်မၞိဟ်ကီုရ။ လ္ၚတ်စက် (Machine Learning) ဝွံ ဍေံကဵုအခေါင် ကုစက် ညံင်ဂွံလ္ၚတ်ကေတ် နူကဵု တင်ဂၞင် (Data) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဟွံဒးချူလဝ် အစဳအဇန် သီုဖအိုတ်ရ။ နဲကဲတအ်ဏအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု AI မပ္တံကဵု ChatGPT, ကွဳစက်ဒေါင်ကေတ်တ် (Self-driving cars) ကေုာံ ပရေင်စၟဳစၟတ်ယဲတအ်ရ။
ဖဵုဂုဏ် ကေုာံ ပရေင်သုင်စောဲ (Impact and Applications)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကွတ်ကောန်ပျူတာဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် ဂၠးတိပိုဲ အလုံအိုတ်သီုရ -
- ပရေင်ဆက်စၠောအ်: အေန်တာနက်၊ မဳဒဳယာမှာဇန်၊ မဝ်ဗာင်ဖုန်။
- သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဥုဲ: သ္ၚဳဂၠေပ် DNA၊ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲတၟိ၊ ကေုာံ ပရေင်လွဳပရာ နကဵုဒဳဂျဳတယ် (Telemedicine)။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ်: သၞောတ်ဘဏ် ဒဳဂျဳတယ်၊ သြန်ခရိပ်တဝ် (Cryptocurrency)၊ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် အေန်တာနက် (E-commerce)။
- ပရေင်လ္ၚတ်တင်ဂၞင် (Data Science): ပွမသ္ၚဳဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဇၞော်မောဝ် (Big Data) သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သၞောတ်အလဵုအသဳ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အေန်တာနက် (Internet)
- သပ်ဝဴ (Software)
- ဉာဏ်လုပ်စိုတ် (Artificial Intelligence)
- မဝ်ဗာင်ဖုန် (Mobile Phone)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Brookshear, J. G. (2014). Computer Science: An Overview. Pearson.
- Sipser, M. (2006). Introduction to the Theory of Computation. Cengage Learning.
- Computer science, Wikipedia။