ချေက်သဳယျာ
| သမ္မတဍုင် ချေက် Česká republika | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
| ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ချေက်သဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ချေက်သဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ပရာဂ် 49°45′N 15°30′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ပရာဂ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ ချေက် |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ |
• သမ္မတ | ပဳတာ ပဗေဝ် |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | ပဳတာ ဖဳယာလာ |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၁၀.၈ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃) |
| လှုဲ | ကဝ်ရူနာ ချေက် (CZK) |
| ဇြောမ်အခိင် | CET (UTC+1) |
ချေက်သဳယျာ (အၚ်္ဂလိက်: Czechia)၊ ယၟု အလဵုအသဳ သမ္မတဍုင် ချေက် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ပလိုတ် ကဵု ဗာယပ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ဂျာမနဳ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု အီသာန် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ပဝ်လာန်၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ၊ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် အဝ်သထရဳယျာ ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ပရာဂ် ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် ချေက်သဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဒေသ အဓိက သာ် မတွဟ်ဂး ဒေသ ဗဝ်ဟဳမဳယျာ (လပါ်ပလိုတ်) ကေုာံ ဒေသ မဝ်ရာဗဳယျာ (လပါ်ဗမံက်) တအ် ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဒေသ ဗဝ်ဟဳမဳယျာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ခလံက် တိ မဒးဒုင် ဗိုင် လဝ် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု သဝ်သဝ် တအ် တုဲ၊ ၜဳ အဓိက မပ္တံကဵု ၜဳ ဥဝ်တာဗာ ကေုာံ ၜဳ အဲလ်ဘ် တအ် ဇွောဝ် ဖြတ် အာ ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု ဗြဲစၟိန် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ဂၠိုင် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သတ္တု ကေုာံ တၟအ်ဆု: ချေက်သဳယျာ ဝွံ နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ဆု ကေုာံ တၟအ်ဆု လမ္စံက် (Lignite) ဗွဲမဂၠိုင် မာန် ထံက်ပင် ကဵု ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဍုင် ရ။
- ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ တိဗ္ၚ: ၜိုတ် မွဲ ပိ ဂအုံ အလုံ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ပရေင် တဵုလွဳ လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပြသၞာ သဘာဝ: ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဟိုတ်နူ ပွမသုင်စောဲ တၟအ်ဆု လမ္စံက် ပ္ဍဲ ရုင်စက် တအ် ဂၠိုင် လောန် အာ တုဲ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် ဘဲ ဓါတ်ဂျိ လတူ ကျာ ကေုာံ ဘဲ ဗြဲ ဓါတ်အက်သေတ် (Acid rain) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
- ပရေင် စဵုဒၞာ: လၟုဟ် မ္ဂး အလဵုအသဳ ဂစာန် ဖ္အောန် ဖျေဟ် ပွမသုင်စောဲ တၟအ်ဆု တုဲ စကာ ဒြဟတ် နူကဵု ညူကလဳယျာ ကေုာံ ဒြဟတ် သ္အးဇ္ၚး ဂၠိုင် တိုန် ရ။ ဂြိုပ်သဘာဝ မပ္တံကဵု သျှူမာဗာ တအ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မင်မဲ သဘာဝ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ခေတ် ဨကရာဇ် ကေုာံ အေန်ပါယာ: ဍုင် ဏအ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဒှ်လဝ် ကၟိုန်ဍုင် ဨကရာဇ် ဗဝ်ဟဳမဳယျာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ်၊ တုဲ ကြဴနူ ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ ရ။
- ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ: ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈၊ ဍေံ ပံင်ကောံ ကု သလဝ်ဗာကဳယျာ တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု ဂျာမနဳ ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ တုဲ ကြဴနူ ဂှ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် သၟဝ် ဩဇာ ရုရှ ရ။
- ပၠန်ဂတး ဗဲလ်ဗေတ် (Velvet Revolution): ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် မှာဇန် တအ် ထ္ၜး ဆန္ဒ နကဵု ပရေင် ၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ ရ။
- ပရေင် ပါ် ဍုင်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် ဍုင် ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ ဝွံ ပါ်တိတ် အာ နဒဒှ် ဍုင် သမ္မတ ချေက် ကေုာံ ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ နကဵု ပရေင် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ (EU) ကေုာံ နေတဝ် (NATO) ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: မှာဇန် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ချေက် တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ မဝ်ရာဗဳယျာ ကေုာံ ဂကူ သလဝ်ဗာကဳယျာ တအ် ရ။ ချေက်သဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နဒဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ် မၞိဟ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ (Atheist/Irreligious) ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ရ။ ညးလ္ၚဵု တအ် ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ရ။
- ယေန်သၞာင် ကေုာံ စၞ: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု နန် ကေုာံ ကျာ်ဇၞော် တြေံတြဟ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ချေက်သဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ပရေင် ပတိတ် ဗဳယာ တုဲ၊ ကောန်ဍုင် တအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မသုင် ဗဳယာ ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် နွံ ၉၉% ပြင် ရ။
- တက္ကသိုလ် ချားလ်သ် (Charles University): "တက္ကသိုလ် ချားလ်သ်" မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၃၄၈ ပ္ဍဲ ဍုင် ပရာဂ် ဂှ်၊ ဍေံ ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် တုဲ မဒှ် ဗဟဵု ပရေင် ပညာ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ချေက်သဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ ကမၠောန် စက်ယန္တရား မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက် (ဥပမာ - ကွဳစက် Škoda)၊ စက်ယန္တရား၊ ကပေါတ် ပသဲ၊ ကေုာံ ကမၠောန် ပတိတ် ဗဳယာ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက မပတိတ် ဇရေင် ဍုင် မ္ၚး ရ။ ဍုင် ဂျာမနဳ ဂှ် ဒှ် ဍုင် မသွံရာန် စ ကပေါတ် ဇၞော် အိုတ် ကု ဍုင် ဏအ် ရ။
- ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ: ဍုင်ဇၞော် ပရာဂ် ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ပထဝဳဝင် ဍုင် မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ တိုက်ထ္ၜးပျး ယေန်သၞာင် တုဲ၊ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကီု ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Czechia Profile". BBC News.
- "World Factbook: Czechia". CIA.
- Czech Republic, Wikipedia.