ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ်

ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် (အင်္ဂလိက်: Soviet Union; ရုရှ: Советский Союз), မနွံ ယၟုပေင်ပေင် ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သဵုယှေဝ်လေတ် သဵုဗိယေတ် (Union of Soviet Socialist Republics - USSR) ဂှ် ဒှ် ဍုင် ကၟိန်ဍုင် ပံင်ကောံ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ယူရေယှာ (Eurasia) မတန်တဴကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၂၂ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၁ ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဍုင် မဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဝါဒ ကောမ်မျူနေတ် (Communist state) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိတုဲ၊ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု တွဵုရး ဍုင် (Republics) ၁၅ ဍုင် မပံင်ကောံလဝ်ရ။ ဍုင်သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ဇမၞော် တိဍာ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တုဲ၊ ဂြောပ်လဝ် ၁၁ ဇြောန်အခိင် (Time zones) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) မ္ဂး၊ သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် အဝဵုသြဇာဇၞော် (Superpower) မပြိုင်ပကာန် ကု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ရ။

ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သဵုယှေဝ်လေတ် သဵုဗိယေတ်
Союз Советских Социалистических Республик (Russian)

အလာံ ဍုင် တဆိပ် ဍုင်
က္ဍိုပ်လိက် ဍုင်: "Пролетарии всех стран, соединяйтесь!" (သၟာကမၠောန် အလုံဂၠးတိ၊ ပံင်ကောံညိ!)
ဒတန် ဍုင်ဇၞော်	မဝ်သကဝ် (Moscow)
အရေဝ်ဘာသာ အလဵုအသဳ	အရေဝ် ရုရှ
သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ	ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သဵုယှေဝ်လေတ် (Federal Marxist–Leninist one-party socialist republic)
ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန်	ဗော် ကောမ်မျူနေတ် သဵုဗိယေတ် (CPSU)
ညးမခၞံဗဒှ် (Founders)	ဗလာဒဳမာ လေနိန် (Vladimir Lenin)
အခိင် တန်တဴ	၃၀ ဒဳဇြေမ်ဗာ ၁၉၂၂ – ၂၆ ဒဳဇြေမ်ဗာ ၁၉၉၁
ဇမၞော် တိဍာ်	၂၂,၄၀၂,၂၀၀ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ (1991)
လၟိဟ် မၞိဟ် (1989)	၂၉၃,၀၄၇,၅၇၁ တၠ
သြန် ဍုင်	ရူဗယ် သဵုဗိယေတ် (Soviet ruble - SUR)

၁။ နိဒါန် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အလုံ (Introduction and Overview)

ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူကဵု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ရုရှ သၞာံ ၁၉၁၇ (Russian Revolution) မပလီုထောအ် သၞောတ်ဝ် သၟိင်ဇၞော် (Tsarist autocracy) ရ။ ဗော် ဗဝ်ယှေဗေစ် (Bolsheviks) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဗလာဒဳမာ လေနိန် (Vladimir Lenin) တအ် သီကေတ် အဝဵု တုဲ ဒက်ပတန်လဝ် ဍုင် မဒုင်သဇိုင် ကု လညာတ် ဒဿန မာတ်-လေနိန် (Marxism–Leninism) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မထိင်ဒဝ် နူ ဗဟဵု (Command economy)၊ မအဓိပ္ပါယ်ဂှ် အလဵုအသဳရ ဒှ် ညးမဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် မုဒးကၠောန်ပတိတ်၊ မုင္ၚုဟ် သ္ဒးသွံ ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် သဵုဗိယေတ် လံင်လမျီု ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဝင် ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ဂှ် သဵုဗိယေတ် ပါလုပ် ဗတိုက် ကဵု ဒပ် နေဇြဳ ဂျာမနဳ တုဲ ကလိဂွံ ဇမၞးရ။ ကြဴနူ ပၞာန်တုဲ သဵုဗိယေတ် ကေုာံ အမေရိကာန် တအ် ဒှ် ဍုင် ဇၞော်အိုတ် ၜါ မပြိုင်ပကာန် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပၞာန်၊ နဲကဲစက်၊ ကေုာံ အာကာသ စဵုကဵု ဍုင် သဵုဗိယေတ် လီုလာ်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ် (History and Formation)

ပရူ ဝင် သဵုဗိယေတ် ကေုာံ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ရုရှ (YouTube)

• ပရေင်ကလိုက်ကမဵု သၞာံ ၁၉၁၇: ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ပထမ ဂှ် ရုရှ ဒးဒုင် ကျပၞာန် ကေုာံ ကပ်ကၞောဝ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။ သၟိင် Tsar Nicholas II ဒးဒုင် ဖျေဟ်အဝဵု ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ။ ပ္ဍဲ ဂိတု အံက်တဝ်ဗာ ဂှ် ဗော် ဗဝ်ယှေဗေစ် သီကေတ် အဝဵု အလဵုအသဳ ရ။
• ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ရုရှ (၁၉၁၇-၁၉၂၂): ပၞာန် အကြာ ဒပ် ဗဝ်ယှေဗေစ် (ဒပ် ဗကေတ် - Red Army) ကဵု ဒပ် ဒစဵုဒစး (ဒပ် ဗု - White Army) ကတဵုဒှ်ရ။ ဒပ် ဗကေတ် တအ် ဇၞးအာ တုဲ၊ ပ္ဍဲ ဒဳဇြေမ်ဗာ ၃၀၊ ၁၉၂၂ ဂှ် ဒက်ပတန် ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် (USSR) ရ။
• ခေတ် သတာလိန် (Stalin Era): လေနိန် စုတိအာ ပ္ဍဲ ၁၉၂၄ တုဲ၊ ဂျဝ်သေပ် သတာလိန် (Joseph Stalin) တိုန်ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ရ။ သတာလိန် စကာ သၞောတ်ဝ် အဝဵုတၠ (Dictatorship) ဇၞော်ဇၞော်၊ ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်သ္အးဇ္ၚး ဇၞော် (Great Purge) မဂစိုတ် မၞိဟ် ဒစဵုဒစး ညး ပြင် ကိုဋ်၊ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဍုင် ညံင်ဂွံ ဒှ် ဍုင် ရုင်စက် (Industrialization) ဗွဲမပြဟ်ရ။

၃။ ဒေသ ဝင်တိ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Geography and Demographics)

သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ မနွံ ဇမၞော် ၂၂ လ္ၚီလ္ၚီ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ဂြောပ်လဝ် မွဲဂအုံ ပ္ဍဲ တြဴ ဂအုံ (1/6) နူကဵု တိ ဇမ္ကဟ် ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် ရ။ ဍေဟ် ပါ်လဝ် နကဵု တွဵုရး သမ္မတ ၁၅ ဍုင် (Republics)-

တွဵုရး ၁၅ ဍုင် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ်

လၟေင်	ယၟု တွဵုရး (Republic)	ဍုင်ဇၞော် (Capital)	ခေတ်လၟုဟ် (Modern Country)
၁	ရုရှ SFSR	မဝ်သကဝ်	ရုရှ (Russia)
၂	ယူကရေန် SSR	ကဳယေပ်	ယူကရေန် (Ukraine)
၃	ဗေလာရုရှ် SSR	မေန်သ်	ဗေလာရုသ် (Belarus)
၄	ဥဇဗေတ် SSR	တာယှကေန်	ဥဇဗေကေတ်သတာန်
၅	ကာဇက် SSR	အာလမာ-အာတာ	ကာဇက်သတာန်
၆	ဂျဝ်ဂျဳယာ SSR	တဗဳလဳသဳ	ဂျဝ်ဂျဳယာ
၇	အဇာဗိုင်ဂျာန် SSR	ဗာကူ	အဇာဗိုင်ဂျာန်
၈	လေတ်သူယေနဳယာ SSR	ဗဳလနဳယပ်သ်	လေတ်သူယေနဳယာ
၉	မဝ်ဒဝ်ဗာ SSR	ခဳသဳနဝ်	မဝ်ဒဝ်ဗာ
၁၀	လာတ်ဗဳယာ SSR	ရဳဂါ	လာတ်ဗဳယာ
၁၁	ကာဂေတ် SSR	ဖရုန်ဇြေ	ကာဂေတ်သတာန်
၁၂	တာဂျဳကေတ် SSR	ဒူရှာန်ဗေ	တာဂျဳကေတ်သတာန်
၁၃	အာမေနဳယာ SSR	ယေရေဗာန်	အာမေနဳယာ
၁၄	တာ့ခ်မေန် SSR	အာရှဂါဗာတ်	တာ့ခ်မေန်နဳသတာန်
၁၅	အက်သတဝ်နဳယာ SSR	တာလိန်	အက်သတဝ်နဳယာ

ပ္ဍဲ သဵုဗိယေတ် မ္ဂး နွံကဵု ဂကူ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ၁၀၀ ပြင်ရ။ ဂကူ ရုရှ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၅၀%)၊ ဆက်နူဂှ် ယူကရေန်၊ ဥဇဗေတ် တအ် ဒှ်ရ။

၄။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Government and Politics)

ဗလာဒဳမာ လေနိန် (Vladimir Lenin) - ညးမခၞံဗဒှ် သဵုဗိယေတ်

သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မစကာ သၞောတ်ဝ် ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲဓဝ် (One-party state) ရ။ ဗော်ဂှ် ဒှ် ဗော် ကောမ်မျူနေတ် သဵုဗိယေတ် (CPSU) ရ။

• General Secretary (ညးအုပ်ကာနာနာ): ဒှ် မၞိဟ် မနွံ အဝဵု ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဗော် ကေုာံ ပ္ဍဲ ဍုင်ရ (ဥပမာ - သတာလိန်၊ ခရုယှေပ်၊ ဗရက်ယှနေပ်၊ ဂဝ်ဗာချေပ်)။
• Politburo (ကမ္မတဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗဟဵု): ဒှ် ဂကောံ မၞိဟ် ၜိုတ် ၁၀-၁၅ တၠ မဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက သွက် ဍုင်။
• Supreme Soviet: ဒှ် ပါလဳမာန် ဍုင်၊ ဆဂး ဍေဟ် နွံ အဝဵု ပတောအ် သၟးရ၊ အဝဵု ဇေတ်ဇေတ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဗော် ကောမ်မျူနေတ် ရ။
• KGB (ကေဂျဳဗဳ): ဒှ် ဒပ် ထံက်လှမ်းရေး (Secret Police) မနွံ သြဇာ ဇၞော်အိုတ်၊ ညးတအ် ရပ်စၟိန် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ညးဍုင်ကွာန် ညံင်ဟွံဂွံ ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳ ရ။

၅။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy)

ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် Command Economy မထိင်လဝ် နူ ဗဟဵု ရ။

• Five-Year Plans (အစဳအစောန် ၅ သၞာံ): အလဵုအသဳ ဖျေဟ် အစဳအစောန် သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ပသဲ၊ တိုင်တၟအ်၊ ကေုာံ လျးလလဳ ရ။ သတာလိန် ပြံင်လှာဲ ဍုင် ဗွဲမပြဟ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ဍုင် ရုင်စက် ရ။
• Collectivization (ပွမသီကေတ် ဝါဗ္ၚ နဒဒှ် ကမၠောန်ဂကောံ): အလဵုအသဳ သီကေတ် တိ နူ သၟာဗ္ၚတအ် တုဲ ပံင်ကောံ ကၠောန် ပ္ဍဲ ဗ္ၚ အလဵုအသဳ (Kolkhoz) ရ။ ပရေင်ဏအ် ပကဵု ညံင် ကပ်ကၞောဝ် ဇၞော် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂-၃၃ (Holodomor) ပ္ဍဲ ယူကရေန် ကေုာံ ရုရှ လပါ်သၟဝ်ကျာ တုဲ မၞိဟ် ချိုတ်အာ ပြင် ကိုဋ် ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် ၁၉၅၀ ကဵု ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ကီုလေဝ်၊ စိုပ် သၞာံ ၁၉၇၀ (ခေတ် ဗရက်ယှနေပ် Era of Stagnation) မ္ဂး စက်ယန် တြေံအာ၊ ပရေင်စဳမံင် ဟွံခိုဟ် တုဲ ဍုင်ဂှ် ဒးဒုင် ယောင်ယာ လပါ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော် ရ။

၆။ ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ပၞာန်လၜိုဟ် (Military and Cold War)

ဝှာင်:Joseph Stalin.jpg

ဂျဝ်သေပ် သတာလိန် (Joseph Stalin) - က္ဍိုပ်သကိုပ် ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ

ဒပ်ပၞာန် သဵုဗိယေတ် မကော်စ ဒပ် ဗကေတ် (Red Army) ဂှ် ဒှ် ဒပ်ပၞာန် မဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

• ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ (WWII): သဵုဗိယေတ် ကော်စ ပၞာန်ဏအ် ဒဒှ် "ပၞာန် စဵုဒၞါ ကၟိန်ဍုင် ဇၞော် (Great Patriotic War)" ရ။ ၜိုန်ရ ဂျာမနဳ လုပ်ဗတိုက် ပ္ဍဲ ၁၉၄၁ ကီုလေဝ်၊ သဵုဗိယေတ် ဗတိုက် ကလေင် တုဲ သီကေတ် ဍုင် ဘာလိန် (Berlin) ပ္ဍဲ ၁၉၄၅ ရ။ မၞိဟ် သဵုဗိယေတ် စုတိအာ ၜိုတ် ၂၇ ပြင် ကိုဋ် ပ္ဍဲ ပၞာန်ဏအ် ရ။
• ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War): ကြဴနူ ပၞာန်တုဲ၊ ဂၠးတိ ပါ်အာ ၜါ ဂကောံ။ ဂကောံ ကောမ်မျူနေတ် (Eastern Bloc) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သဵုဗိယေတ် ကေုာံ ဂကောံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Western Bloc) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု အမေရိကာန် ရ။ သဵုဗိယေတ် ဒက်ပတန် လိက်ကသုက် ဝါသဝ် (Warsaw Pact) သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစး နေတဝ် (NATO) ရ။
• ပရေင်ပြိုင်ပကာန် လွဟ် (Arms Race): ဍုင် သီု ၜါ ကၠောန်ပတိတ် ဗုံး နျူကလဳယျာ (Nuclear weapons) ဗွဲမဂၠိုင်၊ မပကဵု ညံင် ဂၠးတိ ဂွံ နွံ ပ္ဍဲ အန္တရာယ် ပၞာန် နျူကလဳယျာ ရ။

၇။ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Society and Culture)

သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မစွံ အဓိက လ္တူ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ရ။

• ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်: အလဵုအသဳ ကဵု ပရေင်ပညာ သက္ကု င္ၚုဟ်မး ကေုာံ လွဳယဲ သက္ကု င္ၚုဟ်မး ကု ကောန်ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။ သဵုဗိယေတ် ဒှ် ဍုင် မနွံ လၟိဟ် မၞိဟ် တီ လိက် (Literacy rate) သၠုင်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
• သာသနာ: အလဵုအသဳ မာတ်-လေနိန် တအ် ဟွံပတှ်ေ သာသနာ (State atheism) တုဲ၊ ပလီုပလာ် ဘာကျာ် ခြစ်ယာန် (Orthodox)၊ ဘာ မူသလေန် ကေုာံ ဘာ ကျာ်ဂျူ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
• အနုသုခုမ: ကွတ် အနုသုခုမ (Art & Literature) ဂှ် သ္ဒး ဒ္ဂေတ်ဗက် လညာတ် "Socialist realism" မဒှ် ပရေင်ထိုင်သး သၟာကမၠောန် ကေုာံ ဗော် ကောမ်မျူနေတ် သၟးရ။ အစာချူလိက် မဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် (ဗီုကဵု Boris Pasternak, Aleksandr Solzhenitsyn) တအ် ဒးဒုင် ဖျေဟ် ထံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍေက်ပတိတ် နူ ဍုင် ရ။

၈။ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ (Science and Technology)

သပွတ်နေတ် ၁ (Sputnik 1) - ဂြိုဟ်တု ကိုပ်ကၠာအိုတ်

သဵုဗိယေတ် ဂှ် ကလိဂွံ အောင်ဇၞး ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပြိုင်ပကာန် အာကာသ (Space Race) ရ။

• သၞာံ ၁၉၅၇: ပလံင်ပတိတ် ဂြိုဟ်တု ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ယၟုမ္ဂး သပွတ်နေတ် ၁ (Sputnik 1) ရ။
• သၞာံ ၁၉၆၁: ယူရဳ ဂါဂါရေန် (Yuri Gagarin) ဒှ် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မအာစိုပ် အာကာသ ရ။
• ပရေင် ကွတ်စက် တၞဟ်: သဵုဗိယေတ် ကၠောန်ဗဒှ် ရုင်စက် ဓါတ်လလဳ နျူကလဳယျာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် (Obninsk Nuclear Power Plant ပ္ဍဲ ၁၉၅၄) ကေုာံ ကၠောန်ပတိတ် လွဟ် AK-47 မဒှ် သေနာတ် ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

၉။ ပရေင်ဍိုန်လျ ကေုာံ ပရေင်လီုလာ် (Decline and Dissolution)

မဳခါအဳ ဂဝ်ဗာချေပ် (Mikhail Gorbachev)

ပ္ဍဲ လဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၈၀ တအ်၊ သဵုဗိယေတ် ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ပၞာန် ပ္ဍဲ အာပ်ဂါန်နေတ်သတာန် ရ။ ပ္ဍဲ ၁၉၈၅၊ မဳခါအဳ ဂဝ်ဗာချေပ် (Mikhail Gorbachev) တိုန်ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် တုဲ ဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန် ပြံင်လှာဲ ၜါ သာ် -

1. Glasnost (ပွမပံက်တြင် / ညးတၠအဝဵု): ကဵု အခေါင် သၠးပွး ပ္ဍဲ ပရေင်ဟီုတွဟ် ကေုာံ မဳဒဳယျာ ရ။ ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ညးဍုင်ကွာန် ဂွံ ဂံင် ပါ်ပါဲ အလဵုအသဳ ရ။
2. Perestroika (ပွမကလေင် ဒက်ပတန်): ပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညံင်ဂွံ ပါလုပ် သၞောတ်ဝ် စျေးကွက် (Market elements) ညိည ရ။

ဆဂး ပြံင်လှာဲ တအ်ဏအ် ပကဵု ညံင် ဍုင် ဂွံ ထကးအာ ရ။ တွဵုရး နာနာ (ဗီုကဵု လေတ်သူယေနဳယာ၊ ယူကရေန်) တအ် အာတ်မိက် သၠးပွး ရ။ ပ္ဍဲ အဝ်ဂါတ် ၁၉၉၁၊ ဂကောံ ကောမ်မျူနေတ် ကြံင်ကြံင် တအ် ဂစာန် သီအဝဵု (August Coup) ဆဂး ကျအာ ရ။ ကြဴနူဂှ် တွဵုရး တအ် တိတ်ထောအ် နူ ကၟိန်ဍုင် တုဲ၊ ပ္ဍဲ ဒဳဇြေမ်ဗာ ၂၆၊ ၁၉၉၁ ဂှ် ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် လီုလာ်အာ ဗွဲအလဵုအသဳ ရ။

၁၀။ အာဲကၟာဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Legacy and Aftermath)

ပရေင်လီုလာ် သဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒှ် အရာ မပြံင်လှာဲ ဂၠးတိ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ ဍုင် ရုရှ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဗဝ်ရေတ် ယေလ်သိန် (Boris Yeltsin) ဒုင်ကေတ် အာဲကၟာဲ သဵုဗိယေတ် ဗွဲမဂၠိုင်၊ မပ္တံကဵု ဒၞာဲ ပ္ဍဲ ကုလသမဂ္ဂ (UN Security Council) ကေုာံ လွဟ် နျူကလဳယျာ တအ်ရ။ ဍုင် တၟိ ၁၅ ဍုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် တုဲ၊ ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေပဳတယ်လစ် (Capitalism) ရ။ ဆဂး ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ပကဵု ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျ၊ ပရေင်သၞာဲဒါ မၞိဟ်ဇၞော် ကေုာံ ပရေင်ပဋိပက္ခ ဒေသနာနာ (ဥပမာ ပၞာန် ချိန်ချညာ၊ ပၞာန် ယူကရေန်-ရုရှ) ဂမၠိုင် ဆက်ကတဵုဒှ်ဒၟံင် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ရ။

ဆက်လ္ၚတ် (See also)

• ပၞာန်လၜိုဟ်
• ရုရှ
• ဝါဒ ကောမ်မျူနေတ်
• ဗလာဒဳမာ လေနိန်
• ဂျဝ်သေပ် သတာလိန်