ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု မနွံ

ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု (Salinity)
တင်ဂရင်သဇိုင် (Basic Information)
ဗီုပြင် / ကဏ္ဍ:	ဓါတုဗေဒဍာ် / ပထဝဳဘူမိဗေဒ
စၟတ်ပၞောန် (Unit):	ပန်ဆအကြာမွဲလ္ၚီ (ppt / ‰) ကေုာံ PSU
အပြောံသမုဒ္ဒရာ:	၃၅ ‰ (၃၅ ဂရမ် ပ္ဍဲဍာ်မွဲလဳတာ)
ဓါတ်သဇိုင်အဓိက:	နာထြဳယီု (Na⁺)၊ ကလဝ်ရိုဒ် (Cl⁻)၊ သာလ်ဖိတ် (SO₄²⁻)

၁။ နိဒါန် (Introduction)

ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု (အင်္ဂလိက်: Salinity) ဝွံ ဒှ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ်မတိုင်ခြာလဝ် လၟိဟ်ဓါတ်ၜဵု ကေုာံ ဓါတ်မာန် (dissolved salts) မကောံမံင်အပ္ဍဲဍာ် ရ။ ၜိုန်ရပိုဲကော်စ "ဓါတ်ၜဵု" ကီုဟေင်၊ ဍေံဟွံသေင်ဆၜဵုစ (Sodium Chloride) မွဲဓဝ်ရ၊ ဍေံပံင်လဝ်ကဵု ဓါတ်အိုင်ယေန် (Ions) နာနာသာ် ဥပမာ မက်ဂနဳသဳယီု၊ ကာလ်သဳယီု ကေုာံ သာလ်ဖိတ် တအ်ရ။ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုဝွံ ဒှ်လက်သဏ်ရုပ်-ဓါတု သဇိုင်အဓိက သွက်ဍာ်သမုဒ္ဒရာ၊ ၜဳ ကေုာံ ဒၞာဲဍာ်အပ္ဍဲတိုက်ဂမၠိုင်တုဲ နွံအသိင်အဝေါင်ဇၞော်အိုတ် လ္တူဂေဟသၞောတ်ဇဳဝအပ္ဍဲဍာ် ကေုာံ ရာသဳဥတုဂၠးကဝ်ရ။

၂။ ဗီုပြင်တိုင်ခြာ ကေုာံ စၟတ်ပၞောန် (Measurement and Units)

နဲကဲတိုင်ခြာ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုဝွံ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်ကၠုင်နူခေတ်တြေံ စိုပ်ခေတ်လၟုဟ်ရ။

• စၟတ်ပၞောန် (Units): အတိုင်ဓမ္မတာမ္ဂး တိုင်ခြာနကဵု "ပန်ဆအကြာမွဲလ္ၚီ" (Parts per thousand - ppt ဟွံသေင်မ္ဂး သင်္ကေတ ‰) ရ။ ဥပမာ ဍာ်ၜဳမနွံဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု ၃၅ ‰ မ္ဂး ဂွံအဓိပ္ပါယ်ကေတ် အပ္ဍဲဍာ်ၜဳ ၁ လ္ၚီဂရမ် (၁ ကဳလိုဂရမ်) ဂှ် နွံဓါတ်ၜဵု ၃၅ ဂရမ် ရ။
• Practical Salinity Scale (PSS): ပ္ဍဲသိပ္ပံခေတ်လၟုဟ် ညးတအ်တိုင်ခြာနကဵု နဲကဲစက္ကူအဆက်လျှပ်စစ် (Electrical conductivity) တုဲ စၟတ်သမ္တီနကဵုစၟတ်ပၞောန် PSU (Practical Salinity Units) ရ။
• လၟိဟ်အကြာအပြောံ:
  • ဍာ်ဖ္ဍုင် (Freshwater): ယေန်နူ ၀.၅ ‰
  • ဍာ်ရောံ (Brackish water): ၀.၅ ‰ - ၃၀ ‰
  • ဍာ်ၜဳဓမ္မတာ (Marine water): ၃၀ ‰ - ၅၀ ‰
  • ဍာ်ၜဵုကြံင် (Hypersaline water): သၠုင်နူ ၅၀ ‰ (ဥပမာ ၜဳချိုတ် / Dead Sea)

၃။ ဟိုတ်မက္တဴဗဒှ် ကေုာံ အပြံင်အလှာဲ (Factors Affecting Salinity)

ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု ပ္ဍဲဒၞာဲမွဲမွဲ ဟွံတံင်တူရေင်တုဲ ပြံင်လှာဲမံင် ဟိုတ်နူသဘာဝပွဳပွံင် ၃ သာ်ရ။

1. ပွမကှ်ေယာံဍာ် (Evaporation): ဒၞာဲမနွံကဵု ရာသဳဥတုက္တဴလောန် တုဲ ဍာ်ကှ်ေယာံတိုန်အာ လ္တူအကာသဂၠိုင်မ္ဂး ဓါတ်ၜဵုသေအ်နွံစွံလဝ်တုဲ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုသၠုင်တိုန်ရ။
2. ပွမစှ်ေဗြဲ ကေုာံ ဍာ်ကလောံအရေတ်စှ်ေ (Precipitation and Melting): ဖျေအ်ဗြဲဂၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်ကလောံတ္ကံ (Glaciers) အရေတ်စှ်ေမ္ဂး ဍာ်ဖ္ဍုင်လုပ်စုတ်ဂၠိုင်တုဲ ဗဒှ်ကဵု ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုယုတ်စှ်ေရ။
3. ဍာ်ယုက်နူဂၠံင်ကွာန် (River Inflow): ဒၞာဲမုဟ်ၜဳ မနွံကဵုကြုင်ဇၞော်ဇၞော် (ဥပမာ ကြုင်အမေဇြုန်၊ ကြုင်ဨရာဝတဳ) စှ်ေစိုပ်ၜဳမ္ဂး ဍာ်ဖ္ဍုင်တအ်ဖဍိုန်ထောံ ဓါတ်ၜဵု ပ္ဍဲဒေသပွဳပွံင်ဂှ်ရ။

၄။ ပရေင်ပါ်ခြာ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (Global Distribution of Salinity)

အပ္ဍဲသမုဒ္ဒရာဂၠးကဝ်၊ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုအပြောံနွံစ အကြာ ၃၃ ‰ စဵုကဵု ၃၇ ‰ (အပြောံမ္ဂး ၃၅ ‰) ရ။

• ဒေသအဳကွေတာ (Equator): ၜိုန်ရက္တဴကီုလေဝ် ဟိုတ်နူနွံကဵုဗြဲဇၞော်စှ်ေလၟေင်လၟေင်၊ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု နွံအပြောံသာမည (ဟွံသၠုင်လောန်) ရ။
• ဒေသလတ္တီတွဒ်သဝ် (Subtropical Regions): ဒေသပွဳပွံင် လတ္တီတွဒ် ၂၀° - ၃၀° (ဒၞာဲဗကေတ်သကှ်ေဂၠိုင်) ဂှ် ဟိုတ်နူကျာကှ်ေ ကေုာံ ဗြဲအောန်၊ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုသၠုင်အိုတ်ရ။
• ဒေသဗ္တာံစွံ (Polar Regions): ဒေသက္ဍိုပ်တ္ကံသၟဝ်ကျာ ကေုာံ သမၠုင်ကျာ ဂှ် ဟိုတ်နူနွံကဵုဍာ်ကလောံအရေတ်စှ်ေ၊ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု ယုတ်စှ်ေသဝ်အိုတ်ရ။

၅။ အသိင်အဝေါင် ဂေဟသၞောတ် ကေုာံ ရာသဳဥတု (Ecological and Oceanographic Importance)

• သၞောတ်အာကၠုင်ဍာ်ဂၠးကဝ် (Ocean Conveyor Belt): ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု "လပှ်သိပ်ဂလိုင်" (Density) ဍာ်ရ။ ဍာ်မနွံဓါတ်ၜဵုသၠုင် ကေုာံ ဇြဟတ်က္တဴသဝ်မ္ဂး သိပ်ဂၠိုင်တုဲ စှ်ေအာလ္ပါ်သၟဝ်။ ပွမစှ်ေတိုန်ဏအ် ဗဒှ်ကဵု သၞောတ်အာကၠုင်ဍာ်အလုံဂၠးကဝ် (Thermohaline Circulation) မဒှ်အဓိက သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်ရာသဳဥတု ကေုာံ ဒြဟတ်က္တဴဂၠးကဝ်ရ။
• ဇဳဝဗေဒအပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်/တိရစ္ဆာန် (Biological Impact): တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တၞံဆုအပ္ဍဲဍာ်တအ် ဒးစကာနဲကဲထိင်ဒဝ်ဓါတ်ဍာ် ကေုာံ ဓါတ်ၜဵုအပ္ဍဲဇကု (Osmoregulation) ရ။ ယဝ်ရဂလိုင်ဓါတ်ၜဵု ပ္ဍဲပွဳပွံင် ပြံင်လှာဲအာဗွဲမပြဟ်မ္ဂး ဗဒှ်ကဵုအန္တရာယ်စိုပ်အာယုက် သတ္တံၜဳဂမၠိုင်မာန်ရ။

၆။ တင်ကောပ်ဂရင် (Conclusion)

ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုဝွံ မုဟ်စိုပ်ဒှ်ဆတင်ဂရင်ဓါတုမွဲဓဝ်ဟေင်ဟရ၊ ဍေံဒှ်ဒြဟတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု ရုပ်သဏ္ဌာန်သမုဒ္ဒရာ၊ ပွမအာကၠုင်ကျာ-ဍာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဂျိုင်တန်တဴ ဇဳဝဂကူနာနာ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ဂလိုင်ဓါတ်ၜဵုဝွံ ရီုဗင်ကဵုအစာသိပ္ပံတအ် သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ်တိုန် ပရူအပြံင်အလှာဲရာသဳဥတု (Climate Change) ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

နိဿဲ (References)

• Millero, F. J. (2013). Chemical Oceanography (4th ed.). CRC Press.
• Sverdrup, H. U., Johnson, M. W., & Fleming, R. H. (1942). The Oceans: Their Physics, Chemistry, and General Biology. Prentice-Hall.
• Pawlowicz, R. (2013). What is salinity?. Ocean Science, 9(4), 745-753.