ဂရဳဂေါရဳယာန်
| ဂကူပြက္ကဒါန် | ကြက္ကဒိန်သၟဝ်တ္ၚဲ (Solar calendar) |
|---|---|
| ဂိတုဂမၠိုင် | ၁၂ ဂိတု |
| သၞာံထပ်ထောံ (Leap year) | ၄ သၞာံမွဲဝါ (သၟေဟ်တင်မတ်ခြာ) |
ကြက္ကဒိန် ဂရဳဂေါရဳယာန် (အင်္ဂလိက်: Gregorian calendar) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ကြက္ကဒိန်ရုင် (Civil calendar) ညးတအ်မစကာမံင် ဓမ္မတာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အရာမပြုပြင်လှာဲကေတ်လဝ်နူ ကြက္ကဒိန်ဂျူလိယာန် (Julian calendar) တုဲ စပံက်တြးစကာလဝ် နကဵုပရေင်စညှိပြံင် ပုပ်ဂျောန် ဂရဳဂေါရဳ မရနုက်ကဵု ၁၃ (Pope Gregory XIII) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၈၂ ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ရ။
၁။ ဝင် ကေုာံ တမ်ရိုဟ် (History and Origin)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်ဂွံပြံင်လှာဲစကာ ကြက္ကဒိန်ဂရဳဂေါရဳယာန်ဝွံ ဟိုတ်နူကဵု ကြက္ကဒိန်ဂျူလိယာန်တြေံဂှ် လၟိဟ်အခိင်မွဲသၞာံ ဂၠိင်လောန်အာ နူလၟေင်သဘာဝပွဳပွံင်တ္ၚဲ (Solar year) ဗၞတ် ၁၁ မိနေတ် ပြင်ပြင်ရ။ ဟိုတ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်လအ်ကၠုင် ဒုင်စသိုင်ဒး တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီပရူဘာသာခရေတ်ယာန် (ဥပမာ - တ္ၚဲအဳသတာ - Easter) တအ် ယောင်ယာပြံင်အာ နူဥတုဗသံန္တ (Spring equinox) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
သွက်ဂွံစညှိကဏ္ဍဏအ် ပုပ်ဂျောန် ဂရဳဂေါရဳ မရနုက်ကဵု ၁၃ စၞောန်စုတ်သၞောတ်တၟိတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၈၂ ဂှ် ညးကုတ်ဗပိုတ်ထောံတ္ၚဲ ဗၞတ် ၁၀ တ္ၚဲရ။ ဒၞာဲတ္ၚဲ ၄ အံက်တဝ်ဗာ ၁၅၈၂ ဂှ် တ္ၚဲယးဂတး ဒးဒှ်အာ ၁၅ အံက်တဝ်ဗာ ၁၅၈၂ တပ်တပ်ရ။
၂။ သၞောတ်သၞာံထပ် (Leap Year Rule)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵုကြက္ကဒိန် ဂရဳဂေါရဳယာန်မ္ဂး အခိင်မွဲသၞာံ စၟတ်သမ္တီလဝ်နွံ ၃၆၅.၂၄၂၅ တ္ၚဲရ။ သွက်ဂွံညှိကေတ် အခိင်ကဏှာတ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ညးဖန်လဝ် သၞောတ်သၞာံထပ် (Leap Year) မနွံ ၃၆၆ တ္ၚဲ ပ္ဍဲဇၟာပ်ပ် ၄ သၞာံမွဲဝါ (နကဵုပွမထပ်စုတ် ၁ တ္ၚဲ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂ London)။
သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ သၞာံထပ်ဂှ် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ။
- သၞာံလဵုမွဲမ္ဂး ပါ်ကေတ်နကဵု ၄ ပြေမ္ဂး ဒှ်သၞာံထပ်ရ။
- ဆဂး သၞာံကၠံအိုတ် (ဥပမာ - ၁၇၀၀၊ ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀) တအ်ဂှ် ယဝ်ရပါ်နကဵု ၄၀၀ ဟွံပြေမ္ဂး ဟွံဒှ်သၞာံထပ်ရ။
- ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဒှ်သၞာံထပ် ခိုဟ်ကၠိုက် တုဲ သၞာံ ၁၉၀၀ ဂှ် ဟွံဒှ်သၞာံထပ်ရ။
၃။ ဂိတုဂမၠိုင် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ (Months and Days)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြက္ကဒိန်ဏအ် ဒက်ပ္တန်လဝ်နကဵု ၁၂ ဂိတု အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ။
| လၟေင် | ဂိတု (ဘာသာမန်) | ဂိတု (အင်္ဂလိက်) | လၟိဟ်တ္ၚဲ |
|---|---|---|---|
| ၁ | ဇန်နဝါရဳ | January | ၃၁ တ္ၚဲ |
| ၂ | ဖေဖဝ်ဝါရဳ | February | ၂၈ တ္ၚဲ (သၞာံထပ်မ္ဂး ၂၉) |
| ၃ | မာတ် | March | ၃၁ တ္ၚဲ |
| ၄ | ဨပရဳ | April | ၃၀ တ္ၚဲ |
| ၅ | မေ | May | ၃၁ တ္ၚဲ |
| ၆ | ဂျန် | June | ၃၀ တ္ၚဲ |
| ၇ | ဂျူလာင် | July | ၃၁ တ္ၚဲ |
| ၈ | အဝ်ဂေတ် | August | ၃၁ တ္ၚဲ |
| ၉ | သေပ်တေမ်ဗာ | September | ၃၀ တ္ၚဲ |
| ၁၀ | အံက်တဝ်ဗာ | October | ၃၁ တ္曩ဲ |
| ၁၁ | နဝ်ဝေမ်ဗာ | November | ၃၀ တ္ၚဲ |
| ၁၂ | ဒဳသေမ်ဗာ | December | ၃၁ တ္ၚဲ |
၄။ ပွမဒုင်စသိုင် ကေုာံ ပွမလှဲပတိတ် (Adoption)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲစက္ကမစပံက်တြးဂှ် ဍုင်ကမ္မတ္တလေတ် ကာသ္သဏ္ဍိက် (Catholic countries) မပ္တံကဵု ဍုင်အဳတလဳ၊ သပိန်၊ ပေဝ်တူဂြဳ ကေုာံ ပြင်သေတ်တအ် စကာကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဍုင်အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဒေသအမေရိက စစကာပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၂ တုဲ ဍုင်ရုရှာ စစကာပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၈ ကြဴနူပရေင်တော်လှေအ် ဗေဝ်သေဗေတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကြက္ကဒိန်ဏအ် ဒှ်သၞောတ်စၟတ်သမ္တီအခိင် သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကေင်ကာဂၠးကဝ်ရ။