ဂဥုဲအိတ်ချ်အာင်ဝဳ
{{{native_name}}} colspan="2" style="text-align:center;"
| ဂဥုဲအိတ်ချ်အာင်ဝဳ (ART) | |
|---|---|
| ကဏ္ဍပညာ | ဂြိုဟ်ဗေဒ / ပညာဂဥုဲ |
| ဂကူဂဥုဲ | Antiretrovirals (ARVs) |
| ပွမသုင်စောဲ | ပွမလွဳ HIV/AIDS၊ ပွမစဵုဒၞာ (PrEP/PEP) |
| သၞောတ်ဓာတု | |
| လျိုင်မဝ်လီကျူ | |
| ဘဲအန္တရာယ် (Side effects) | |
| ကဆံင်ဂဝ်ဂၞဴ | |
| သၞောဝ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် | |
ဂဥုဲအိတ်ချ်အာင်ဝဳ (အင်္ဂလိက်: Antiretroviral Therapy; ART) ဝွံ ဒှ်ဂဥုဲမစကာ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်လဝ် ပွမပွားတိုန် (Replication) ဝါဒ်ရပ် HIV ရ။ ဂဥုဲဏအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆဂဥုဲမွဲမသက်သက်၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ပွမနှဴရဴလဝ် ဂဥုဲနာနာဂကူ (Combination therapy) သွက်ဂွံဗတိုက် ဝါဒ်ရပ်နကဵုဂၠံင်တရဴနာနာရ။
နဲကဲကမၠောန် (Mechanism of Action)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဥုဲ ART ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်ခြာလဝ်နကဵု ကဏ္ဍ (Classes) အတိုင်ဗြိုဟ်ဝါဒ်ရပ်မပွားတိုန်:
၁. Entry & Fusion Inhibitors
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဥုဲဏအ် စဵုဒၞာလဝ် ညံင်ဝါဒ်ရပ် HIV ဟွံဂွံလုပ်အာပ္ဍဲ သမၞိင်ဆီဗု (CD4 cells) ရ။
၂. Reverse Transcriptase Inhibitors (NRTIs & NNRTIs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဥုဲဏအ် ဗတိုက်ပ္ဍဲအခိင် ဝါဒ်ရပ်မပြံင်လှာဲ RNA ဍေံ ညံင်ဂွံဒှ် DNA ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ်ဂဥုဲသဇိုင် အဓိကရ။
၃. Integrase Inhibitors (INSTIs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဥုဲဏအ် စဵုဒၞာလဝ် ညံင်ဝါဒ်ရပ် ဟွံဂွံပံင်ဗစပ် DNA ဍေံ လုပ်အာပ္ဍဲ DNA မၞိဟ်ရ။
၄. Protease Inhibitors (PIs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဥုဲဏအ် ဗတိုက်ပ္ဍဲကဆံင်ကၞောတ် ညံင်ဝါဒ်ရပ်တၟိတအ် ဟွံဂွံဒှ်အာ ဝါဒ်ရပ်မနွံကဵုဒြဟတ် (Mature virus) ရ။
တိုင်ပ္ကဴ ပရေင်လွဳ (Treatment Goals)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Viral Suppression: လၟိဟ်ဝါဒ်ရပ် ပ္ဍဲဆီဂှ် ဒးယအ်စှ်ေအာ စိုပ်ကဆံင် ညာတ်ဟွံကေတ် (Undetectable)။
- Immune Recovery: လၟိဟ်သမၞိင်ဆီဗု (CD4 count) သၠုင်တိုန်တုဲ ခန္ဓာကာယ နွံကဵုဒြဟတ်ဒုင်ဗတိုက် ယဲတၞဟ်တၞဟ်ရ။
- U=U (Undetectable = Untransmittable): ယဝ်ရဝါဒ်ရပ် ပ္ဍဲဆီညာတ်ဟွံကေတ်မ္ဂး ကၠောအ်အာ ကုညးတၞဟ် ဟွံမာန်ရ။
ဂဥုဲစဵုဒၞာ ကိုပ်ကၠာ (Prevention)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis): ဂဥုဲသုင်လၟိုန်တ္ၚဲ သွက်ညးမနွံကဵု ဘဲအန္တရာယ်ကၠောအ်သၠုင် ညံင်ဟွံဂွံကၠောအ်ရ။
- PEP (Post-Exposure Prophylaxis): ဂဥုဲသုင်ကြဴနူ မစုက်လုက်ကဵု ဘဲအန္တရာယ် (ဒးသုင်အပ္ဍဲ ၇၂ နာရဳ) ရ။
တင်သမ္တီ သွက်ညးလွဳယဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဥုဲ ART ဝွံ ဒးသုင်လၟိုန်တ္ၚဲ အတိုင်အခိင်မဖျေံလဝ်ရ။ ယဝ်ရသုင်ဟွံလၟိုန် (Poor adherence) မ္ဂး ဝါဒ်ရပ်ဂှ် ဍေံဒုင်ဒြဟတ်ဂဥုဲ (Drug resistance) တုဲ ဂဥုဲဂှ် လွဳဟွံအံင်ဇၞးမာန်ရ။