ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်

ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင် (အၚ်္ဂလိက်: League of Nations, ဗွဲခမၞောန် LON) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ အလုံဂၠးတိ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မွဲ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံလိုက်ရ။ ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ကြဴနူ ကောံဓရီု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပါရဳ (Paris Peace Conference) မကတဵုဒှ်လဝ် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ အာစိုပ်ဒတုဲရ။

ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်

ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ မကတဵုဒှ်လဝ် ပရေင်လီုလာ် ကေုာံ လမျီုမၞိဟ် မဒးလေင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ သမတ ဍုင်အမေရိကာန် ဝုဒ်ရဝ် ဝေလ်ဆောန် (Woodrow Wilson) ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံအလုံဂၠးတိမွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်ပၞာန် ဟွံဂွံကတဵုဒှ်ပၠန်ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်အမေရိကာန် ဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်ဏအ်ကီုလေဝ်၊ အလဵုဇကု ဍုင်အမေရိကာန်တအ် ဟွံပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ရ ဟိုတ်နူ လွှတ်တော်အမေရိကာန် ဟွံဒုင်တဲရ။

တင်ရန်တၟအ် အဓိက

တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက် ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်-

ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လွဟ် (Disarmament): ဖအောန်ဖျေဟ် လွဟ်လက်နက် ပ္ဍဲဍုင်နာနာ ညံင်ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ဒြဟတ်ပၞာန်။
ပရေင်စဵုဒၞာ မွဲကရောမ် (Collective Security): ယဝ်ရ ဍုင်မွဲမွဲ ဒးဒုင် ဗတိုက်မ္ဂး၊ ဍုင်သၟေဟ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ဗတိုက်စဵုဒၞာကဵု ဍုင်ဂှ်ရ။
ပွမသောင်ကလး ပြဿနာ: သောင်ကလး ပြဿနာ အကြာဍုင် ကဵု ဍုင် နကဵု နဲကဲဓရီုကျာ သဳကၠဳ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Negotiation and Arbitration) စၞးမစကာ လွဟ်ပၞာန်။
ပရေင်ခိုဟ်စ သွက် ကောန်မၞိဟ်: ဇၞော်မောဝ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ညးမဒးဒုင်ဘဲဒဏ် ကေုာံ အခေါင်အရာ သၟာကမၠောန်တအ်။

ပရေင်ဆောမ်လေင် ကေုာံ အုပ်နိဂီု

ၜိုန်ရ ဂကောံဏအ်ဝွံ ဂွံအံင်ဇၞး ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ပြဿနာဍောတ်တ် လ္ၚဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ တအ်ကီုလေဝ်၊ ဍေံဟွံမွဲကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် အလဵုဇကု သွက်ဂွံ ဓမံက်ရုပ်ရဴ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်ထာဝ်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလဍုင်ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ဂျာမနဳ၊ အဳတလဳ ကေုာံ ဂျပေန် တအ် စချဳဒရိုင် ပရေင်ကျာ်ပၞာန် (Aggression) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ်ဂှ်၊ ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်ဝွံ စဵုဒၞာ ဟွံမာန်တုဲ ကၞောတ်တဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ ရ။

ပ္ဍဲ ၂၀ ဨပြဳ သၞာံ ၁၉၄၆ ဂှ်၊ ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်ဝွံ အာစိုပ်ဒတုဲ အုပ်နိဂီုတုဲ၊ ပရေင်တာလျိုင်၊ အာဲကၟာဲ ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပြံင်ပအပ်ကဵု ဂကောံတၟိ မၞုံယၟု ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်

နိဿဲ

Northedge, F. S. (1986). The League of Nations: Its Life and Times, 1920–1946. Holmes & Meier.
Walters, F. P. (1952). A History of the League of Nations. Oxford University Press.