ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ်

ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် (အၚ်္ဂလိက်: Economic security ဟွံသေင်မ္ဂး Financial security) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ မနွံကဵု သြန်လုပ် တန်တဴ ကေုာံ ဒြပ်ရတ် မရုံဂပ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ကဆံင် ဘဝ (Standard of living) မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပစ္စုပ္ပန် သီုကဵု ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရ။ နကဵု လညာတ် ဂကောံ ကမၠောန် ဂၠးတိ (ILO) မ္ဂး၊ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်တသိုက် စိုတ်၊ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။

ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အဆံင် ပူဂိုလ်၊ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ အဆံင် ဍုင် ကီု ရ။ သွက် ပူဂိုလ် မ္ဂး ဍေဟ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ မနွံကဵု ကမၠောန် မတန်တဴ၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်ထံက်ပင် နူ အလဵုအသဳ ရ။ သွက် ဍုင် မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် အကာဲအရာ မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် တန်တဴ၊ သယံဇာတ ရုံဂပ် ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ နူကဵု ကပ်ယဲ ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန် သဇိုင်၊ မူဝါဒ ကေုာံ တင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဗီုရုပ် ထ္ၜး မျဉ်းကွေး လဝ်ရိန်း (Lorenz curve) မၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် သြန်လုပ် ဂၠးတိ၊ မဒှ် အရာ မကၟာတ်လဒဵု ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် အလုံ ဂကောံမၞိဟ်။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ရ။ ဍေဟ် ဟွံသေင် ဆ ဒဒှ်ရ ဇကု မနွံကဵု သြန် ဂၠိုင် သၟး ပုဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ် ဒှ် အကာဲအရာ မဟွံဒး စံင်တူ စိုတ် ပရူ ဒဒိုက် သြန် ပ္ဍဲ အနာဂတ် (ဥပမာ - ကာလ ယဲ၊ ကာလ အာယုက် ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလ ကမၠောန် လီု) ရ။

နကဵု လညာတ် တၠပညာ အမာတျာ သေန် (Amartya Sen) မ္ဂး၊ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ ဒှ် သၠးပွး (Freedom) မွဲ သာ် မကဵု အခေါင် ကု ကောန်မၞိဟ် တအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ဘဝ ဇကု မနွံပၟိက် တုဲ သွက်ဂွံ တိတ် ဗၠး နူကဵု ပရေင်ဒိုက်ဂတ် (Freedom from want) ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သဳအိုရဳ (History and Theoretical Development)

လညာတ် ပရူ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ စ ပြာကတ် ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲ အခိင် ကြဴနူ ကပ်ယဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (The Great Depression) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ် ပြကောဋိကိုဋ် တအ် ကမၠောန် လီု ကေုာံ ဒး ဒုင် ဒဒိုက် တန်တဴ ဟွံမာန် ရ။

သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပြသၞာ ဏအ်၊ သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဖရန်ကလိန် ရုစဗဲ့ (Franklin D. Roosevelt) ပတိတ် လိက်အမိင် မူဝါဒ နယူဒဳ (New Deal) ကေုာံ ဒက်ပတန် သၞောဝ် စဵုဒၞာ ဂကောံမၞိဟ် (Social Security Act) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၅ ရ။ တုပ် သာ် ဂှ် ကီု၊ ပ္ဍဲ ဍုင်အင်္ဂလာန် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ၊ ညးတအ် ပတိတ် လိက်ဒုင်စဳရေင် ဗေဗာရေတ် (Beveridge Report) မဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဍုင်မနွံကဵု ပရေင်ထံက်ပင် (Welfare State) သွက်ဂွံ ဇိုန်နှင် ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ကု ကောန်ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။

၃။ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် ပူဂိုလ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် (Micro-level Security)

ပ္ဍဲ အဆံင် ဍောတ် (Micro-level)၊ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အကာဲအရာ ပူဂိုလ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။ အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိက တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု -

• ဂီုကၠီု ကမၠောန် (Employment Security): ပရေင်မနွံကဵု ကမၠောန် တန်တဴ၊ သြန်ဂိတု ရုံဂပ် ကေုာံ ဟွံဒး ဒုင် ပတိတ် နူ ကမၠောန် နကဵု ဟိုတ် ဟွံခိုင်ကၠိုက်။
• ဂီုကၠီု သြန်လုပ် (Income Security): ပရေင်မနွံကဵု သြန်လုပ် မလောဲသွာ တုဲ မာန် ထံက်ပင် ပရေင်နွံပၟိက် သဇိုင် (စၞစ၊ သ္ၚိဌာန်၊ ပရေင်ထတ်ယုက်)။
• ပရေင်စဵုဒၞာ ပူဂိုလ် (Personal Safety Nets): ပရေင်မနွံကဵု သြန်တန် (Savings) ကေုာံ သြန်အာမခံ (Insurance) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခိင် ယဲ၊ အခိင် ကမၠောန် လီု ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင် ဇၞော် ဗျု။

၄။ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် ဍုင် (Macro-level Security)

ပ္ဍဲ အဆံင် ဇၞော် (Macro-level)၊ ဍုင် မွဲ မဂွံ နွံကဵု ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ တအ် သ္ဒး ဖန်ဇန် မင်မဲ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံ ဍုင် ရ။

သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်ပါ်ခြာ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ အဆံင် ပူဂိုလ် ကေုာံ အဆံင် ဍုင်

ကဏ္ဍ	အဆံင် ပူဂိုလ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် (Micro)	အဆံင် ဍုင် ကေုာံ မဟာဗျူဟာ (Macro)
သြန် ကေုာံ သယံဇာတ	သြန်ဂိတု၊ သြန်တန်၊ ကပေါတ် ဒြပ်ရတ် ပူဂိုလ်။	သယံဇာတ သဘာဝ၊ က္ဍဟ် ပညာ (Human capital)၊ ပရေင်ပတိတ် ကပေါတ် (GDP)။
ပရေင်စဵုဒၞာ	အာမခံ ယဲ၊ အာမခံ လမျီု၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ကမၠောန်။	စဵုဒၞာ ကမၠောန် သွင်းကုန် (Supply chain)၊ ဂီုကၠီု ဒြဟတ်စွမ်းအင် (Energy security)။
အန္တရာယ် / ပြသၞာ	ကမၠောန် လီု၊ ယဲဇၞော်၊ ဒြပ် လီုလာ်။	ကပ်ယဲ ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ၊ ပရေင်ဒဏ်ခတ် (Sanctions)၊ ၚုဟ် ကပေါတ် ဇၞော် (Inflation)။

၅။ သၞောတ် ထံက်ပင် ဂကောံမၞိဟ် (Social Security and Welfare Systems)

သွက်ဂွံ ဇိုန်နှင် ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ကု ညးဍုင်ကွာန်၊ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပတန် လဝ် သၞောတ် စဵုဒၞာ ဂကောံမၞိဟ် (Social Security) ရ။ သၞောတ် ဏအ် ဒှ် အရာ မဖန်ဇန် ထံက်ပင် သြန် နူကဵု အလဵုအသဳ ကု မၞိဟ် မနွံ ပၟိက် အရီုအဗင် တအ် ရ။

• ပရေင်ထံက်ပင် အာယုက်ဇၞော် (Pensions): ကဵု သြန် သွက် မၞိဟ် ဗျု မသုင်စောဲ ကမၠောန် ဟွံမာန် တအ်။
• ပရေင်ထံက်ပင် ကမၠောန် လီု (Unemployment Benefits): ကဵု သြန် လလောင် ယာယဳ အခိင် ကာလ ဂၠာဲ ဒၟံင် ကမၠောန် တၟိ။
• ပရေင်စဵုဒၞာ ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် (Public Healthcare): ကဵု လွဳလွတ် ဂဥုဲ နကဵု ၚုဟ်မး အောန် ဟွံသေင်မ္ဂး သက်ကု ၚုဟ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ်။

၆။ တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပြသၞာ ဂၠးတိ (Global Challenges and Threats)

ပ္ဍဲ ခေတ် ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Globalization) ဏအ်၊ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ ဒး ဒုင် အန္တရာယ် နူကဵု အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

• ကပ်ယဲ ပိုန်ဒြပ် (Economic Crises): ဥပမာ - ပြသၞာ သြန် ဂၠးတိ သၞာံ ၂၀၀၈ (2008 Financial Crisis) မပကဵု ညံင် ကမၠောန် ပြကောဋိကိုဋ် လီုလာ် အာ အလုံ ဂၠးတိ။
• ကပ်ယဲ ယဲ (Pandemics): ဥပမာ - ယဲ ကဝ်ဗေဒ်-၁၉ (COVID-19) မပလီုပလာ် ထောအ် သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကမၠောန် ဒေင်ဗၞိက်၊ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် အလုံ ဂၠးတိ တုဲ ပကဵု ညံင် ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ပူဂိုလ် တအ် စှ်ေ အာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

၇။ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဒိုက်ဂတ် (Inequality and Poverty)

အရာ မကၟာတ်လဒဵု ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် အဓိက အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် (Economic Inequality) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်၊ သြန် ကေုာံ ဒြပ်ရတ် အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် စုက် ကောံ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တဲ မၞိဟ် ညိည (ညးသိုက် အိုတ် ၁%) သၟး တုဲ၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒး တန်တဴ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မဟွံမဲ ကု ဂီုကၠီု ရ။

တၠပညာ ဂျဝ်သေပ် သတဳဂလေတ် (Joseph Stiglitz) ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် မဇၞော် လောန် အာ ဝွံ ဍေဟ် ပလီုပလာ် ထောအ် ပရေင်ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် တုဲ ပကဵု ညံင် ဍုင် ဂွံ မံင် လောဲ ကု ပရေင်ကတဵုသပုန် ကေုာံ ပရေင်ဟွံခိုင်ကၠိုက် ဍုင်ကွာန် (Political instability) ရ။

၈။ ဖဵုသက်ရောက် နူကဵု နည်းပညာ (Impact of Technology and the Future of Work)

နည်းပညာ တၟိ တအ် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် (AI) ကေုာံ စက်အလဵုအလဵု (Automation) တအ် ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လဒက်ပတန် ကမၠောန် ရ။

• ဂကောံမၞိဟ် ကမၠောန် ဟွံတန်တဴ (The Precariat): ဟိုတ်နူ သၞောတ် ကမၠောန် အခိင် ဂၠေအ် (Gig economy) ကေုာံ ကမၠောန် ကောန်ထရက် (Contract work) ဂၠိုင် တိုန် တုဲ၊ တၠပညာ Guy Standing စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ကဆံင် မၞိဟ် တၟိ မကော်စ "ပရဳကာရဳယာတ်" (Precariat) စ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ မၞိဟ် တအ် ဏအ် ဟွံမဲ ကု ဂီုကၠီု ကမၠောန်၊ ဟွံမဲ အာမခံ ကေုာံ လောဲသွာ စိုပ် အာ အဆံင် ဒိုက်ဂတ် ရ။

၉။ မူဝါဒ သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် (Policies for Economic Security)

သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပြသၞာ တအ် ဏအ်၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ တၠပညာ တအ် ပတိတ် လဝ် မူဝါဒ နာနာ သာ် ရ -

1. သြန်လုပ် သဇိုင် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် (Universal Basic Income - UBI): မူဝါဒ မကဵု သြန် အခေါင် သဇိုင် လၟေင် ဂိတု ကု ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် သက်ကု တင်ဒုင်သဇိုင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒိုက်ဂတ်။
2. သၞောဝ် အခေါန် တန်လၟေင် (Progressive Taxation): ပရေင်ကံက် အခေါန် ဂၠိုင် နူကဵု ညးသိုက် တအ် တုဲ ကလေင် စကာ သြန် ဂှ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန်။
3. ပရေင်မြှင့်တင် ပညာ (Investment in Education): ဖန်ဗဒှ် အခေါင် ပညာ တုပ်သၟဟ် သွက်ဂွံ ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကမၠောန် ကု ကောန်ၚာ် တအ် ညံင် ဂွံ ပြိုင်ပ္ကာန် မာန် ပ္ဍဲ ခေတ် နည်းပညာ တၟိ။

၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ လညာတ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Perspectives)

ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ဝွံ ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) ရ။ ယဝ်ရ ကောန်မၞိဟ် တအ် ဟွံမဲ ကု သြန်လုပ် တန်တဴ ကေုာံ ဂီုကၠီု မ္ဂး၊ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ အာ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံမာန် ပုဟ်။

ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ ပြသၞာ မပ္တံကဵု အပြံင်အလှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ AI တအ် ဂှ် သ္ဒး ဆက် ဖန်ဗဒှ် အန္တရာယ် လတူ ဂီုကၠီု ပိုန်ဒြပ် ရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ဍုင် တအ် သ္ဒး ဖန်ဗဒှ် မူဝါဒ သၞောတ် ပရေင်စဵုဒၞာ တၟိ မကိတ်ညဳ ကု ခေတ် သွက်ဂွံ မင်မွဲ အခေါင်အရာ ကေုာံ ဂီုကၠီု ကောန်ဍုင်ကွာန် တအ် အလုံစုံ ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
• ဂီုကၠီု (Security)
• ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality)
• ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Globalization)