ဂီုကၠီု ဍုင်
ဂီုကၠီု ဍုင် (အၚ်္ဂလိက်: National Security) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် အလဵုအသဳ ဍုင် မွဲ မဒး မင်မွဲ ဂီုကၠီု ဍုင် (State survival)၊ အဝဵုအာဏာ အလုံစုံ (Sovereignty)၊ ကေုာံ ဂီုကၠီု ကောန်ဍုင် နူကဵု အန္တရာယ် မကၠုင် နူ အပ္ဍဲ ကေုာံ မ္ၚး ဍုင် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် တမၠာ မ္ဂး၊ ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒြဟတ် ဒပ်ပၞာန် (Military might) သၟး ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် မ္ဂး ဝေါဟာရ ဏအ် လှဲလး တိုန် တုဲ ပါလုပ် သီုကဵု ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ်၊ ဂီုကၠီု အင်တာနက်၊ ကေုာံ ဂီုကၠီု သဘာဝ ပွဳပွူ ရ။[၁]
အလဵုအသဳ ဂမၠိုင် လ္ၚတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ပရေင်ဂီုကၠီု ဍုင် နကဵု နဲကဲ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဒပ်ပၞာန်၊ ပရေင်ထံက်လှမ်း (Intelligence)၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆံ ဍုင်သ္အာင် (Diplomacy) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဂီုကၠီု ဍုင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန် အင်္ဂလက္ခဏာ၊ အန္တရာယ် ခေတ်တၟိ၊ ကေုာံ သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်ဆံ ဍုင်သ္အာင် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ ဒှ် ပၟိက်ဇိုင် သဇိုင် အဓိက အိုတ် သွက် ဍုင် မွဲ ဂွံ တန်တဴ မာန် ရ။ ဟာရဝ် ဘရံင်း (Harold Brown) သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဒပ်စဵုဒၞာ အမေရိကာန် တြေံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ "ဂီုကၠီု ဍုင် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ မင်မွဲ အဝဵုအာဏာ သၠးပွး၊ တိဍာ် ဍုင်၊ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ်၊ သီုကဵု မင်မွဲ ယေန်သၞာင် လဒက်ပတန် အပ္ဍဲ ဍုင် နူကဵု ပရေင်ပၠံင်ၜး ဒစးဒုင် နူ မ္ၚး ရ။"[၂]
နကဵု ပွံက် ဏအ်၊ ဍုင် မွဲ ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ (State survival) မ္ဂး ဍေဟ် ဒး နွံကဵု သၞောတ် ပရေင်စဵုဒၞာ မခိုင်ကၠိုက်၊ သြန်ဘဏ္ဍာ မရုံဂပ်၊ ကေုာံ လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မညဳသၟဟ် အကြာ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Evolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် ပရူ ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ စ ပြာကတ် တိုန် ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ ကြဴနူ ပဋိညာဉ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဝေတ်သဖေလဳယျာ (Peace of Westphalia) မဒက်ပတန် လဝ် လညာတ် အဝဵုအာဏာ ဍုင် (State Sovereignty) ရ။ အခိင်ဂှ် မ္ဂး ဂီုကၠီု ဍုင် ဂှ် မင်မွဲ တိဍာ် ဇကု နူကဵု ပၞာန် ဍုင် သ္အာင် သၟး ရ။
ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် အမေရိကာန် (United States) ပတိတ် လိက် သၞောဝ် ဂီုကၠီု ဍုင် ၁၉၄၇ (National Security Act of 1947) တုဲ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် ဂကောံ ဂီုကၠီု ဍုင် (National Security Council - NSC) ကေုာံ ဗဟဵု ပရေင်ထံက်လှမ်း (CIA) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အန္တရာယ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) ဂှ် ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် လွဟ် ညူကလဳယာ (Nuclear deterrence) ရ။
၃။ အင်္ဂလက္ခဏာ ဂီုကၠီု ဍုင်ဂမၠိုင် (Elements of National Security)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်၊ ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ဂမၠိုင် မဟွံက္ဍန် ဒၟံင် ဆ လပါ် ပၞာန် မွဲ ဓဝ် ပုဟ်။
| ကဏ္ဍ ဂီုကၠီု (Security Dimension) | ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် | အန္တရာယ် မဒး စဵုဒၞာ |
|---|---|---|
| ဂီုကၠီု ပၞာန် (Military Security) | အစောံသတ္တိ ဍုင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဇကု နကဵု ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ လွဟ်။ | ပၞာန် ဍုင် သ္အာင်၊ ပရေင်ပၠန်ဂတး အပ္ဍဲ ဍုင်။ |
| ဂီုကၠီု ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Security) | ပရေင်တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် အလဵုအသဳ ကေုာံ သၞောတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင်။ | အဝဵု သီ၊ ပရေင်ပလီု သၞောတ် ဍုင် (Subversion)။ |
| ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် (Economic Security) | ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သြန်ဘဏ္ဍာ၊ ကမၠောန်၊ ကေုာံ သယံဇာတ မရုံဂပ် သွက် ညးဍုင်ကွာန်။ | ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လာ်၊ ဒဏ် ပိုန်ဒြပ် နူ ဍုင် သ္အာင် (Sanctions)။ |
| ဂီုကၠီု သဘာဝ ပွဳပွူ (Environmental Security) | ပရေင်စဵုဒၞာ တိဍာ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် နူကဵု ကပ်ဘဲ သဘာဝ။ | အပြံင်အလှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change)၊ တ္ၚေက်ဍာ်။ |
| ဂီုကၠီု အင်တာနက် (Cybersecurity) | ပရေင်စဵုဒၞာ သၞောတ် ဒဳဂျဳတေဝ်၊ အင်တာနက် ကေုာံ တင်ဂၞင် လျို့ဝှက် ဍုင်။ | တဝ်ပလိုဝ် အင်တာနက် (Cyberattacks)၊ ဟက်ကာ (Hackers)။ |
၄။ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်ဆံ ဍုင်သ္အာင် (Theories in International Relations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗီုလဵု ဍုင် မွဲမွဲ ရံင် ကေတ် ဂီုကၠီု ဇကု ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်ဆံ ဍုင်သ္အာင် (International Relations Theory) ရ -
- ဝါဒ ဒုင်သဇိုင် အကာဲအရာ ဍာံ (Realism): နကဵု လညာတ် ဏအ် မ္ဂး၊ ဂၠးတိ ဝွံ ဟွံမဲ ကု သၞောတ် သၟိင်တၠ ဗဟဵု (Anarchy) တုဲ ဍုင် သီုဖအိုတ် သ္ဒး ဗတိုက် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ အဝဵု ကေုာံ ဒြဟတ် (Power) သွက်ဂွံ မင်မွဲ လမျီု ဇကု ရ။ မဟာမိတ် ဒှ် ယာယဳ သၟး ရ။
- ဝါဒ သၠးပွး (Liberalism): နကဵု လညာတ် ဏအ် မ္ဂး၊ ဍုင် တအ် မာန် ကလိဂွံ ဂီုကၠီု နကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ၊ စရင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မွဲစွံ၊ ကေုာံ ဂကောံ ဂၠးတိ (ဥပမာ - ကုလသမဂ္ဂ) ရ။
- ဝါဒ လဒက်ပတန် (Constructivism): ဂီုကၠီု ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အရာ မကတဵုဒှ် နူကဵု လညာတ် စိုတ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Identity) အကြာ ဍုင် တအ် ရ။
၅။ ဂီုကၠီု ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ (Military Security and Defense)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂီုကၠီု ဒပ်ပၞာန် ဂှ် ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ဂီုကၠီု ဍုင် ရ။ ဍေဟ် ပါလုပ် -
- အစောံသတ္တိ စဵုဒၞာ ကေုာံ ဗတိုက် (Offensive and Defensive capabilities): ဍုင် တအ် သ္ဒး နွံကဵု ဒပ် ဇိုင်၊ ဒပ် ရေင်၊ ဒပ် ကျာ ကေုာံ လွဟ် မခိုဟ်။
- ပရေင်ဖေက်လလောက် (Deterrence): ဒှ် နဲကဲ မထ္ၜး ဒြဟတ် ပၞာန် ဇကု ညံင် သၞ ဂွံ ဖေက် တုဲ ဟွံဂွံ ဂံင် ဗတိုက် ကၠာ ရ (ဥပမာ - နကဵု လွဟ် ညူကလဳယာ)။
ဆဂး တၠပညာ ဂျဝ်သေပ် ရောမ် (Joseph Romm) ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဍုင် မွဲ စကာ သြန် လပါ် ပၞာန် ဂၠိုင် လောန် အာ မ္ဂး၊ ဍေဟ် မာန် ပကဵု ညံင် ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဂှ် ဂွံ ဍိုန်လျ စှ်ေ အာ မာန် ရ။[၃]
၆။ အန္တရာယ် ဟွံဆေင် ကု သၞောတ် တြေံဂမၠိုင် (Non-traditional Threats)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ ဏအ်၊ အန္တရာယ် မကတဵုဒှ် လတူ ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံသေင် နူကဵု ဒပ်ပၞာန် ဍုင် သ္အာင် ပုဟ်။ ဍေဟ် ဒှ် အန္တရာယ် ဟွံဆေင် ကု သၞောတ် တြေံ (Non-traditional threats) မပ္တံကဵု -
- ဝါဒ တဝ်ရဝ်ဝါတ် တတ်ကၠောမ် ဍုင် (Transnational Terrorism): ဂကောံ မပ္တံကဵု အယ်လ်ကိုင်ဒါ (Al-Qaeda) ဟွံသေင်မ္ဂး အိုင်အက်စ် (ISIS) တအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် အန္တရာယ် ဟွံရုဲ ဒၞာဲ။
- ယဲကပ် ဂၠးတိ (Pandemics): ဥပမာ COVID-19 ဝွံ ပလီုပလာ် ထောအ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂကောံမၞိဟ် ဂၠိုင် နူကဵု ပၞာန် တအ် ဏီ ရ။
- ရာဇဝတ် တတ်ကၠောမ် ဍုင် (Transnational Crime): ပရေင်သွံရာန် ဓါတ်ဂျိ၊ လွဟ်၊ ကေုာံ မၞိဟ် မပလီုပလာ် သၞောတ် ဂီုကၠီု ဍုင် ရ။
၇။ ပရေင်ထံက်လှမ်း ကေုာံ သုတေသန ဂီုကၠီု (Intelligence and Secret Services)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ဂှ်၊ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပတန် လဝ် အေဂျေန်သဳ ထံက်လှမ်း (Intelligence agencies) ရ။ ဂကောံ ဏအ် ဝွံ (ဥပမာ - CIA ပ္ဍဲ အမေရိကာန်၊ MI6 ပ္ဍဲ အင်္ဂလာန်၊ မောတ်ဆာတ် ပ္ဍဲ အေဿရေ) တာလျိုင် ညးတအ် ဂှ် -
- ပကောံ တင်ဂၞင် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အန္တရာယ် နူ သၞ။
- စဵုဒၞာ ပရေင်ပၠံင် တင်ဂၞင် လျို့ဝှက် (Counter-intelligence)။
- ကၠောန် ကမၠောန် သ္ၚိတ်ဇြ (Covert operations) သွက်ဂွံ ပလီု အစောံသတ္တိ သၞ။
၈။ ဂကောံ မဟာမိတ် ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂၠးတိ (Alliances and Collective Security)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင် ဍောတ်တ် ကေုာံ ဍုင် လဒေါဝ် တအ် ဝွံ တွက်ဂၞန် ကေတ် မ္ဂး ဒြဟတ် ပၞာန် ဇကု မွဲ ဓဝ် ဟွံမာန် စဵုဒၞာ အန္တရာယ် ဇၞော်ဇၞော် ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ပံင်ကောံ ဒက်ပတန် ဂီုကၠီု စုပေါင်း (Collective security) ရ။[၄]
- နေတဝ် (NATO): ဒှ် ဂကောံ မဟာမိတ် ပၞာန် ဍုင် ဥရောပ ကေုာံ အမေရိက သၟဝ်ကျာ။ ယဝ်ရ ဍုင် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဒးဒုင် ဗတိုက် မ္ဂး၊ ဍုင် သီုဖအိုတ် ဒး ဗတိုက် ရေင်သကအ် (Article 5) ရ။
- ကုလသမဂ္ဂ (United Nations - UN): ကံင်သဳ ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ (UN Security Council) ဝွံ နွံ တာလျိုင် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂၠးတိ ရ။
- အာသဳယာန် (ASEAN): ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှ အရှေ့တောင်၊ အာသဳယာန် ဒက်ပတန် ဂီုကၠီု နကဵု နဲကဲ သဳကၠဳ ကေုာံ ပရေင်ဟွံလုပ် ပြံက် ပ္ဍဲ ပြသၞာ အပ္ဍဲ ဍုင် တၞဟ် (Non-interference) ရ။
၉။ ဂီုကၠီု ကောန်မၞိဟ် ကဵု ဂီုကၠီု ဍုင် (Human Security vs National Security)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နူကဵု သၞာံ ၁၉၉၄ တေအ်၊ ပရဝ်ဂရာမ် ဇၞော်မောဝ် ကုလသမဂ္ဂ (UNDP) ပတိတ် လညာတ် တၟိ မကော်စ ဂီုကၠီု ကောန်မၞိဟ် (Human Security) ရ。[၅]
- ဂီုကၠီု ဍုင် (State-centric): အာရီုစွံ လတူ ပရေင်စဵုဒၞာ တိဍာ်၊ သၟိင်တၠ၊ ကေုာံ အဝဵုအာဏာ ဍုင် နူကဵု အန္တရာယ် ပၞာန်။
- ဂီုကၠီု ကောန်မၞိဟ် (People-centric): အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ဗၠးဘဲ ကောန်မၞိဟ် လၟေင် တ္ၚဲ (Freedom from fear and freedom from want)။ ဍေဟ် ပါလုပ် သီုကဵု ပရေင်ဖန်ဇန် စၞစ (Food security)၊ ပရေင်ထတ်ယုက် (Health security)၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် (Human rights) ရ။ ယဝ်ရ အလဵုအသဳ မွဲ ဍဵုဍိုက် ညးဍုင်ကွာန် ဇကု မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ ဍုင် ဂှ် နွံကဵု ဂီုကၠီု ပၞာန် ကီုလေဝ်၊ ဂီုကၠီု ကောန်မၞိဟ် ဟွံမဲ ရ။
၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ လညာတ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂီုကၠီု ဍုင် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရူ ဒပ်ပၞာန် သၟး ရ၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ သဘာဝ ပွဳပွူ ရ။ ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ အန္တရာယ် သွက် ဍုင် တအ် ဂှ် မာန် ကၠုင် နူကဵု အင်တာနက် (Cyber space)၊ အပြံင်အလှာဲ ရာသဳဥတု၊ ကေုာံ ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence) ဂၠိုင် နူကဵု ပၞာန် ဇေတ်တ် ရောင်။
သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂီုကၠီု ဍုင် မခိုင်ကၠိုက် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး လွဳလွတ် ပရေင်ညဳသၟဟ် အပ္ဍဲ ဍုင်၊ ဖန်ဇန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မတန်တဴ၊ ကေုာံ ဆက်ဆံ ကု ဍုင် သ္အာင် နကဵု လညာတ် မဟာမိတ် ကေုာံ သဳကၠဳ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Paleri, P. (2008). National Security: Imperatives and Challenges. Tata McGraw-Hill, 16-20။
- ↑ Brown, H. (1983). Thinking About National Security: Defense and Foreign Policy in a Dangerous World. Boulder, CO: Westview Press, 4-7။
- ↑ Romm, J. J. (1993). Defining National Security: The Nonmilitary Aspects. Council on Foreign Relations Press, 10-15။
- ↑ Holmes, K. R. (2015-10-07). What is National Security?. The Heritage Foundation.[permanent dead link]
- ↑ Buzan, B. (1991). People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post-Cold War Era. ECPR Press, 35-45။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂီုကၠီု (Security)
- ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ (International relations)
- ဒပ်ပၞာန် (Military)
- ဂီုကၠီု ကောန်မၞိဟ် (Human security)