ချဳလဳ
| သမ္မတ ဍုင်ချဳလဳ (Republic of Chile) | |
|---|---|
 အလာံ
.svg) တဆိပ်
| |
ဂမြဴ: "Por la razón o la fuerza" (နကဵု ဟိုတ်ဖဵု ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်) | |
ဒွက်ဍုင်: "Himno Nacional de Chile" | |
 ဒၞာဲဒတန် ဍုင်ချဳလဳ (သာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၠုင်ကျာ | |
| ဍုင်ဇၞော် | သာန်တဳယာဂဝ် (Santiago) 33°26′S 70°40′W / 33.433°S 70.667°W |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | သာန်တဳယာဂဝ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | သပိန် (Spanish) |
| အရေဝ်ဒေသ မစကာရုင်ဂမၠိုင် | မာပူဒူဂန် (Mapudungun), အာဲမာရာ (Aymara), ရာပါနူအဳ (Rapa Nui) |
| ဂကူ | ၅၂.၇% သာ်ဗု, ၃၉.၃% မေသတဳဇြဝ် (Mestizo), ၈% ကောန်တမ်မူလ (Indigenous) |
| ကွေတ်ဘာသာ | ၅၄% ကာတ္တလေတ်, ၁၄% အဳဗာန်ဂျေလဳကာန်, ၃၀% ဟွံမဲ |
| Demonym | ချဳလဳယျာန် (Chilean) |
| အလဵုအသဳ | သမ္မတ သၞောတ်မွဲမ (Unitary presidential republic) |
• သမ္မတ | ဂါဗရဳယျေဝ် ဗဝ်ရဳစ် (Gabriel Boric) |
| ဒတန်သၞောဝ် | ကောန်ဂရေတ် ချဳလဳ (National Congress) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] (ကဆံင်: မရနုက်ကဵု ၃၈) |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၁၉,၉၆၀,၈၈၉ (၂၀၂၃) |
• ကလောတ် | [convert: invalid number] |
| GDP (PPP) | တၟော် |
• သီုဖအိုတ် | $ ၅၉၅ ဗဳလဳယျောန် (၂၀၂၃) |
• Per capita | $ ၂၉,၉၃၅ |
| လှုဲ | သြန် ပေသွဝ် ချဳလဳ (Peso) (CLP) |
| ဇြောမ်အခိင် | CLT (UTC−4/UTC−3) EAST (UTC−6/UTC−5) (Easter Island) |
| ကုဒ်ဂၞန်ဖုန် | +56 |
ချဳလဳ (အၚ်္ဂလိက်: Chile; ဘာသာသပိန်: Chile) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုအလုံအစင် သမ္မတ ဍုင်ချဳလဳ (Republic of Chile) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ လ္ပာ်ပလိုတ်၊ သၠုင်ကျာအိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာ (South America) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် ပထဝဳ မတၟေင်တၟဟ်တုဲ၊ ဍေံဒှ် ဍုင်မဂၠိင်အိုတ် ကေုာံ က္ဍန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ဍုင်ချဳလဳဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် ပေရူ (Peru) လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင် ဗဝ်လဳဗဳယျာ (Bolivia) လ္ပာ်အဂၞဲ၊ ကေုာံ ဍုင် အာဂျေန်တဳနာ (Argentina) လ္ပာ်ဗမံက်တုဲ၊ လ္ပာ်ပလိုတ် ကေုာံ လ္ပာ်သၠုင်ကျာဂှ် စိုပ်ဒၟံင် ၜဳမှာသၟိတ် ပါသဳဖေတ် (Pacific Ocean) ရ။[၁]
ဍုင်ချဳလဳဝွံ ပိုင်ပြဳလဝ် သီုကဵု တကအ် ရာပါနူအဳ (Rapa Nui / Easter Island) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ အဝ်သဳနဳယျာ (Oceania) ကေုာံ ကလေင်တောင်းဆိုလဝ် တိဍာ် ပ္ဍဲကဵု အာန်တာတိကာ (Antarctica) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် သာန်တဳယာဂဝ် (Santiago) ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဍုင်ချဳလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ မစိုပ်ကဆံင် သၠုင်အိုတ် (High-income economy) မွဲ ပ္ဍဲကဵု တိုက်အမေရိကသၠုင်ကျာရ။
၁။ နိရုတ္တိ (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယၟု ဍုင် "ချဳလဳ" (Chile) ဝွံ တမ်မူလဍေံ ဟွံတီကၠးဖ္ဍးဏီကီုလေဝ်၊ သုတေသနဝင်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေံကၠုင်နူ ဝေါဟာရ ဘာသာစကား ကောန်တမ်မူလဂမၠိုင်ရ။
- လညာတ်လ္ၚဵု ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဍေံကၠုင်နူ အရေဝ် ဂကူ မာပူချေ (Mapuche) မဟီုလဝ် chilli မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဒၞာဲ တိမအာစိုပ်ဒတုဲ" (where the land ends) ရ။[၂]
- လညာတ်တၞဟ်မွဲဂှ် ဍေံကၠုင်နူ ဘာသာ ကေချူအာ (Quechua) မဟီုလဝ် chiri မဂွံအဓိပ္ပါယ် "လၟုဟ်" (cold) ဟွံသေင်မ္ဂး "ခနှ်ကတဴကတဴ" ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သပိန်တအ် လုပ်စိုပ်ကၠုင်ဂှ် ညးတအ် စကော်ခဴ ဒေသဏအ် နဒဒှ် "Tchili" ကေုာံ ဗွဲကြဴ ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် "Chile" ရ။
၂။ ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် (History and Early Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝင် ဍုင်ချဳလဳဝွံ မာန်ပါ်လဝ် နကဵု ခေတ်အဓိက ပိသာ်-
ခေတ် ကိုပ်ကၠာ သပိန် (Pre-Columbian Era): ကိုပ်ကၠာ သပိန် ဟွံစိုပ်ကၠုင်ဏီ၊ ဒေသ သၟဝ်ကျာ ချဳလဳဂှ် ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ်လဝ် သၟဝ် အေန်ပါယာ အေန်ကာ (Inca Empire) ရ။ ဆဂး လ္ပာ်လဒေါဝ် ကေုာံ သၠုင်ကျာဂှ် ဂကူတမ်မူလ မာပူချေ (Mapuche) တအ် မံင်တန်တဴဒၟံင်တုဲ ညးတအ် စဵုဒၞာ ဒုင်တဝ်စၞေဟ် ကုအေန်ကာတအ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။[၃]
ခေတ် အုပ်ဓုပ် သပိန် (Spanish Colonization): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၀၊ ဖာဒဳနာန် မာဂျေလလာန် (Ferdinand Magellan) ဒှ် ကောန်ဥရဝ်ပ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်ကၠုင် သၠုင်ကျာ ချဳလဳရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၀ ဂှ်၊ ပေဒရဝ် ဒေ ဗာလ်ဒဳဗဳယျာ (Pedro de Valdivia) က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပၞာန်သပိန်တုဲ ခၞံဗဒှ် ဍုင်သာန်တဳယာဂဝ် ရ။ ၜိုန်ရ သပိန်တအ် အုပ်ဓုပ်ဂွံ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလ္ပာ်သၠုင်ကျာဂှ် ဂကူမာပူချေတအ် ဆက်တဝ်စၞေဟ်ဒၟံင် လုကဴ ပွိုင် ၃၀၀ သၞာံ ပြင်င် မကော်ခဴစ "ပၞာန် အာရဴကဝ်" (Arauco War) ရ။
ဗၠးၜး (Independence): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၀၊ ချဳလဳ စတန်တဴ နဒဒှ် ဒေသ အုပ်ဓုပ်ကေတ်တ် ကေုာံ လလောင်တြး ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ပရေင်အာက္ဍိုပ် သကိုပ်ပၞာန် ဗာနာဒဝ် အဝ်ဟဳဂဳန် (Bernardo O'Higgins) ကေုာံ ဟဝ်သေ ဒေ သာန် မာတဳန် (José de San Martín) ရ။
၃။ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (20th Century and Politics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ချဳလဳ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဝွံ နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ်၊ သာလ်ဗာဒေါဝ် အာယေန်ဒေ (Salvador Allende) ဒးဒုင် ရုဲစှ် နဒဒှ် သမ္မတ ဝါဒသဵုသေဝ်လေတ် (Socialist) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကသၠုင်ကျာရ။ ဆဂး ယဝ်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေအာတုဲ၊ ပ္ဍဲ စေပ်တေမ်ဗာ ၁၁၊ ၁၉၇၃ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သကိုပ်ပၞာန် အဝ်ဂူသတဝ် ပဳနဝ်ချေတ် (Augusto Pinochet) သီကေတ် အဝဵုအလဵုအသဳ နကဵု အရီုအဗင် နူ သဳအာင်အေ (CIA) အမေရိကာန်ရ။[၄]
ပဳနဝ်ချေတ် အုပ်ဓုပ်ဍုင် နကဵု သၞောတ်အာဏာသျှင် လုကဴ ၁၇ သၞာံ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ် မၞိဟ် မဒးဒုင် ဍဵုဍိုက်၊ ရပ်စုတ်ထံင် ကေုာံ ကၠေအ်အာ လၟိဟ် မဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီ နွံလဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ မှ ဍုင်ချဳလဳ ကလေင်စိုပ်အာ ဇရေင် သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မွဲဝါပၠန်ရ။
၄။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ချဳလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဗီုပြင် ပထဝဳ တၟေင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ဍေံနွံ ဇမၠိင် ၄,၃၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၂,၆၇၀ တိုင်) နူသၟဝ်ကျာ စိုပ် သၠုင်ကျာ၊ ဆဂး အနာံဍေံဂှ် နွံဆ ၃၅၀ ကဳလဝ်မဳတာ သၟးရ အလုံအိုတ်သီု။ ဍုင်ဝွံ ပါ်လဝ် ပထဝဳ ဒေသ အဓိကဂမၠိုင်-
- သၟဝ်ကျာ ကန္တာရ (Northern Desert): ဒေသ ကန္တာရ အာတာကာမာ (Atacama Desert) ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ မကှ်ကြဳအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ တုဲ နွံကဵု သတ္တု ဗရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- လဒေါဝ် (Central Valley): ဒှ်ဒေသ မၞုံကဵု ရာသဳဥတု ၜိုဟ်သြိုဟ် (Mediterranean climate) တုဲ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
- သၠုင်ကျာ (Patagonia): ဒေသ ပါတာဂဝ်နဳယျာ ဝွံ နွံကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ၊ ဍာ်ကလောအ် (glaciers) ကေုာံ ဝင်ဍာ် ဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။[၅]
ချဳလဳဝွံ နွံပ္ဍဲကဵု "လစိန် ပၟတ်" (Ring of Fire) ၜဳပါသဳဖေတ် တုဲ ပရေင်တိချဳ (Earthquakes) ကတဵုဒှ်စ ဂၠိုင်ရ။ တိချဳ သၞာံ ၁၉၆၀ (Valdivia earthquake) မၞုံဒြဟတ် ၉.၅ ဂှ် ဒှ်တိချဳ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးတိရ။
၅။ ဇဳဝစုံလၚ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Biodiversity and Environment)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူကဵု ဒဵုအာန်ဒဳ လ္ပာ်ဗမံက် ကေုာံ ကန္တာရ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ကၟာတ်ဒၞာလဝ်တုဲ၊ ဍုင်ချဳလဳဝွံ နွံကဵု ဇဳဝစုံလင် (Biodiversity) မဟွံမဲ ပ္ဍဲဒေသတၞဟ် (Endemism) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- သတ်တိရစ္ဆာန်: သတ်တိရစ္ဆာန် သင်္ကေတ ဍုင်ဂှ် ဒှ် ဒြာဲ ဟူမုဝ် (Huemul) ကေုာံ လနေင် ကောန်ဒဝ် (Andean condor) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပူဒူ (Pudu - ဒြာဲဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ) ကေုာံ ကၠဵုပူမာ (Puma) တအ်လေဝ် နွံရ။
- တၞံဆု: တၞံဆု အရဴကာရဳယျာ (Araucaria / Monkey puzzle tree) ဂှ် ဒှ်တၞံဆု တြေံ မဒယှ်တမ္ညဝ် ပ္ဍဲဒေသ သၠုင်ကျာရ။[၆]
၆။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဒေသအုပ်ဓုပ်ဂမၠိုၚ် (Government and Administrative Divisions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ချဳလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် သမ္မတ သၞောတ်မွဲမ တုဲ အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳရ။ သမ္မတဝွံ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် အလဵုအသဳတုဲ မာန်အုပ်ဓုပ် ပွိုင် ၄ သၞာံရ (ဆဂး ဟွံကဵုအခေါင် ဆက်တိုန် အဆက်အဆက်)။
ဍုင်ချဳလဳ ပါ်လဝ် နကဵု ဒေသ (Regions) ၁၆ ဒေသရ။
| ဒေသ (Region) | ဍုင်ဇၞော် (Capital) | တင်စၟတ် (Significance) |
|---|---|---|
| သာန်တဳယာဂဝ် (Santiago Metropolitan) | သာန်တဳယာဂဝ် | ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်။ |
| ဗာလ်ပါရာအဳသြဝ် (Valparaíso) | ဗာလ်ပါရာအဳသြဝ် | ဍုင်သၞေဟ်က္ၜင် အဓိက ကေုာံ ဒတန် စၠတ်ထဝ် ကောန်ဂရေတ်။ |
| အာန်တဝ်ဖာဂါသတာ (Antofagasta) | အာန်တဝ်ဖာဂါသတာ | ဒေသ သၟဝ်ကျာ၊ ဗဟဵု ၜံက်ခါဲ သတ္တု ဗရိုတ် မဇၞော်အိုတ်။ |
| မာဂါလာနေတ် (Magallanes) | ပူန်တာ အာရေနာတ် (Punta Arenas) | ဒေသ သၠုင်ကျာအိုတ်၊ မကြပ် ကုအာန်တာတိကာ။ |
၇။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ချဳလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ တန်ကြန်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၠုင်ကျာရ။ ဍေံဒှ် ဍုင်ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ OECD ရ။ သြန်စက္ခောဍုင်ဂှ် ဒှ် ပေသွဝ် (Peso) ရ။[၇]
- သတ္တု (Mining): ချဳလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မပတိတ် ဗရိုတ် (Copper) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ (ၜိုတ် ၃၀% နူကဵု ဂၠးတိ)။ ကမ္ပဏဳ အလဵုအသဳ ကဝ်ဒေလ်ကဝ် (Codelco) ဝွံ ဒှ်ကမ္ပဏဳ ပတိတ်ဗရိုတ် မဇၞော်အိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် လဳသဳယောမ် (Lithium) လေဝ် ပတိတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သွံပတိတ်: ချဳလဳ ဒယှ်တမ္ညဝ် လ္တူဂၠးတိ နကဵု ဍာ်ဝိုင် (Chilean Wine)၊ ကသာဲ (Salmon - မရနုက်ကဵု ၜါ လ္တူဂၠးတိ)၊ ကေုာံ သတ်ဆု နာနာသာ် (ညံင်ရဴ ချယ်ရဳ၊ အေဗဝ်ကာဒဝ်) ရ။
၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင်ချဳလဳ နွံၜိုတ် ၁၉.၉ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၈၅% ဂှ် မံင်ပ္ဍဲကဵု ဒေသဍုင်ဇၞော်တအ် (Urban areas) တၟေင်တၟဟ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ သာန်တဳယာဂဝ် ရ။
- ဂကူဂမၠိုင်: ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၉၀%) ဂှ် ဒှ်ဂကူ မေသတဳဇြဝ် (Mestizo - မပံင်စပ် အကြာ အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန် ကေုာံ ဥရဝ်ပ) ကေုာံ ဂကူသာ်ဗု ဥရဝ်ပ ရ။ လၟိဟ် ဂကူတမ်မူလ (Indigenous) ဂှ် နွံၜိုတ် ၈% တုဲ၊ ဂကူ မာပူချေ (Mapuche) ဂှ် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။[၈]
- ဘာသာစကား: ဘာသာ သပိန် (Spanish) ဒှ်အရေဝ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ဟီုဂးဂၠိုင်အိုတ်ရ။
- ဓဝ်ပတှ်ေ: ဘာသာ ကာတ္တလေတ် (Roman Catholic) ဒှ် ဘာသာ အဓိကကီုလေဝ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ်ဟွံမဲကဵု ဓဝ်ပတှ်ေ (Irreligious) တအ်လေဝ် ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
၉။ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ အနုသုခုမ (Culture and Literature)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ချဳလဳဝွံ ဒယှ်တမ္ညဝ် နကဵု လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ စၞစ ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဂွံဒုင်ကော်ခဴစ "ဍုင် အစာကဗျဂမၠိုင်" (Country of Poets) ရ။[၉]
- လိက်ပတ်: အစာကဗျ ဒယှ် ၜါတၠ ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေဝ် လိက်ပတ် (Nobel Prize in Literature) ဂှ် ဒှ် ဂါဗရဳယျေလာ မဳသတြာလ် (Gabriela Mistral - ၁၉၄၅) ကေုာံ ပါဗလဝ် နေရူဒါ (Pablo Neruda - ၁၉၇၁) တအ်ရ။
- ဂဳတ ကေုာံ လှ်ေ: လှ်ေ သင်္ကေတဍုင်ဂှ် ဒှ် "ကွေကာ" (Cueca) မဒှ် လှ်ေ ပတောအ်ၜတ် ကဵု စာင်ကၟက် ကေုာံ စာင်ၝောအ် ရ။
- စၞစ: စၞစ ဒယှ်တအ်ဂှ် ပါဝင်ကဵု အေမ်ပါနာဒါ (Empanada - ကွာင်ခၞံ ဖျုန်)၊ ကာသွဲလာ (Cazuela - သွဍာ် ဖျုန် ကေုာံ သၞေဝ်) ကေုာံ ကဝ်ရူအာန်တဝ် (Curanto - စၞစ စံင်ပ္ဍဲတိ နူဒေသ ချဳလဝ်အေ) ရ။
၁၀။ ပရေၚ်ကၟုဲတမ္ၚာ ကေုာံ အာဲကၟာဲဂၠးတိ (Tourism and World Heritage Sites)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ချဳလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ်တုဲ ပရေင်ကၟုဲတမ္ၚာ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) ၇ ဒၞာဲရ။
- တကအ် အဳသတာ / ရာပါနူအဳ (Easter Island / Rapa Nui): ဒယှ်တမ္ညဝ် နကဵု ရုပ်တၟအ် ဇၞော်ဇၞော် မကော်ခဴစ မဝ်အာဲ (Moai) ရ။
- ဗာလ်ပါရာအဳသြဝ် (Valparaíso): ဍုင်သၞေဟ်က္ၜင် တြေံ မၞုံကဵု သ္ၚိအရံင်နာနာ ကေုာံ ကွဳစက်တိုန်ဒဵု (Funiculars)။
- ဘာကျာ် ချဳလဝ်အေ (Churches of Chiloé): ဘာကျာ် မသိုင်လဝ် နကဵု ဆု အလုံအိုတ်သီု မၞုံကဵု အာခဳတက်ချာ တၟေင်တၟဟ်။
- **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** လ္ၚတ် ဍုင်ချဳလဳ ကေုာံ သဘာဝ (YouTube - Geography Now)
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Hudson, Rex A. (1994). Chile: A Country Study. Library of Congress. ISBN 978-0844408285။
- ↑ Encina, Francisco A. (1940). Historia de Chile. Nascimento။
- ↑ Collier, Simon (2004). A History of Chile, 1808-2002. Cambridge University Press. ISBN 978-0521534840။
- ↑ Kornbluh, Peter (2003). The Pinochet File: A Declassified Dossier on Atrocity and Accountability. The New Press. ISBN 978-1565849368။
- ↑ Subercaseaux, Benjamín (1940). Chile: O una loca geografía. Ercilla။
- ↑ Hoffmann, Adriana (1995). Flora Silvestre de Chile. Fundación Claudio Gay။
- ↑ Chile Overview. World Bank.
- ↑ Censo 2017: Primera entrega de resultados definitivos. INE (2017). Archived from the original on 2025-06-09။ Retrieved on 2026-06-14။
- ↑ Subercaseaux, Bernardo (1997). Historia de las ideas y de la cultura en Chile. Editorial Universitaria။
- Hudson, Rex A. (1994). Chile: A Country Study. Library of Congress. ISBN 978-0844408285။
- Encina, Francisco A. (1940). Historia de Chile. Nascimento။
- Collier, Simon (2004). A History of Chile, 1808-2002. Cambridge University Press. ISBN 978-0521534840။
- Kornbluh, Peter (2003). The Pinochet File: A Declassified Dossier on Atrocity and Accountability. The New Press. ISBN 978-1565849368။
- Subercaseaux, Benjamín (1940). Chile: O una loca geografía. Ercilla။
- Hoffmann, Adriana (1995). Flora Silvestre de Chile. Fundación Claudio Gay။
- Chile Overview. World Bank.
- Censo 2017: Primera entrega de resultados definitivos. INE (2017). Archived from the original on 2025-06-09။ Retrieved on 2026-06-14။
- Subercaseaux, Bernardo (1997). Historia de las ideas y de la cultura en Chile. Editorial Universitaria။
- Chile - UNESCO World Heritage Centre. UNESCO.
<ref> tag with name "Hudson" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Encina" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Collier" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Pinochet" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "SubercaseauxGeo" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Hoffmann" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WB_Chile" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Censo2017" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "SubercaseauxCult" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "UNESCO_Chile" defined in <references> is not used in prior text.