ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်
ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (အၚ်္ဂလိက်: Multiple Modernities) ဝွံ ဍေံ ဒှ် လညာတ် သဘဴဓဝ် သုတေသန မွဲ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် (Sociology) မစၞောန်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဇၞော်မောဝ် စိုပ် "ခေတ်တၟိ" ဂှ် ဍေံ ဟွံဒး တုပ် ကု အခိုက်အလိုက် ရးပလိုတ် (Westernization) လၟိုန် ရ။ တၠပညာ သုတေသန Shmuel N. Eisenstadt မဖန်ဇန် လဝ် လညာတ် ဏအ် တုဲ၊ ဍေံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် အလုံဂၠးကဝ် တအ် လွဳစ ခေတ်တၟိ နကဵု ဗီုပြင် မတၞဟ်ခြာ မဒုင်သဇိုင် ကု အခိုက် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင် ဍုင်ကွာန်၊ ကေုာံ ဝင် ဇကု ရ။
၁။ လညာတ် တြေံ ကေုာံ လညာတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (Classical vs. Multiple Modernities)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် တြေံ မ္ဂး၊ သွက်ဂွံ ဒှ် "ခေတ်တၟိ" (Modern) မွဲ ဂှ် ဍုင် ဇၟာပ်ပ် ဍုင် ဒး ပြံင်လှာဲ စွံလသာ ထောအ် သာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ တြေံ တုဲ၊ ဒး ကွာ် အတိုင် ဂၠံင်တရဴ လဒက်ပ္တန် ရးဥရောပ (Europe) သၟး ရ။
ဆဂး လညာတ် "ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်" ဏအ် ဍေံ ဒစးဒုင် လညာတ် ဂှ် ရ။ ဍေံ ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် တအ် သုင်စောဲ သဘဴဓဝ် ကသပ်စိုတ် (Abstract Concepts) မတၞဟ်ခြာ ရေင်သ္ကအ် တုဲ မာန် သြိုင်ခၞံ လဒက်ပ္တန် ခေတ်တၟိ မၞုံကဵု ဗီုပြင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် မာန် ရ။ ဍုင် မပ္တံကဵု ဂျပေန်၊ အိန္ဒိယ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင် ပ္ဍဲ အာရှ အရှေ့တောင် တအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ခေတ်တၟိ ကီု လေဝ်၊ အခိုက်အလိုက် ဍေံတအ် ဟွံတုပ် ကု အမေရိကန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြင်သေတ် ရ။
၂။ ဗျူဟာ ပံင်နှဴ ကေုာံ အာရှ အရှေ့တောင် (Strategic Hybridity in Southeast Asia)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယဝ်ရ ပိုယ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှ အရှေ့တောင် မ္ဂး၊ လညာတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဏအ် ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် အိုတ် ရ။
- ပရေင် တုပ်သၟဟ် လဒက်ပ္တန် (Institutional Isomorphism): လဒက်ပ္တန် တအ် ဍေံတအ် ဒုင်ကေတ် သၞောတ်ဝ် အလုံဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ နယ်ပညာ ကေုာံ စက် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဂျိုင်တန်တဴ လတူ ဂၠးကဝ် မာန်။
- ဗျူဟာ ပံင်နှဴ (Strategic Hybridity): ဆဂး ဍေံတအ် ဟွံထောအ် ကၠေအ် ရိုဟ်ကၞက် ဇကု ရ။ ဥပမာ - သၞောတ်ဝ် ပညာ မဟွံသေင် ကု အလဵုအသဳ (Non-state educational systems) မပ္တံကဵု ဘာလကျာ်၊ ဘာ ကောန်ဂကူ တအ် ဍေံတအ် စကာ နဲကဲ ခေတ်တၟိ (ပ္တိုန် လိက် လတူ အေန်တာနက်၊ သုင်စောဲ Projector) ကီု လေဝ်၊ အပ္ဍဲ ဂှ် ဍေံတအ် ဆက် ဗ္တောန် လိက် မိမ ကေုာံ မင်မဲ ယေန်သၞာင် ဒေသ ဇကု ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် "ခေတ်တၟိ" မွဲ သာ် ကီု ရ။
၃။ ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ကေုာံ ပရေင် ဂျိုင်တန်တဴ (Multiculturalism and Survival)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဝွံ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (Multicultural Studies) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ ဟိုတ်နူ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ကဵု မွဲ မာန် ဖန်ဇန် လဒက်ပ္တန် ခေတ်တၟိ ဇကု ကဵု ဇကု တုဲ၊ ပရေင် ဂျိုင်တန်တဴ ယေန်သၞာင် ဂကူ ဍောတ်တ် တအ် ဍေံ ဟွံဒး ကၠေအ်ဗ္ဒန် အာ အကြာ ပရေင် ဓရိုဟ် ပံင်နှဴ (Assimilatory Pressures) လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
၄။ ဒေတာ ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် AI (Digital Modernity in AI and NLP)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဉာဏ်ပညာ စက် (AI) ဏအ် လေဝ်၊ ပိုယ် ဂွံ ဆဵု ကေတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဏအ် ကီု ရ။
- ညံင် အရေဝ် မန် ဂွံ စိုပ် ကဆံင် ခေတ်တၟိ ဂှ် ပိုယ် ဟွံဒး ပြံင်လှာဲ စကာ အရေဝ် အင်္ဂလိက် သၟး ရ။ ပိုယ် မာန် ပၠုပ် စုတ် တင်ဂၞင် ဇရေင် သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata) နဒဒှ် လေက်ဇြိမ် (Lexemes) ရ။
- ကာလ စက် AI ဂွံ ကၠိုဟ်စိုပ် ဝေါဟာရ မန် မ္ဂး၊ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ "ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်" မွဲ မစၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ နယ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Technology) ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ မိမ (Mother Tongue) တအ် မာန် ဂျိုင်တန်တဴ မွဲ ကရောမ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရောၚ်။
ဆက်ဗှ်ညိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် (Sociology)
- ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (Multicultural Studies)
- သဘဴဓဝ် ကသပ်စိုတ် (Abstract Concept)
- ပရေင် တုပ်သၟဟ် လဒက်ပ္တန် (Institutional Isomorphism)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Eisenstadt, S. N. (2000). Multiple Modernities. Daedalus, 129(1), 1-29.
- Taylor, C. (1995). Two Theories of Modernity. Hastings Center Report.
- Wittrock, B. (2000). Modernity: One, None, or Many? European Origins and Modernity as a Global Condition. Daedalus, 129(1), 31-60.