ခၟိက်အာကာသ
| General information | |
|---|---|
| Field | သိပ္ပံအာကာသ / Astronomy |
| Key concepts | Kessler Syndrome, Orbital velocity, LEO |
| Study and teaching | |
| Related subjects | ဂြိုဟ်တု၊ သၞောတ်ပတ်ဂၠးတိ |
ခၟိက်အာကာသ (အင်္ဂလိက်: Space debris/Space junk; ဗၟာ: အာကာသအမှိုက်) ဝွံ ဒှ်ဝတ္ထုမၞိဟ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် (Artificial objects) မဟွံမွဲကဵု တာလျိုင်ကမၠောန်တုဲ ဂေတ်ပတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအာကာသ (ဗွဲမတၟေင် ပ္ဍဲပတ်ဂၠးတိ) ရ။ ခၟိက်တအ်ဏအ်ဝွံ နွံကဵုအရွယ်အစားနာနာ စတမ်နူ ဂြိုဟ်တု (Satellite) မလီုလာ်ဒၟံင် စိုပ်ကဵု အစိတ်အပိုင်းစက် ကေုာံ ခၟိက်ဍိုတ်ဍိုတ် မပ္တံကဵု ခၞော်သၠာဲရ။
တမ်မူလ ခၟိက်အာကာသ (Sources)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခၟိက်အာကာသ ကတဵုဒှ်ကၠုင်နူ ကဏ္ဍနာနာ:
- ဂြိုဟ်တု မစကာဟွံဂွံ: ဂြိုဟ်တုမအိုတ်အာတာလျိုင်တုဲ စွံလဝ်အတိုင်ဂှ်။
- အစိတ်အပိုင်း ဒြေပ်စက် (Rocket stages): ဒြေပ်စက်မပ္တိုန်ဂြိုဟ်တုတုဲ ဟွံကလေင်စှ်ေဂၠးတိ။
- ပွမဗတိုက်ဖအောဝ် (Collisions/Explosions): ကာလဂြိုဟ်တုၜါမ စုက်ဗတိုက်ညးသကအ်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ်ကဵု ခၟိက်သၟတ်ဂမၠိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ဘဲအန္တရာယ် ကေုာံ သဘဴဓရ် Kessler Syndrome
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခၟိက်အာကာသဝွံ ဟိုတ်နူဒြေပ်ဒၟံင်နကဵုအသိင် (Orbital velocity) ဗွဲမပြဟ် (ၜိုတ် ၁၇,၅၀၀ မိုင်/နာရဳ) တုဲ ၜိုန်ရနွံကဵုအရွယ်အစားသၟတ်ကီုလေဝ် နွံကဵုဒြဟတ်ပလီုပလာ် သၠုင်ဗွဲမလောန်ရ။
- Kessler Syndrome: ဒှ်သဘဴဓရ် (Theory) မဖျေံလဝ်နကဵု Donald J. Kessler ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ဒဒှ်ရ ယဝ်ရလၟိဟ်ခၟိက်အာကာသ ဂၠိုင်လောန်ၜေတ်အာမ္ဂး ဍေံဗတိုက်ညးသကအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ခၟိက်တၟိထပ်ပၠန် (Chain reaction)။ ဣဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်ဂၠံင်တရဴအာကာသ ဂွံဒှ်ဘဲအန္တရာယ် သွက်မၞိဟ်တအ် ဂွံတိတ်အာအနာဂတ်ရ။
နဲကဲထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် (Mitigation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာအာကာသတအ် ဖန်ဗဒှ်ဒၟံင်နဲကဲနာနာ သွက်ဂွံစဵုဒၞာခၟိက်:
- De-orbiting: ဖျေံဂြိုဟ်တု ညံင်ဂွံစှ်ေပၠုပ် ပ္ဍဲလေပ်အာကာသဂၠးတိ (Atmosphere) တုဲ တူလေင်အာ။
- Graveyard Orbit: ပ္တိုန်ဂြိုဟ်တုမလီုတအ် ညံင်ဂွံအာနွံ ပ္ဍဲဂၠံင်တရဴသ္ၚောဲသ္ၚောဲ (သ္ၚောဲနူပတ်စကာဒၟံင်တအ်)။
- Active Debris Removal (ADR): စကာစက်ရုပ်၊ ဇာ (Net) ဟွံသေင်မ္ဂး လေသာ (Laser) သွက်ဂွံရပ်ကေတ် ခၟိက်အာကာသ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။