ခမဳဗြဴ
ဂကောံ ခမဳဗြဴ (Bhikkhunis) လပါ် ထေရဝါဒ ဃော အာ ပိဏ္ဍပါတ် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ။ | |
| ညးမခၞံဗဒှ် | ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ကေုာံ မှာပဇာပတိ ဂေါတမဳ |
|---|---|
ခမဳဗြဴ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘိက္ခုနဳ (ပါဠိ: Bhikkhunī , သက္ကတ: Bhikṣuṇī, အၚ်္ဂလိက်: Buddhist Nun) ဝွံ ဒှ် မၞိဟ်ဗြဴ မဂွံ အခေါင် ပတိုန် ခမဳ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Full ordination / Upasampadā) ပ္ဍဲကဵု သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ခမဳဗြဴ တအ် ဝွံ ဒး ဒ္ဂေတ် မင်မဲ သဳလ ကေုာံ သၞောဝ် ဝိနဲ ဗွဲမဂၠိုင် မတုပ် ကိတ်ညဳ ကု ခမဳတြုဟ် (Bhikkhu) တအ် ကီု လေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဂကောံ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ တေအ် တုဲ ညးတအ် ဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် "ဂရုဓမ္မ ဒစာံ" (Eight Garudhammas) မဒှ် သၞောဝ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် တၞဟ်ခြာ တအ် ဏီ ရ။[၁]
ပ္ဍဲ ဝင် သာသနာ မ္ဂး ဂကောံ ခမဳဗြဴ (Bhikkhuni Sangha) ဝွံ စ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဃော ဂျိုင် တန်တဴ ဒၟံင် ဏီ ရ။ မိမိန် ကျာ်တြဲ မၞုံ ယၟု မှာပဇာပတိ ဂေါတမဳ (Mahapajapati Gotami) ဝွံ ဒှ် ခမဳဗြဴ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ရ။ ၜိုန်ရ ဂကောံ ခမဳဗြဴ ဝွံ ဇၞော်မောဝ် ပြာကတ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ တမၠာ ကီု လေဝ်၊ ပ္ဍဲ လပါ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Theravada) ဂှ် ဂကောံ ခမဳဗြဴ ဝွံ ကၠေအ်ကၠက် အာ ပ္ဍဲ အကြာ ၁၁ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၁၃ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ လပါ် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ (Mahayana) မပ္တံ ကု ဍုင်ကြုက်၊ ထာဲဝါန်၊ ကေုာံ ဝဳယေတ်နာမ် တအ် ဂှ် ဂကောံ ခမဳဗြဴ ဝွံ ဆက် ဂျိုင် တန်တဴ ကၠုင် စဵုကဵု တ္ၚဲ ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဝွံ ပရေင် ကလေင် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ ဍုင် ထေရဝါဒ တအ် ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် တုဲ မၞုံ ကု ပရေင် သဳကၠဳ ကေုာံ ပရေင် ဒစဵုဒစး နာနာ သာ် ရ။[၂]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ဝင် တမ်မူလ (Introduction and Early History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် လိက် ပြကိုဟ် ဝိနဲ (Vinaya Pitaka) မ္ဂး၊ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဝွံ ဟွံကဵု အခေါင် သွက် မၞိဟ်ဗြဴ တအ် ဂွံ ပတိုန် ခမဳ ကိုပ်ကၠာ ရ။ ကြဴနူ သၟိင် သုဒ္ဓေါဒန (Suddhodana) စုတိ အာ တုဲ، မိမိန် ကျာ်တြဲ မှာပဇာပတိ ဂေါတမဳ ဝွံ ပကောံ ကေတ် မၞိဟ်ဗြဴ ၅၀၀ တၠ တုဲ ကွာ် တရဴ ဇရေင် ဍုင် ဝေသာလဳ (Vesali) သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ပတိုန် ခမဳ ရ။
ကျာ်တြဲ တးပါဲ အာတ်မိက် ဂှ် ပိ ဝါ ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ထေရ် အာနန္ဒာ (Ananda) မဒှ် ညးမကၠောန် ဥပဋ္ဌာက် ကျာ်တြဲ လုပ် သဳကၠဳ ကေုာံ အာတ် အခေါင် ကဵု တုဲ၊ ကျာ်တြဲ လေဝ် ဒုင်တဲ ကဵု အခေါင် ကု မၞိဟ်ဗြဴ တအ် သွက်ဂွံ ပတိုန် ခမဳ နကဵု တင် စည်းကမ်း မကော်ဂး "ဂရုဓမ္မ ဒစာံ" ရ။ အရာ ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ညံင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂွံ ဒှ် သာသနာ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် အိန္ဒိယ မကဵု အခေါင် မၞိဟ်ဗြဴ တအ် ဒ္ဂေတ် လွဳ ခမဳ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။[၃]
၂. သၞောဝ် ဝိနဲ ကေုာံ ဂရုဓမ္မ ဒစာံ (Vinaya Rules and Eight Garudhammas)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ခမဳဗြဴ တအ် ဝွံ ဒး မင်မဲ သၞောဝ် ဝိနဲ ဂၠိုင် နူကဵု ခမဳတြုဟ် ရ။ ဟိုတ် အဓိက ဂှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဘေး အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဂကောံ မၞိဟ် အိန္ဒိယ ခေတ် တမၠာ ရ။
| ဂိုဏ် သာသနာ (Tradition) | ခမဳတြုဟ် (Bhikkhu) | ခမဳဗြဴ (Bhikkhunī) |
|---|---|---|
| ထေရဝါဒ (Theravada - Pali) | ၂၂၇ | ၃၁၁ |
| ဓမ္မဂုတ္တက (Dharmaguptaka - East Asia) | ၂၅၀ | ၃၄၈ |
| မူလသရဝါသတိဝါဒ (Mulasarvastivada - Tibet) | ၂၅၃ | ၃၆၄ |
ပါဲနူ သၞောဝ် ဓမ္မတာ တအ် တုဲ၊ ခမဳဗြဴ တအ် ဒး ဒုင် ကေတ် ဂရုဓမ္မ ဒစာံ (Eight Garudhammas) မပ္တံ ကု- ၁။ ခမဳဗြဴ ၜိုန်ရ နွံ ဝှ် ၁၀၀ ကီု လေဝ် ဒး ရိုသေဟ် ပဝတ် ကု ခမဳတြုဟ် မတန် ဝှ် မွဲ တ္ၚဲ။ ၂။ ခမဳဗြဴ ဟွံဂွံ မံင် ပ္ဍဲ ကျာ် မဟွံမဲ ကု ခမဳတြုဟ်။ ၃။ ဇၟာပ်ပ် ကဝက် ဂိတု ဒး အာတ် သဳ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် ဩဝါဒ နူ ခမဳတြုဟ်။ ၄။ ကြဴနူ ပတိုန် ခမဳ တုဲ မ္ဂး ဒး ဒုင် ဥပသမ္ပဒ ၜါ လပါ် (နူ ဂကောံ ခမဳဗြဴ ကေုာံ ဂကောံ ခမဳတြုဟ်)။[၄]
၃. ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Bhikkhunis in Theravada Tradition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ လပါ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မၞုံ ပ္ဍဲ ဍုင် သဳရိလင်္ကာ၊ မန်، ဗၟာ၊ ကေုာံ သေံ တအ် မ္ဂး، လၟေင် တၞောဝ် ခမဳဗြဴ ဝွံ စိုပ် အာ ဍုင် သဳရိလင်္ကာ ပ္ဍဲ ၃ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ နကဵု ခမဳဗြဴ သင်္ဃမိတ္တာ (Sanghamitta) မဒှ် ကောန်ဝုတ် သၟိင် အသောက ရ။ ညးတအ် ပတိုန် လဝ် ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ သဳရိလင်္ကာ ဗွဲမအံင်ဇၞး ရ။
ဆဂး ဟိုတ်နူ ပေါဲ ပၞာန်၊ ယဲ ကပ်၊ ကေုာံ ပရေင် ကၠောဝ် ဗျဵု ပ္ဍဲ သဳရိလင်္ကာ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် လၟေင် တၞောဝ် ခမဳတြုဟ် ကေုာံ ခမဳဗြဴ သီု ၜါ လီုလာ် အာ ရ။ ခမဳတြုဟ် တအ် ဂှ် ကလေင် ကေတ် ဥပသမ္ပဒ နူ ဍုင် ဗၟာ ကေုာံ သေံ တုဲ ကလေင် ဒက်ပ္တန် မာန် ကီု လေဝ်၊ ခမဳဗြဴ တအ် ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒး ဒုင် အာတ် ဥပသမ္ပဒ ၜါ လပါ် တုဲ ဟွံမာန် ကလေင် ဒက်ပ္တန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ထေရဝါဒ ဂှ် ဟွံမဲ ကု ခမဳဗြဴ ပွိုင် သၞာံ ဗွဲမလံ ရ။[၅]
၄. ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ မဟာယာန ကေုာံ ဝဇိရယာန (Mahayana and Vajrayana)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မဟာယာန (Mahayana): ပ္ဍဲ ဍုင် ကြုက်၊ ထာဲဝါန်၊ ကဝ်ရဳယျာ ကေုာံ ဝဳယေတ်နာမ် တအ် ဝွံ လၟေင် တၞောဝ် ခမဳဗြဴ သက်မံင် စဵုကဵု တ္ၚဲ ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ ၅ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် ခမဳဗြဴ နူ သဳရိလင်္ကာ အာ စိုပ် ဍုင် ကြုက် တုဲ ပတိုန် ကဵု ခမဳဗြဴ ဍုင် ကြုက် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ပ္ဍဲ ထာဲဝါန် ဝွံ ခမဳဗြဴ တအ် နွံ ဒြဟတ် ဇၞော် လောန် တုဲ အုပ်ကွပ် ဂကောံ သာသနာ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံ ကု Tzu Chi (ဆူချီ) တအ် ရ။
- ဝဇိရယာန (Vajrayana): ပ္ဍဲ ဍုင် တိဗေတ် (Tibet) ကေုာံ ဘူတန် (Bhutan) မ္ဂး ဝင် ခမဳဗြဴ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Bhikshuni) ဟွံကေင် နွံ လဝ် ရ။ ညးတအ် နွံ ဆ ခမဳ သာမဏေ (Sramanerika) ဓဝ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဂှ် ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဘာသာ မပ္တံ ကု ၁၄ တၠ ဒလိုင်းလားမား (Dalai Lama) ကေုာံ ကာမာပါ (Karmapa) တအ် ထံက်ဂလာန် သွက်ဂွံ ကဵု အခေါင် ပတိုန် ခမဳဗြဴ တအ် ရ။[၆]
၅. ပရေင်ကလေင်ဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် (Modern Revival Movements)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ဏအ် ပရေင် ချဳဒရာင် သွက်ဂွံ ကလေင် ဒက်ပ္တန် ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ ဝွံ ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ရ။
- သၞာံ ၁၉၉၆: ခမဳဗြဴ သဳရိလင်္ကာ ၁၁ တၠ ဂွံ ပတိုန် ခမဳ ပ္ဍဲ ဍုင် သာရနထ် (Sarnath)၊ အိန္ဒိယ နကဵု အရီုအဗင် နူ ခမဳ မဟာယာန ဂကူ ကဝ်ရဳယျာ တအ် ရ။
- သၞာံ ၁၉၉၈: ပရေင် ပတိုန် ခမဳဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဂယာ (Bodhgaya) မကဵု အခေါင် ကု ခမဳဗြဴ နူ သဳရိလင်္ကာ ကေုာံ ဍုင် တၞဟ်ဟ် ရ။
- ဍုင် သေံ (Thailand): ဓမ္မာနန္ဒာ ဘိက္ခုနဳ (Dhammananda Bhikkhuni) ယၟု တြေံ Dr. Chatsumarn Kabilsingh ဝွံ ဒှ် ခမဳဗြဴ ထေရဝါဒ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ ကြဴနူ ဂွံ ပတိုန် ခမဳ ပ္ဍဲ သဳရိလင်္ကာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၃ ရ။ ၜိုန်ရ ဂကောံ သင် ဍုင် သေံ တအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ ကီု လေဝ်၊ လၟုဟ် မ္ဂး ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ သေံ နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ ပြင် ယျ။[၇]
၆. ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ ကေုာံ ကမၠောန် သာသနာ (Daily Life and Religious Duties)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ သွက် ခမဳဗြဴ တအ် ဝွံ တုပ် ကု ခမဳတြုဟ် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။
- ပိဏ္ဍပါတ် (Alms Round): ပ္ဍဲ အခိင် နူဂယး ပြဟ် ခမဳဗြဴ တအ် အာ ပိဏ္ဍပါတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ စၞစ နူ ဒါယကာ တအ်။
- ပဋိပတ် (Meditation): ညးတအ် စွံ အာရီု လတူ ပွမလ္ၚတ် ဝိပဿနာ ကေုာံ သမထ ကမ္မဋ္ဌာန် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဓဝ် နိဗ္ဗာန် ရ။
- ပရေင် ပညာ ကေုာံ လ္ၚတ်: ညးတအ် လ္ၚတ် လိက် ပိဋကတ် ပိ၊ ဘာသာ ပါဠိ၊ ကေုာံ တွံ ဓရ် ကဵု ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။
- ပရေင် မၞိဟ်: ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး ခမဳဗြဴ တအ် ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင် ရီုဗင် ပရေင် မၞိဟ်၊ ပရေင် ထတ်ယုက်၊ ကေုာံ ပရေင် ပညာ သွက် မၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။[၈]
၇. သဳလသျှင် ကေုာံ မယ်သဳဂမၠိုင် (Novices: Thilashin and Maechi)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပ္ဍဲ ဍုင် ထေရဝါဒ မဟွံစၟတ်သမ္တီ ခမဳဗြဴ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် တအ် ဂှ်၊ မၞိဟ်ဗြဴ တအ် ဝွံ ဒ္ဂေတ် လွဳ ဘဝ မာတုဂါမ မကော်ဂး "သဳလသျှင်" ဟွံသေင်မ္ဂး "မယ်သဳ" ရ။
- ဍုင် ပိုဲ (Myanmar/Mon): ညးတအ် ဂှ် ညးကော် စ သဳလသျှင် (Thilashin) တုဲ ဗိုက် လတက် ကယျိုင် အသာ် ပ္ကဴ မ္ၚေတ် (Pink) ရ။ ညးတအ် မင်မဲ သဳ ၈ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၀ တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင် ပညာ လိက် ပရိယတ္တိ ဗွဲမဇၞော် ရ။ ဆဂး ညးတအ် ဝွံ ဟွံဒှ် ခမဳဗြဴ (Bhikkhuni) ဍာံဍာံ ဏီ ရ။
- ဍုင် သေံ (Thailand): ညးတအ် ဂှ် ညးကော် စ မယ်သဳ (Maechi) တုဲ ဗိုက် လတက် ကယျိုင် အသာ် ဗု ရ။ ညးတအ် လေဝ် မင်မဲ သဳ ၈ တုဲ မံင် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဓမ္မတာ တအ် ရ။
- သဳရိလင်္ကာ (Sri Lanka): ညးတအ် ကော် စ ဒသာသဳလ်မာတာ (Dasasil Mata) မဒှ် မၞိဟ်ဗြဴ မင် သဳ ၁၀ ရ။[၉]
၈. ပြသၞာ အခေါင်အရာ ကေုာံ ပရေင်တုပ်သၟဟ် လိင် (Gender Equality and Rights Issues)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကိစ္စ ပွမကဵု အခေါင် ပတိုန် ခမဳဗြဴ ဝွံ ဒှ် ပြသၞာ ပရေင် တုပ်သၟဟ် လိင် (Gender equality) မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။
- လညာတ် ဒစဵုဒစး: ဂကောံ သင် မကြံင်မ္ၚိုဟ် (Conservative Sangha) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဗၟာ ကေုာံ သေံ တအ် ဟီု တွံ ဒဒှ်ရ လၟေင် တၞောဝ် ခမဳဗြဴ ဂှ် လီုလာ် အာ တုဲယျ တုဲ၊ သွက်ဂွံ ကလေင် ဒက်ပ္တန် ဂှ် ဒး နွံ ကု ခမဳဗြဴ ထေရဝါဒ တမ် မူလ ဟေင် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင် ကလေင် ဒက်ပ္တန် လၟုဟ် ဂှ် ဟွံစှ်ေ သၞောဝ် ဝိနဲ ရ။
- လညာတ် ထံက်ဂလာန်: ညးမစဵုဒၞာ အခေါင်အရာ မၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ တၠပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Feminist Buddhists) တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောဝ် ဝိနဲ တအ် ဂှ် ပြံင်လှာဲ မာန် တုဲ၊ ပွမဟွံကဵု အခေါင် ဏအ် ဝွံ ဒှ် ပရေင် ပါ်ခြာ လိင် (Discrimination) ရ။ ကျာ်တြဲ အလဵု ဇကု ညး ဂှ် ကဵု လဝ် အခေါင် တုဲယျ ရ။[၁၀]
၉. ဂကောံ ခမဳဗြဴ အလုံ ဂၠးတိ (International Bhikkhuni Networks)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဂကောံ အလုံ ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် မံက်ဂတဝ် ကၠုင် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရေင် ပညာ ကေုာံ အခေါင်အရာ ခမဳဗြဴ ရ။
- သကျဓိတာ (Sakyadhita): မဒှ် ဂကောံ မၞိဟ်ဗြဴ ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံ ဂၠးတိ မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၇ ရ။ ဍေံတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲ သဳကၠဳ အလုံ ဂၠးတိ ဇၟာပ် ၜါ သၞာံ မွဲ ဝါ သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် မၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ ခမဳဗြဴ တအ် ရ။
- Alliance for Bhikkhunis: ဒှ် ဂကောံ ပ္ဍဲ အမေရိကာန် မရီုဗင် ကေုာံ ထံက်ပင် ခမဳဗြဴ တအ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဘာ လ္ၚတ် ပညာ ကေုာံ ဘာ ကျာ် တအ် ရ။[၁၁]
လ္ၚတ်ရံင် ပရူ ဝင် ကေုာံ ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ ခမဳဗြဴ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ (YouTube - Documentary)
၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Gombrich, Richard F. (2006). *Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*. Routledge, p. 105.
- ↑ Sujato, Bhikkhu. (2009). *Bhikkhuni Vinaya Studies: Research and Reflections on Monastic Discipline for Sisters*. Santipada.
- ↑ Bodhi, Bhikkhu. (2010). *The Revival of Bhikkhuni Ordination in the Theravada Tradition*. Dignity and Discipline, p. 99-142.
- ↑ Kabilsingh, Chatsumarn. (1991). *Thai Women in Buddhism*. Parallax Press.
- ↑ Bartholomeusz, Tessa J. (1994). *Women Under the Bo Tree: Buddhist Nuns in Sri Lanka*. Cambridge University Press.
- ↑ Tsomo, Karma Lekshe. (2004). *Buddhist Women and Social Justice: Ideals, Challenges, and Achievements*. SUNY Press, p. 45-60.
- ↑ Seeger, Martin. (2018). *Gender and the Path to Awakening: Hidden Histories of Nuns in Modern Thai Buddhism*. Silkworm Books.
- ↑ Salgado, Nirmala S. (2013). *Buddhist Nuns and Gendered Practice: In Search of the Female Renunciant*. Oxford University Press.
- ↑ Kawanami, Hiroko. (2013). *The Culture of Giving in Myanmar: Buddhist Offerings, Reciprocity and Interdependence*. Bloomsbury Academic.
- ↑ Heirman, Ann. (2001). "The Revival of Bhikkhunī Ordination in the Theravāda Tradition". *Journal of Buddhist Ethics*.
- ↑ Sakyadhita International Association of Buddhist Women. "History and Mission". Retrieved 2026.
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- Bhikkhunī ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- Sakyadhita International Association of Buddhist Women
- Alliance for Bhikkhunis