ဂကူမအရေဝ်

ဂကောံဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူမအရေဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Lexical category, အၚ်္ဂလိက်: Word class, ဟွံသေင်မ္ဂး အၚ်္ဂလိက်: Part of speech) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပါ်ပရအ် ဝေါဟာရဂမၠိုင် မဒုင်သဇိုင် လတူ အင်္ဂလက္ခဏာ သဒ္ဒါ (Syntactic properties) ကေုာံ ရုပ်ဗေဒ (Morphological behavior) မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ (Linguistics) ရ။

ဝေါဟာရ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမွဲတုပ်မ္ဂး၊ ဍေံတအ်ဝွံ လေပ်ကၠောန်ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပ္တန် ဝါကျမွဲ (Syntactic environment) တုဲ၊ မလေပ် ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲ ရုပ်ဗီုပြင် (Inflection) တုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါတြေံမ္ဂး လေပ်ကော်စ "Parts of speech" (ဥပမာ- နာမ်၊ ကြိယာ) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘာသာဗေဒ ခေတ်တၟိမ္ဂး စကာဝေါဟာရ "Lexical category" ဟွံသေင်မ္ဂး "Word class" ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

သဇိုင် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် သွက်ဂွံ ပါ်ဂကောံ (Criteria for Categorization)

တၠပညာ ဘာသာဗေဒတအ် ပါ်ပရအ် ဂကူမအရေဝ် နကဵု သဇိုင် အဓိက (၃) သာ်ရ-

သဇိုင် အဓိပ္ပါယ် (Semantic Criteria): ဒုင်သဇိုင် လတူ အဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရဂှ်။ ဥပမာ- နာမ် မ္ဂးဂှ် ဒှ်ယၟု မၞိဟ်၊ သတ်၊ ဌာန်ဒတန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝတ္ထု။ ကြိယာ မ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မချဳဒရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်။ (တင်စၟတ်- သဇိုင်ဏအ်မွဲဓဝ်မ္ဂး ဟွံဍိုက်ပေင် ဟိုတ်နူ ဝေါဟာရလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အဓိပ္ပါယ် ဒှ်ကမၠောန်ကီုလေဝ် လဒက်ပ္တန် ဒှ်နာမ် ဥပမာ - "ပွမအာ" ရ)။
သဇိုင် ရုပ်ဗေဒ (Morphological Criteria): ဒုင်သဇိုင် လတူ ဗီုလဵု ဝေါဟာရဂှ် ပြံင်လှာဲရုပ် (Affixation/Inflection) ရ။ ဥပမာ- ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် ဝေါဟာရ မထပ်စုတ် "-ed" ဂွံမ္ဂး ဒှ် ကြိယာ (Verb) ရ။
သဇိုင် ဝါကျဗေဒ (Syntactic Criteria): ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒၞာဲဒတန် ဝေါဟာရဂှ် မနွံပ္ဍဲ ဝါကျမွဲ။ ဍေံဒှ် သဇိုင် မခိုင်ကၠိုက်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ ခေတ်တၟိရ။ ဥပမာ- ဝေါဟာရ မဗက်ကြဴ "the" ဟွံသေင်မ္ဂး "a" ဂှ် ဒှ် နာမ် ရ။

ဂကူမအရေဝ် အဓိကဂမၠိုင် (Major Word Classes)

ဂကောံဝေါဟာရတအ်ဂှ် အလုံဂၠးတိ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော် (၂) သာ်ရ-

၁။ ဂကောံဝေါဟာရ ပံက် (Open Class Categories)

ဂကောံဝေါဟာရ ပံက် မ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံ မလေပ် ထပ်ဗပေင်စုတ် ဝေါဟာရတၟိတၟိ လောဲသွာ နူကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး နူအရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ရ။ ဍေံတအ်ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် အဓိပ္ပါယ် သဇိုင် (Lexical meaning) ရ။

နာမ် (Noun - N): စၞောန်ထ္ၜး ယၟု၊ ဝတ္ထု၊ ဌာန်ဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘဴဓဝ်။
ကြိယာ (Verb - V): စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ချဳဒရိုင်၊ ကမၠောန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ကတဵုဒှ်။
နာမဝိသေသန (Adjective - Adj): ဍောင်ပ္ကဴ ဟွံသေင်မ္ဂး ပသောင်ကလးကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ နာမ်။
ကြိယာဝိသေသန (Adverb - Adv): ဍောင်ပ္ကဴ ဟွံသေင်မ္ဂး ထပ်ဗပေင်ကဵု အဓိပ္ပါယ် ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျမွဲ အလုံုံ။

၂။ ဂကောံဝေါဟာရ ကၟာတ် (Closed Class Categories)

ဂကောံဝေါဟာရ ကၟာတ် မ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဟွံလေပ် ဒုင်တဲ ဝေါဟာရတၟိလောဲလောဲတုဲ၊ လၟိဟ်ဝေါဟာရ နွံပိုင်ခြာရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန်သဒ္ဒါ (Grammatical function) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

သဗ္ဗနာမ် (Pronoun - Pro): ဝေါဟာရ မစကာ စၞး နာမ် (ဥပမာ- အဲ၊ ညး၊ ဍေံ)။
ဝိဘတ် / ဥပသာ (Adposition / Preposition - P): စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ နာမ် ကဵု ဝေါဟာရတၞဟ် (ဥပမာ- ပ္ဍဲ၊ လတူ၊ သၟဝ်)။
သမ္ဗန္ဓ (Conjunction - Conj): ဆက်စၠောအ်ကဵု ဝေါဟာရ၊ ကဏ္ဍဝါကျ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ (ဥပမာ- ကေုာံ၊ ဆဂး၊ မ္ဂး)။
နာမ်ညွှန်း / သဒ္ဒါစၞောန် (Determiner - Det): စၞောန်ထ္ၜး ပိုင်ခြာကဵု နာမ် (ဥပမာ- ဏအ်၊ တေအ်၊ the, a)။

အကာဲအရာ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် (Lexical Categories in Mon)

ဘာသာမန် ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲရုပ် (Isolating / Analytic language) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ-

ဟွံမွဲကဵု Inflection: ဝေါဟာရမန်တအ်ဝွံ ဟွံပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး အခိင် (Tense) ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ် (Number) ရ။ ဥပမာ - ကြိယာ "အာ" ဝွံ၊ အတိတ်ကီု အနာဂတ်ကီု "အာ" မွဲရုပ်ဓဝ်ဟေင်ရ။
လဒက်ပ္တန် ဝါကျ ကိစ္စဇၞော် (Strict Word Order): သွက်ဂွံ ပါ် ဂကူမအရေဝ် ပ္ဍဲဘာသာမန်မ္ဂး၊ ဒၞာဲဒတန် ပ္ဍဲဝါကျ (Syntax) ဂှ် ဒှ်အဓိကရ။ ဘာသာမန်ဝွံ စကာ သၞောတ် Subject-Verb-Object (SVO) ရ။
ဝေါဟာရ အထံက် (Particles): စၞးမပြံင်လှာဲရုပ်ဝေါဟာရဂှ် ဘာသာမန် စကာ ဝေါဟာရအထံက် (ဥပမာ- တုဲ၊ ရ၊ ဂှ်၊ တအ်) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန် သဒ္ဒါရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

Crystal, David (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics (6th ed.). Blackwell Publishing.
Dixon, R. M. W. (2010). Basic Linguistic Theory Volume 2: Grammatical Topics. Oxford University Press.
Jenny, Mathias (2005). The Verb System of Mon. University of Zurich.