ခရိတ်တန်ကြန်

၁။ နိဒါန် (Introduction to Fixed Costs)

ခရိတ်တန်ကြန် (အင်္ဂလိက်: Fixed Cost - FC) ဟီုဂှ် ပ္ဍဲလညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပညာစရင်အင်မ္ဂး ဒှ်ခရိတ် ကေုာံ စရိတ်ရုင်စက်တအ် မဟွံပြံင်လှာဲအာ အတိုင်လၟိဟ်ပ္တိတ် (Level of Output) ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်သွံရာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလမွဲရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေံဂှ် ၜိုန်ရ ကုမ္ပဏဳမွဲ ဟွံပ္တိတ်ကပေါတ် ဆမွဲမကီုလေဝ် (လၟိဟ်ပ္တိတ် = သုည)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္တိတ်ကပေါတ် အိုတ်အစောံစောန် ရုင်စက်ကီုလေဝ်၊ ခရိတ်ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်မံင် ဒးကဵုမံင် တွဵုဟွံမာန်ရ။ ခရိတ်ဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာလ္တူ "ခရိတ်ပြံင်လှာဲ" (Variable Costs) မဒှ်ခရိတ် မတိုန်စှ်ေ အတိုင်လၟိဟ်ကပေါတ်မပ္တိတ်ရ။

ပ္ဍဲကဵု သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်သဇိုင် (Microeconomics) ကဆံင်သၠုင်၊ ခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ ဒှ်ဒတန်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံပါ်ခြာ အကြာ "အခိင်ဂၠေအ်" (Short-run) ကေုာံ "အခိင်လံ" (Long-run) ရ။ အခိင်ဂၠေအ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ကာလ ရုင်စက်မွဲ မဟွံမာန်ပြံင်လှာဲ တမ်ရိုဟ်ပရေင်ပ္တိတ် (Factors of Production) သီုဖအ်တုဲ ဍေံဒးဒုင်လဝ် ခရိတ်တန်ကြန် ဥပမာ သြန်ငှါးတိဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး အဆောက်အအုံရ။ သွက်ညးဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ဗၞိက်တအ်မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံဖျေအ် ၚုဟ်မးကပေါတ် (Pricing strategy)၊ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဟွံဟောံဟွံပရဲ ကေုာံ သွက်ဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် သြန်ပရဲအိုတ်ကၞောတ် (Profit Maximization) ရ။ ရုင်စက် မနွံကဵု ခရိတ်တန်ကြန်သၠုင်သၠုင်တအ်ဂှ် ဒးပ္တိတ်ကပေါတ် လၟိဟ်ဂၠိုင်ဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဂွံဖိုလ်ခိုဟ် နူဗၞတ်ဗ္ၜတ်ပိုန်ဒြပ်ရ။

၂။ သဘဴဓဝ် ကေုာံ ဂကူခရိတ်တန်ကြန်ဂမၠိုင် (Nature and Types of Fixed Costs)

ခရိတ်တန်ကြန်တအ်ဂှ် အတိုင်သဘဴဓဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်စရင်အင်မ္ဂး ပါ်ခြာထ္ၜးမာန် ၂ ဂကူ အဓိကရ။ ဂကူပထမဂှ် ခရိတ်တန်ကြန် မဒးဒုင်တပ်ပ် (Committed Fixed Costs) မဒှ်ခရိတ် သ္ၚေက်လဝ် ကာလလံတုဲ ညးအုပ်ဓုပ်တအ် ပြံင်လှာဲထောံ လောဲလောဲသွာသွာ ဟွံမာန်ရ။ ဥပမာ ခရိတ်ဏအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ခရိတ်လိင်ရုင်စက်လံလာ (Long-term lease agreements)၊ ခရိတ်ၚုဟ်မးစက်စှ်ေ (Depreciation of capital assets)၊ သြန်တိုင် (Property taxes) ကေုာံ ခရိတ်ဒုင်လျိုင် (Insurance premiums) တအ်ရ။ ခရိတ်တအ်ဏအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်စှ်ေ အခိင်ကာလဍိုန်လျကီုလေဝ် ဒးကဵုမံင်ဟေင်ရ။

ဂကူဒုတိယဂှ် ခရိတ်တန်ကြန် မဖျေအ်စိုတ်မာန် (Discretionary Fixed Costs) မဒှ်ခရိတ် မက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ သ္ဂုတ်သွာတ် ကမ္မတဳညးအုပ်ဓုပ်တအ် မဖျေအ်လဝ် သွက်မွဲသၞာံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလဂၠေအ်ရ။ ခရိတ်ဏအ် ၜိုန်ရ ဟွံပြံင်လှာဲ အတိုင်လၟိဟ်ပ္တိတ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံခိုဟ်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်တအ် ဖအောန်ထောံမာန်ရ။ ဥပမာ သွက်ခရိတ်ဏအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ခရိတ်စုတ်ကြော်ငြာ (Advertising costs)၊ ခရိတ်သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Research and Development - R&D) ကေုာံ ခရိတ်ဗ္တောန်ကမၠောန် (Employee training programs) တအ်ရ။ တၞဟ်ခြာနူဂှ်ပၠန် သြန်ဂိတု ညးအုပ်ဓုပ်လ္တူ (Salaries of top management) လေဝ် တွပ်လုပ် ပ္ဍဲခရိတ်တန်ကြန်ကီုရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ သြန်ဂိတု ပိုတ်ပိုတ် ဟွံတန်တဴ လ္တူလၟိဟ်ကပေါတ် ညးလုပ်ကမၠောန်တအ် မပ္တိတ်မာန် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ။ ပွမပါ်ခြာ ဂကူခရိတ် ၜါဏအ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု ကုမ္ပဏဳ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် သြန်တိတ် အခိင်အကျပ်အဟံင်ရ။

၃။ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အခိင်ဂၠေအ် ကေုာံ အခိင်လံ (Short-run vs Long-run Dynamics)

ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်သဇိုင် (Microeconomics)၊ ခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ နွံအဆက်အစပ် ဗွဲမလှဲလး ကု "ကာလအခိင်" (Time Horizon) ရ။ တေသြရဳပိုန်ဒြပ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် အခိင်ဂၠေအ် (Short-run) ဟီုဂှ် ဒှ်အခိင်ကာလ မပ္တံကဵု ဂိတု ဟွံသေင်မ္ဂး သၞာံ မဒှ်အခိင် ရုင်စက်မွဲ ဟွံမာန်ပြံင်လှာဲ တမ်ရိုဟ်ပရေင်ပ္တိတ် အလုံသီုရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်မ္ဂး တမ်ရိုဟ် ဒြဟတ်ကမၠောန် (Labor) ဂှ် ပြံင်လှာဲမာန်တုဲ (Variable factor)၊ တမ်ရိုဟ် သြန်သၠုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်စက်တိဍာ် (Capital / Land) ဂှ် ပြံင်လှာဲဟွံမာန်တုဲ ဒှ်အာ တမ်ရိုဟ်တန်ကြန် (Fixed factor) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ က္တဵုဒှ်ဆ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်ဟေင်ရ။

ဆဂး ပ္ဍဲ အခိင်လံ (Long-run) မ္ဂး၊ အကာဲအရာ ပြံင်လှာဲအာ သီုဖအ်ရ။ အခိင်လံ ဟီုဂှ် ဒှ်အခိင်ကာလ မလံလလောန်တုဲ ရုင်စက်တအ် မာန်ဖန်ဇန် ပြံင်လှာဲ တမ်ရိုဟ်ပရေင်ပ္တိတ် အလုံသီုမာန်ရ။ ကုမ္ပဏဳမွဲ ယဝ်ရ မိက်ဂွံဇၞော်မောဝ်မ္ဂး ရာန်တိတၟိ၊ သြိုင်ရုင်စက်တၟိ၊ သွံထောံစက်တြေံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်လံမ္ဂး "ခရိတ်တန်ကြန်" (Fixed Costs) ဟွံမဲရ၊ ခရိတ်အလုံသီု ဒှ်အာ "ခရိတ်ပြံင်လှာဲ" (Variable Costs) သီုဖအ်ရ။ ပွမကၠိုဟ် လညာတ်ဏအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ကုမ္ပဏဳတအ် ဂွံဖျေအ်ဗျူဟာ မဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပ္တိတ် (Capacity planning) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ် ရုင်စက်တအ် ဒးစကာရုင်စက် မနွံမံင် ညံင်ဂွံဂွံ ဖိုလ်အိုတ်ကၞောတ် (Capacity utilization) တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လံ ဍေံတအ် ဒးရုဲစှ်ေ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ရုင်စက် (Scale of plant) မဖအောန်ကဵု ခရိတ်အလုံသီု အိုတ်ကၞောတ်ရ။

၄။ ခရိတ်တန်ကြန်မွဲမ ကေုာံ ဇုက်ခရိတ် (Average Fixed Cost and Cost Curves)

သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်ပ္တိတ် (Production efficiency)၊ တၠပညာပိုန်ဒြပ်တအ် စကာဗၞတ်ဗ္ၜတ် ခရိတ်တန်ကြန်မွဲမ (Average Fixed Cost - AFC) ရ。 AFC ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ခရိတ်တန်ကြန် သီုဖအ် (Total Fixed Cost - TFC) ပါ်ကဵု လၟိဟ်ကပေါတ်မပ္တိတ် (Quantity - Q) ရ။ ရုပ်သ္ကဲသင်္ချာဍေံဂှ်: $$AFC = \frac{TFC}{Q}$$

သဘဴဓဝ် အဓိက သွက် AFC ဂှ်၊ အခိင်လၟိဟ်ကပေါတ် (Q) သၠုင်တိုန်၊ ခရိတ်တန်ကြန်မွဲမ (AFC) ဝွံ ဆက်တုဲ စှ်ေအာမံင် လၟေင်င်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲပရေင်ဗၞိက် ကော်စ "ပွမပါ်ပြး ခရိတ်လ္တူ" (Spreading the overhead) ရ။ ဥပမာ - ခရိတ်လိင်ရုင် ဒှ် ၁၀,၀၀၀ ဒကေဝ်မ္ဂး၊ ယဝ်ရ ပ္တိတ်ကပေါတ် ၁၀ မ၊ ခရိတ်တန်ကြန် သွက်ကပေါတ်မွဲမ ဂှ် ဒှ် ၁,၀၀၀ ဒကေဝ်ရ။ ဆဂး ယဝ်ရ ပ္တိတ်ကပေါတ် ၁,၀၀၀ မ၊ ခရိတ်တန်ကြန် သွက်ကပေါတ်မွဲမ ဂှ် စှ်ေအာ စိုပ် ၁၀ ဒကေဝ်ရ။

ပ္ဍဲဗီုပြင် (Graph) မ္ဂး၊ ဇုက်ခရိတ် AFC ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြင် စှ်ေလ္ပါ်သၟဝ် (Downward sloping) တုဲ ဍေံကြပ်အာကဵု လ္ပာ်သၟဝ် X-axis လၟေင်င် ဆဂး ဍေံဟွံဒုင်ဇီုကဵု X-axis တွဵုရ (Asymptotic to the x-axis)၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး TFC ဂှ် ဟွံဒှ် သုည တွဵုရ။ လညာတ် AFC ဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် မုဟိုတ် ရုင်စက်ဇၞော်ဇၞော်တအ် မနွံကဵု ခရိတ်တန်ကြန်သၠုင် (ဥပမာ စက်ပ္တိတ်ကာဗာ်) တအ် ဒးပ္တိတ်ကပေါတ် လၟိဟ်မဂၠိုင်လောန် ညံင်ဂွံဂွံ ၚုဟ်မးမွဲမ (Unit cost) မသဝ် ကေုာံ ဂွံပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲဖျာမာန်ဂှ်ရ။

၅။ အဓိကကဏ္ဍ ပ္ဍဲပွမဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟန်ဗာလိတ် (Role in Decision Making & Break-even Analysis)

ခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ ပါလုပ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ဗၞိက် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဟန်ဗာလိတ် (Break-even Analysis) ရ။ တင်ဟန်ဗာလိတ် (Break-even Point - BEP) ဟီုဂှ် ဒှ်လၟိဟ်ကပေါတ် ကုမ္ပဏဳမွဲ မဒးသွံ သွက်ဂွံ ဗပေင်ကဵု ခရိတ်အလုံသီု (ခရိတ်တန်ကြန် + ခရိတ်ပြံင်လှာဲ) ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သြန်ပရဲ ဒှ် သုည ရ။ ရုပ်သ္ကဲ BEP ဂှ်: $$BEP (Units) = \frac{Fixed Costs}{Price - Variable Cost per unit}$$ ဒၞာဲဏအ် (Price - Variable Cost) ဂှ် ကော်စ Contribution Margin မဒှ် သြန်မသှ်ေ သွက်ဂွံ အာဗပေင်စုတ် ခရိတ်တန်ကြန်ရ။ ကုမ္ပဏဳတအ် ဒးသွံကပေါတ် ညံင်ဂွံကလိလောန် တင်ဟန်ဗာလိတ်ဏအ်ဟေင် ကလိဂွံ သြန်ပရဲမာန်ရ။

ပါဲနူဂှ် ခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ ဆက်စပ်ကဵု ပရေင်ဆင်ယှ် အခိင်ဂၠေအ် (Shutdown point) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်၊ ၜိုန်ရ ကုမ္ပဏဳမွဲ ကျမံင်သြန် (ဟွံမာန်ဗပေင် ခရိတ်အလုံသီု) ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ ၚုဟ်မးကပေါတ် (Price) ဂှ် သၠုင်နူ ခရိတ်ပြံင်လှာဲမွဲမ (Average Variable Cost - AVC) မ္ဂး၊ ဍေံတအ် ထေက်ကဵု ဒးဆက်ပ္တိတ်မံင်ကပေါတ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သြန်မကလိဂွံဂှ် မာန်ဗပေင် ခရိတ်ပြံင်လှာဲတုဲ သှ်ေမံင်ညိ သွက်ဂွံရီုကဵု ခရိတ်တန်ကြန်ရ။ ယဝ်ရ ကၟာတ်ထောံရုင်စက် လွာဲဂှ်မ္ဂး၊ ဍေံတအ် ဒးကျထောံ ခရိတ်တန်ကြန် သီုဖအ် (ဥပမာ - ခရိတ်ငှါး) မဒှ် ခရိတ်ဒးကျ (Sunk cost) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခရိတ်တန်ကြန်ဝွံ စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဗျူဟာ မဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲအခိင် ကျမံင်သြန်ကီုရ။

၆။ တင်ကောပ်ဂရင် (Conclusion and Strategic Management)

တင်ကောပ်ဂရင်မ္ဂး၊ ခရိတ်တန်ကြန် (Fixed Costs) ဟီုဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်သဇိုင် ကေုာံ ပရေင်စရင်အင် မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဒြဟတ်သြန်ဗန် မဒးစကာလဝ် ၜိုန်ရ ပရေင်ပ္တိတ် ဟွံမဲကီုလေဝ်ရ။ ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူဗီုပြင် ခရိတ်တန်ကြန် မချဳဒရာင် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ် ကေုာံ အခိင်လံဂှ် ရီုဗင်ကဵု ကုမ္ပဏဳတအ် သွက်ဂွံဖျေအ် ဗျူဟာၚုဟ်မး၊ ဗျူဟာပ္တိတ်ကပေါတ် ကေုာံ လညာတ်မဇၞော်မောဝ်ရုင်စက်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်ပိုန်ဒြပ်လၟုဟ်၊ ကုမ္ပဏဳ နဲကဲပညာ (Technology firms) ကေုာံ သေပ်ဝဲ (Software) တအ်ဝွံ နွံကဵု ခရိတ်တန်ကြန် ဗွဲမသၠုင် (ဥပမာ - ခရိတ်ချူကုဒ် ကေုာံ သုတေသန ကိုပ်ကၠာ) ဆဂး ခရိတ်ပြံင်လှာဲ ဗွဲမသဝ် (ၚုဟ်မး သွက်ဂွံကပ်ပဳသေပ်ဝဲ) ရ။ အကာဲအရာဏအ် က္တဵုဗဒှ်ကဵု သြန်ပရဲ အလုံမွဲခန္ဓ အခိင်ကာလ ဍေံတအ် ကလိလောန်အာ တင်ဟန်ဗာလိတ် (Break-even point) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ပွမစၟတ်သမ္တီ၊ ပွမထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပွမဖန်ဇန် ခရိတ်တန်ကြန် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ဒြဟတ်ပၟိက်ဖျာဂှ် ဒှ်အစောံစောန် အဓိက သွက်ကုမ္ပဏဳမွဲ ဂွံအံင်ဇၞး ကေုာံ ဂျိုင်တန်တဴ လံလာ ပ္ဍဲသၞောတ်ဖျာ မနွံကဵု ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သၠုင်သၠုင်မာန်ရ။

နိဿဲ (References)

Pindyck, R. S., & Rubinfeld, D. L. (2018). *Microeconomics* (9th ed.). Pearson.
Varian, H. R. (2014). *Intermediate Microeconomics: A Modern Approach* (9th ed.). W. W. Norton & Company.
Horngren, C. T., Datar, S. M., & Rajan, M. V. (2020). *Cost Accounting: A Managerial Emphasis* (17th ed.). Pearson.
Mankiw, N. G. (2020). *Principles of Microeconomics* (9th ed.). Cengage Learning.