ခရိတ်ပြံင်လှာဲ

၁။ နိဒါန် (Introduction to Variable Costs)

ခရိတ်ပြံင်လှာဲ (အင်္ဂလိက်: Variable Cost - VC) ဟီုဂှ် ပ္ဍဲလညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်သဇိုင် (Microeconomics) ကေုာံ ပညာစရင်အင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Managerial Accounting) မ္ဂး ဒှ်စရိတ် ကေုာံ ခရိတ်ကုမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်စက်မွဲ မပြံင်လှာဲအာ လၟေင်င် အတိုင်လၟိဟ်ပ္တိတ်ကပေါတ် (Level of Output) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ပရေင်ချဳဒရာင် ပရေင်ဗၞိက်ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေံဂှ် ယဝ်ရ ရုင်စက်မွဲ သၠုင်ပ္တိုန် လၟိဟ်ကပေါတ်မပ္တိတ်မ္ဂး ခရိတ်ပြံင်လှာဲအလုံသီု (Total Variable Cost - TVC) ဏအ်လေဝ် သၠုင်တိုန်ဗက်အာ အတိုင်ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ရ။ တုပ်တဴညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ယဝ်ရ ရုင်စက်ဂှ် ဖအောန်ဖျေအ် လၟိဟ်ပ္တိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေါအ်ဇူထောံ ပရေင်ပ္တိတ် (လၟိဟ်ပ္တိတ် = သုည) မ္ဂး၊ ခရိတ်ပြံင်လှာဲဏအ်လေဝ် စှ်ေအာ စိုပ်သုညကီုရ။

လညာတ်သဘဴဓဝ်ဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာလ္တူ "ခရိတ်တန်ကြန်" (Fixed Costs) ဗွဲမလောန်ရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ခရိတ်တန်ကြန်ဂှ် ၜိုန်ရ ပ္တိတ် ဟွံပ္တိတ်ကီုလေဝ် ဒးကဵုမံင်တွဵုရ (ဥပမာ - ခရိတ်လိင်ရုင်)။ ပ္ဍဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ပိုန်ဒြပ် အခိင်ဂၠေအ် (Short-run)၊ ခရိတ်အလုံသီု (Total Cost) ဂှ် ဒှ်ပွမပံင်သီု ခရိတ်တန်ကြန် ကေုာံ ခရိတ်ပြံင်လှာဲရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကာလအခိင်လံ (Long-run) မ္ဂး ခရိတ်တန်ကြန် ဟွံမဲရတုဲ ခရိတ်အလုံသီုသီုဖအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲအိုတ်ရ။ ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူသဘဴဓဝ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ညးဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ်တအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်သြန်တိတ် (Cost control)၊ စၟတ်သမ္တီၚုဟ်မးဖျာ (Pricing strategy) ကေုာံ ဖျေအ်ဗျူဟာ ညံင်ဂွံကလိဂွံ သြန်ပရဲ အိုတ်ကၞောတ် (Profit maximization) ရ။ ကုမ္ပဏဳ မနွံကဵု ခရိတ်ပြံင်လှာဲသၠုင်တအ်ဂှ် ဒးစွံအာရီု လ္တူဍာ်ဒကေဝ်ပရေင်ပ္တိတ် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်ရ။

၂။ သဘဴဓဝ် ကေုာံ ဂကူခရိတ်ပြံင်လှာဲဂမၠိုင် (Nature and Types of Variable Costs)

ခရိတ်ပြံင်လှာဲတအ်ဂှ် နွံနာနာသာ်တုဲ ဍေံတအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ်ပရေင်ပ္တိတ် (Factors of production) မပြံင်လှာဲမာန် ဗွဲတၟေင် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ကပေါတ်အရိုင်တအ်ရ။ အတိုင်သဘဴဓဝ် ပရေင်စရင်အင်မ္ဂး ခရိတ်ပြံင်လှာဲတအ် ပါ်ခြာထ္ၜးမာန် ဗွဲတြး အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ:

ကပေါတ်အရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်စကာတပ်ပ် (Direct Materials): ဏအ်ဝွံ ဒှ်ခရိတ်အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲရုင်စက်ပ္တိတ်ကပေါတ်ရ။ ဥပမာ - သွက်ရုင်စက်ပ္တိတ်ကွဳစက်မွဲမ္ဂး၊ ပသဲ၊ ရဝ်ဘာ သွက်တာယာ၊ ဒ္ၚောဝ် ကေုာံ ကပေါတ်ပလတ်သတစ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကပေါတ်အရိုင်ရ။ ယဝ်ရ မိက်ဂွံပ္တိတ် ကွဳစက် လၟိဟ်ဂၠိုင်တိုန်မ္ဂး၊ ခရိတ်သွက်ဂွံရာန် ကပေါတ်တအ်ဏအ်လေဝ် ဒးသၠုင်တိုန် အတိုင်လၟိဟ်ကွဳစက်မပ္တိတ်ဂှ်ရ။
ခရိတ်ဒြဟတ်ကမၠောန်တပ်ပ် (Direct Labor): ခရိတ်သြန်ဂိတု ဟွံသေင်မ္ဂး သြန်လုပ်ကမၠောန် မကဵုအတိုင် နာဍဳ၊ တ္ၚဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အတိုင်လၟိဟ်ကပေါတ် (Piece-rate) သွက်ကောန်ကမၠောန် မပါလုပ်တပ်ပ် ပ္ဍဲပရေင်ပ္တိတ်ရ။ ယဝ်ရ ရုင်စက်ဂှ် မိက်ဂွံပ္တိတ်ကပေါတ်ဂၠိုင်မ္ဂး၊ ဍေံဒးလိင်ကောန်ကမၠောန်ဂၠိုင်တိုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးကဵုသြန်အခိင်လောန် (Overtime) တုဲ ခရိတ်ဒြဟတ်ကမၠောန်ဏအ် သၠုင်တိုန်ရ။
ခရိတ်လ္တူပြံင်လှာဲ (Variable Overhead): ခရိတ်မဆက်စပ် ကဵုပရေင်ပ္တိတ် ဆဂး တပ်ပ်ဟွံသေင်၊ ဥပမာ - ၚုဟ်ပၟတ်လလဳ ကေုာံ ဍာ် မစကာပ္ဍဲရုင်စက်ရ။ စက်မောင်းလံမ္ဂး ပၟတ်အိုတ်ဂၠိုင်ရ။
ခရိတ်သွံရာန် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် (Selling and Distribution Costs): ဥပမာ - ကော်မရှေန် (Commission) မကဵုညးသွံကပေါတ် အတိုင်လၟိဟ်ညးတအ်မသွံအာမာန် ကေုာံ ခရိတ်ထုပ်ပုပ်ပလံင်ဗစိုပ် (Packaging and Shipping) သွက်ကပေါတ်မွဲမွဲမရ။

ခရိတ်တအ်ဏအ် သီုဖအ်ဝွံ အဆက်အစပ် တပ်ပ် (Direct proportion) နွံကဵု လၟိဟ်ပ္တိတ်ကပေါတ်တုဲ ညးအုပ်ဓုပ်တအ် ဒးကောပ်ကာဲ ညံင်ဂွံကလိဂွံ ဍာ်ဒကေဝ်ခိုဟ်အိုတ် နကဵုၚုဟ်မး သဝ်အိုတ်ရ။

၃။ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ လၟိဟ်ပ္တိတ် ကေုာံ ခရိတ် (Relationship with Output: Law of Diminishing Returns)

ၜိုန်ရ သဘဴဓဝ်သဇိုင်ဟီုလဝ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲ သၠုင်တိုန် အတိုင်လၟိဟ်ပ္တိတ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲတေသြရဳပရေင်ပိုန်ဒြပ်သဇိုင်၊ ပရေင်သၠုင်တိုန်ဏအ်ဝွံ ဟွံဒှ် ညီညီလၟေင်င် (Constant rate) တွဵုရ။ ပရေင်ဏအ် တန်တဴမံင်လ္တူ သၞောဝ် ဖဵုပရေင်ပ္တိတ်မယအ်စှ်ေ (Law of Diminishing Marginal Returns) ရ။ သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ် (Short-run) မဒှ်အခိင် တမ်ရိုဟ်လ္ၚဵု (ဥပမာ - ရုင်စက်) ဒှ်မံင် တန်ကြန်ရ။

ပ္ဍဲအခိင်စပ္တိတ်စ၊ အခိင်ရုင်စက်မွဲ ထပ်စုတ် တမ်ရိုဟ်ပြံင်လှာဲ (ဥပမာ - ထပ်စုတ် ကောန်ကမၠောန်တၟိ) လ္တူရုင်စက်မနွံမံင်ဂှ်မ္ဂး၊ ကောန်ကမၠောန်တအ် ပါ်တာလျိုင်ရေင်သကအ်မာန် (Specialization) တုဲ အစောံစောန်ပ္တိတ်ကပေါတ် (Productivity) သၠုင်တိုန်ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်၊ ခရိတ်ပြံင်လှာဲ သွက်ဂွံပ္တိတ် ကပေါတ်ထပ်မွဲမဂှ် (Marginal Cost) စှ်ေအာရ။ ဏအ်ဂှ် ကော်စ ဖဵုပရေင်ပ္တိတ် မသၠုင်တိုန် (Increasing marginal returns) ရ။

ဆဂး ကာလထပ်စုတ် ကောန်ကမၠောန် ဂၠိုင်လောန်အာမ္ဂး၊ ရုင်စက်ဂှ် ဍောတ်အာတုဲ ကောန်ကမၠောန်တအ် ထုဲထံင်ရေင်သကအ်၊ စက်ဟွံလုံကဵု မၞိဟ်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် ကောန်ကမၠောန်တၟိ မထပ်စုတ်မွဲတၠဂှ် ပ္တိတ်ကဵုကပေါတ်မာန် အောန်နူ ကောန်ကမၠောန် ကိုပ်ကၠာတေအ်ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် "သၞောဝ် ဖဵုပရေင်ပ္တိတ်မယအ်စှ်ေ" ရ။ ဟိုတ်နူကမၠောန်ပ္တိတ် ယအ်စှ်ေအာတုဲ၊ သွက်ဂွံပ္တိတ် ကပေါတ်ထပ်မွဲမဂှ် ဒးစကာ ခရိတ်ပြံင်လှာဲ (ဒြဟတ်ကမၠောန်) ဂၠိုင်တိုန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအဆံင်ဏအ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲ အလုံသီု (TVC) ဝွံ သၠုင်တိုန် နကဵု အသိင်မပြဟ်လောန် (Increasing rate) ရ။ လညာတ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် မုဟိုတ် ရုင်စက်တအ် ဟွံမာန် ပ္တိတ်ကပေါတ် သီုဟွံမဲကဵု ပယျဵု အပ္ဍဲရုင်စက်မွဲရ။

၄။ ခရိတ်ပြံင်လှာဲမွဲမ ကေုာံ ဇုက်ခရိတ် (Average Variable Cost and Cost Curves)

သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ၚုဟ်မး၊ ညးအုပ်ဓုပ်တအ် လ္ၚတ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲမွဲမ (Average Variable Cost - AVC) ရ။ AVC ဟီုဂှ် ဒှ် လၟိဟ်ခရိတ်ပြံင်လှာဲအလုံသီု (TVC) ပါ်ကဵု လၟိဟ်ကပေါတ်မပ္တိတ် (Quantity - Q) ရ။ ရုပ်သ္ကဲသင်္ချာဍေံဂှ်: $AVC = \frac{TVC}{Q}$

ပ္ဍဲဗီုပြင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Graph)၊ ဇုက်ခရိတ် AVC ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု ဗီုပြင် အက္ခရ် အင်္ဂလိက် "U" (U-shaped curve) ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး၊ ပ္ဍဲအခိင်စပ္တိတ်စ၊ ဟိုတ်နူ ဖဵုပရေင်ပ္တိတ် မသၠုင်တိုန် (Specialization) တုဲ AVC ဂှ် စှ်ေအာရ။ ဆဂး ကာလကလိလောန်အာ တင်မွဲမ္ဂး၊ ဟိုတ်နူ သၞောဝ် ဖဵုပရေင်ပ္တိတ်မယအ်စှ်ေ (Diminishing returns) တုဲ၊ ခရိတ်ပြံင်လှာဲ သွက်ကပေါတ်မွဲမဂှ် ကလေင်သၠုင်တိုန်ပၠန်ရ။

ပါဲနူဂှ် AVC ဝွံ နွံအဆက်အစပ် အဓိက ကု ခရိတ်ဇိုင်ပယျဵု (Marginal Cost - MC) မဒှ်ခရိတ် သွက်ဂွံပ္တိတ် ကပေါတ်ထပ်မွဲမရ။ သၞောဝ်သင်္ချာ ထ္ၜးလဝ် ယဝ်ရ MC < AVC မ္ဂး၊ ဇုက် AVC ဂှ် ဒးစှ်ေအာ လ္ပာ်သၟဝ်ရ။ ယဝ်ရ MC > AVC မ္ဂး၊ ဇုက် AVC ဂှ် ဒးသၠုင်တိုန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇုက် MC ဂှ် တက်ကုတ်အာ ဇုက် AVC ပ္ဍဲတင် AVC မနွံသဝ်အိုတ် (Minimum point of AVC) ရ။ တင်သဝ်အိုတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်တင် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်ပ္တိတ် အိုတ်ကၞောတ် သွက်ရုင်စက်မွဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်ရ။

၅။ အဓိကကဏ္ဍ ပ္ဍဲပွမဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ၚုဟ်မး (Role in Pricing and Shutdown Decision)

ခရိတ်ပြံင်လှာဲဝွံ နွံတာလျိုင်အဓိက ပ္ဍဲပွမဖျေအ်ဗျူဟာၚုဟ်မး ကေုာံ ပွမဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒေါအ်ဇူပရေင်ပ္တိတ်ရ။ ပ္ဍဲပရေင်စရင်အင်၊ လညာတ် သြန်ပရဲသဇိုင် (Contribution Margin) ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန်။ ဍေံဂှ် ဒှ် ၚုဟ်မးမသွံ (Selling Price - P) နုက်ထောံ ခရိတ်ပြံင်လှာဲမွဲမ (AVC) ရ။ $Contribution \ Margin = P - AVC$ သြန်မသှ်ေဏအ်ဟေင်ရ စကာသွက်ဂွံ အာဗပေင်စုတ် ခရိတ်တန်ကြန် (Fixed Costs) ကေုာံ သွက်ဂွံကလိဂွံ သြန်ပရဲရ။ ယဝ်ရ Contribution Margin ဂှ် ကလိဂွံ ဂၠိုင်နူ သုည မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ ကုမ္ပဏဳမွဲ ကျမံင်သြန် အလုံသီုကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ် ဍေံတအ် ထေက်ကဵု ဒးဆက်မောင်းအာ ရုင်စက်ရ။

ဆဂး၊ ယဝ်ရ ၚုဟ်မးဖျာ စှ်ေအာ စိုပ်သၟဝ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲမွဲမ ($P < AVC$) မ္ဂး၊ ဏအ်ဝွံ စိုပ်အာ တင်ဒးကၟာတ်စက် (Shutdown Point) ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ်၊ ၚုဟ်မးကလိဂွံ နူကပေါတ်မွဲမဂှ် ဟွံလုံကဵု သွက်ဂွံကဵု ခရိတ်ကပေါတ်အရိုင် ကေုာံ သြန်ဂိတုကောန်ကမၠောန် (ခရိတ်ပြံင်လှာဲ) ရ။ ယဝ်ရ ဆက်ပ္တိတ်မံင်မ္ဂး ကျသြန် ဂၠိုင်နူ ဒေါအ်ဇူထောံဏီရ (မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဒေါအ်ဇူထောံမ္ဂး ဒးကျ ဆခရိတ်တန်ကြန် ဓဝ်ရ)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် AVC ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ညးအုပ်ဓုပ်တအ် ဂွံဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် ယဝ်ရဖျာဍိုန်လျမ္ဂး ထေက်ကဵု ဒးဆက်မောင်းစက်ဟာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးကၟာတ်စက်ယာယဳဟာ ဂှ်ရ။

၆။ တင်ကောပ်ဂရင် (Conclusion and Strategic Importance)

ခရိတ်ပြံင်လှာဲ (Variable Costs) ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ် မချဳဒရာင် လၟေင်င် ပ္ဍဲသၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက်ရ။ ပွမပါ်ခြာမာန် ကၠးကၠးမးမး အကြာ ခရိတ်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ခရိတ်တန်ကြန်ဂှ် ဒှ်လဟီုသဇိုင် သွက်ဂွံကၠိုဟ် ဍာ်ဒကေဝ်ပရေင်ပ္တိတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်တင်ဟန်ဗာလိတ် (Break-even analysis) ကေုာံ ပွမသၠုင်ပ္တိုန်သြန်ပရဲ (Profit maximization) ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် မနွံကဵု ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သၠုင်သၠုင်၊ ကုမ္ပဏဳတအ် ဂစာန်မံင် ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေအ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲ နကဵု ပွမစကာ နဲကဲပညာတၟိ (Technology)၊ စက်ရုပ် (Automation) ကေုာံ သၞောတ်ပရေင်ပ္တိတ် မဟွံမဲကဵု အရာမလေင်အာ (Lean manufacturing) ရ။

ကုမ္ပဏဳ မမာန်ထိင်ဒဝ် ခရိတ်ပြံင်လှာဲ ညံင်ဂွံသဝ်မာန်ဂှ် ကလိဂွံ ဒြဟတ်ပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲဖျာမာန်တုဲ ဖျေအ်ၚုဟ်မးမာန် သဝ်နူ ညးပြိုင်ပ္ကာန်တအ် သီုမကလိဂွံ သြန်ပရဲမာန်ရ။ တၞဟ်ခြာနူ ရုင်စက်ပ္တိတ်ကပေါတ်၊ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍဝန်ကေတ်ကာ (Service sector) ကေုာံ ဆော့ဝဲလ် (Software tech) တအ်မ္ဂး၊ ခရိတ်ပြံင်လှာဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်မံင် သဝ်သဝ် (Low variable costs) တုဲ ခရိတ်တန်ကြန် ဂၠိုင်ရ။ အကာဲအရာဏအ် ပကဵုညံင် ဍေံတအ် ဂွံဇၞော်မောဝ် (Scale up) ပြဟ်ပြဟ် သီုဟွံဒးဒုင်ခရိတ် ထပ်မံင်ဂၠိုင်ဂၠိုင်ရ။ ဇကုလ္ၚတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး၊ ပွမကၠိုဟ်ခရိတ်ပြံင်လှာဲဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အခန်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံကၠိုဟ် ဟိုတ်ဖိုလ် ရုင်စက်တအ် မဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ မဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲသၞောတ်ဖျာဂၠးကဝ်ရ။

နိဿဲ (References)

Pindyck, R. S., & Rubinfeld, D. L. (2018). *Microeconomics* (9th ed.). Pearson.
Varian, H. R. (2014). *Intermediate Microeconomics: A Modern Approach* (9th ed.). W. W. Norton & Company.
Horngren, C. T., Datar, S. M., & Rajan, M. V. (2020). *Cost Accounting: A Managerial Emphasis* (17th ed.). Pearson.
Mankiw, N. G. (2020). *Principles of Microeconomics* (9th ed.). Cengage Learning.