ခနဲ
| ပရူပရာ အဓိက | |
|---|---|
| တမ်မူလ | ခဏ (ပါဠိ) + နဲ (သဒ္ဒါမန်) |
| အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက် | Suddenly, Instantly, Immediately, Right away |
| ကဆံင်သဒ္ဒါ | ကြိယာဝိသေသန (Adverb) |
| ပွံက် အဓိပ္ပါယ် | ပွမကတဵုဒှ် ပြဟ်ပြဟ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲချိုန်ခဏ။ |
ခနဲ (အၚ်္ဂလိက်: Suddenly, Instantly, Immediately) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရမန် မစကာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဟီုဂး ကေုာံ လိက်ပတ် သွက်ဂွံ ပသောင်ကလး အရာမကတဵုဒှ်အာ ဗွဲမပြဟ်၊ အရာမကတဵုဒှ် မွဲချိုန်ခဏ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဟွံမွဲကဵု ပရေင်လဇုဲလဇရ။ ပ္ဍဲလပါ် သဒ္ဒါမ္ဂး ဝေါဟာရဝွံ စကာ နဒဒှ် ကြိယာဝိသေသန (Adverb of Time/Manner) တုဲ ဍေဟ်ဗိုင်ထံက်ပင် ကဵုအဓိပ္ပါယ် လတူကြိယာ မွဲမွဲ ညံင်ဂွံကၠးမးတိုန်ရ။
တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် သဒ္ဒါ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ခနဲ" ဝွံ နကဵု လညာတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ ကေုာံ သဒ္ဒါဗေဒ (Etymology and Morphology) မ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပွမပံင်စုတ် မအရေဝ်ၜါမ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- ခ (Kha) / ခဏ (Khaṇa): ဒှ်မအရေဝ် မကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ "ခဏ" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "မွဲချိုန်ခဏ"၊ "အခိင်မဂၠေအ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပြဟ်ပြဟ်"။
- နဲ (Nai / Ne): ဒှ်နာမ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "နဲကဲ"၊ "ဗီုပြင်" (Way / Manner)။
ကာလပံင်စုတ် "ခဏ" ကဵု "နဲ" တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရမ္သာင် (Phonological change) ပ္ဍဲအရေဝ်မန်ဂှ်ရ ဍေဟ်ဒှ်အာ "ခနဲ" ရ။ သရုပ်တုဲမ္ဂး "ခနဲ" ဟီုဂှ် "နကဵု ဗီုပြင် မွဲချိုန်ခဏ" ဟွံသေင်မ္ဂး "နကဵု နဲကဲ မပြဟ်ပြဟ်" ရ။
အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင်စကာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ခနဲ" ဝွံ အတိုင်အခိုက်အလိုက် အရေဝ်မန်မ္ဂး စကာ ပ္ဍဲအရာမဆက်စပ် ကုအခိင် ကေုာံ လဟီုမဂၠေအ်-
၁။ ခနဲ / ခနဲဏအ် (Immediately / Right now)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စကာ သွက်ဂွံ ဟီုဂး ဒဒှ်ရ ကမၠောန်မွဲမွဲ ဒးကၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟွံမွဲကဵု လဇုဲလဇရ။
- ဥပမာ: "ညးစိုပ်ကၠုင် ခနဲ ဏအ်ရ။" (He arrived just now / immediately.)
- ဥပမာ: "ကၠောန်ကဵုတုဲ ခနဲ ဏအ်ညိ။" (Get it done right away.)
၂။ ခနဲဂှ် (Suddenly / At that instant)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စကာ သွက်ဂွံ လဴပူ ပရူပရာ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်အတိက် မကတဵုဒှ်အာ ဗွဲမပြဟ်၊ သက်ကု ပွမစၟဳလဝ်ရ။
- ဥပမာ: "ဗြဲဂူစှ်ေကၠုင် ခနဲ ဂှ်ရ။" (The rain started falling suddenly.)
အခန်ကဏ္ဍ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမစကာ ဝေါဟာရ "ခနဲ" ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်ဟီုဂးမန်မ္ဂး ကိစ္စဇၞော်လောန် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု အသိင် (Pace) ကေုာံ အခိင် (Time) ပ္ဍဲဝါကျမွဲမွဲရ။ ပွမလွဳစ မအရေဝ် "ခဏ" (ပါဠိ) တုဲ ပံင်စုတ် ကု "နဲ" (မန်) တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကြိယာဝိသေသန ဗီုဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန် မနွံကဵု ရမ္သာင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မလှဲလးရ။