ဂကူဝေါဟာရ

ဂကူဝေါဟာရ (အင်္ဂလိက်: Lexical Categories ဟွံသေင်မ္ဂး Parts of Speech) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမပါ်ခြာလၟေင်မလိက်ဂမၠိုင် အတိုင်မူဝါဒသဒ္ဒါ (Grammatical rules) ကေုာံ လုပ်အဝေါင်ကမၠောန် (Function) ဍေဟ် ပ္ဍဲလမာန်ဝါကျရ။ ပ္ဍဲဘာသာဗေဒခေတ်တၟိ၊ ဝေါဟာရဂမၠိုင်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် နကဵုလက်သဏ္ဌာန်သဒ္ဒါ (Morphological features) ကေုာံ ဒၞာဲမံင်သဒ္ဒါ (Syntactic distribution) ရ။

သ္ဇိုင်ပွမပါ်ဂကူဝေါဟာရ

တၠပညာဘာသာဗေဒဂမၠိုင် ပါ်ခြာလဝ် ဂကူဝေါဟာရ အဓိက (၂) ကဏ္ဍဇၞော်ရ။

၁. ဝေါဟာရကဏ္ဍပံက် (Open Class Words)

ဝေါဟာရဂကူဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရ မလေပ်ထပ်ဗပေင်စုတ် မလိက်တၟိတၟိမာန်လၟိုန် အတိုင်ခေတ်ကာလ မပြံင်လှာဲဒၟံင်ရ။ ဍေဟ်နွံကု အဓိပ္ပာယ်ဒြပ် (Lexical meaning) ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။

• နာမ် (Noun): မလိက်စၟတ်သမ္တီ ယၟုသတ်၊ ဝတ္ထု၊ ဒၞာဲဌာန် ကေုာံ စိတ်က္ကတ။
• ကြိယာ (Verb): မလိက်ထ္ၜးပဝ၊ အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒဒှ်မွဲမွဲ။
• နာမဝိသေသန (Adjective): မလိက်မပြုပြေင် ကဵုလက်သဏ္ဌာန် ကုနာမ်။
• ကြိယာဝိသေသန (Adverb): မလိက်မပြုပြေင် ကဵုလက်သဏ္ဌာန် ကုကြိယာ၊ နာမဝိသေသန ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိယာဝိသေသနတၞဟ်။

၂. ဝေါဟာရကဏ္ဍကၟာ် (Closed Class Words)

ဝေါဟာရဂကူဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရ မၞုံဗၞတ်အောန်တုဲ ဟွံလေပ်ထပ်ဗပေင်စုတ် မလိက်တၟိလောဲလောဲရ။ ဍေဟ်တအ်ဂှ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံဆက်စၠောအ် သဒ္ဒါဝါကျ (Grammatical function) ရ။

• စၞးနာမ် (Pronoun): မလိက်မသုင်စောဲ စၞးနာမ်။
• ဝိဘတ် (Preposition/Postposition): မလိက်စၞောန်ဟိုတ်၊ ကာလ ကေုာံ ဒၞာဲဝေင်။
• သမ္ဗန္ဓ (Conjunction): မလိက်ဆက်ဝါကျ ကေုာံ ဆက်မလိက်။
• ဂလာန်ညောန် (Article/Determiner): မလိက်စၞောန်ဗၞတ်လၟိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၞောန်အရာမွဲမွဲ။
• မြေက် (Interjection): မလိက်ထ္ၜးအာရီုစိုတ်။

ဂကူဝေါဟာရ ပ္ဍဲဘာသာမန်

ဘာသာမန်ဂှ် ဒှ်ဂကူဘာသာ Isolating language (ဟွံသေင်မ္ဂး) Agglutinative language ညိညတုဲ လက်သဏ္ဌာန်ဝေါဟာရမန် နွံကဵုတင်တၟေင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

• ဝေါဟာရတမ် (Root words): ဗွဲမဂၠိုင် နွံဆမွဲရမ္သာင် (Monosyllabic)။
• ဝေါဟာရဆက်စပ် (Affixation): ပွမစုတ် "မလိက်တမ်ဂတ" (Prefix) ကေုာံ "မလိက်အကြာ" (Infix) သွက်ဂွံလှာဲဂကူဝေါဟာရ။ ဥပမာ -
  • ဗြု (ကြိယာ) → ပွံင် (နာမ်) [နကဵု Infix -ဝ-]
  • ဂိ (နာမဝိသေသန) → သဂိ (ကြိယာ) [နကဵု Prefix သ-]

ဝေါဟာရသိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲဗေဒ

ပ္ဍဲကဆံင်တၠပညာ၊ ပွမပါ်ဂကူဝေါဟာရဂှ် သ္ဒးသ္ၚဳဂၠေပ်သီုကဏ္ဍ Semantic (အဓိပ္ပာယ်)၊ Morphology (ဗီုပြင်မလိက်) ကေုာံ Syntax (လဒက်ပတန်ဝါကျ) ရ။ ဝေါဟာရမွဲမွဲမဂှ် အတိုင်ဒၞာဲဍေဟ်မံင် ပ္ဍဲဝါကျတုဲ ဂကူဝေါဟာရ ဍေဟ်လေပ်ပြံင်လှာဲအာမာန်ရ။

နိဿဲ

• Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics.
• နာဲထောန်ဝေ (၂၀၀၄) အဘိဓာန် အင်္ဂလိက်-မန်။
• ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ (၂၀၁၅) သဒ္ဒါမန်ခေတ်တၟိ။