ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင်
ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး အဆံင်သၠုင် ဂကူယေန်သၞာင် (အၚ်္ဂလိက်: Civilizational Prestige) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲသွာင် ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)၊ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ဍေံ ဒှ် အဆံင်အရာ၊ စရာဲကျာ်သြဳ ကေုာံ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မကလိဂွံလဝ် နူကဵု အာဲကၟာဲ ဝင်၊ ပရေင်သာသနာ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် (Institutions) မခိုင်ကၠိုက်တအ်ရ။
ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ရးနိဂီု မၞုံကဵု "ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင်" သၠုင်တအ်ဝွံ ဍေံတအ် မလေပ် ဓလီုဖ္ဍိုက် (Influence) လတူ ဂကူ ကေုာံ ဍုင်ဝုဟ်ဒိုဟ်တအ် နကဵု "အာဏာ ဍိုန်ဍောတ်" (Soft Power) ရ။
အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် (Key Pillars)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သဇိုင် အဓိက ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- သၞောတ်ဝ် ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ: ပွမၞုံကဵု သၞောတ်ဝ် သာသနာ မဇြိုဟ်နက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ဘာသာ (ဥပမာ - သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ ဘာလကျာ်) မဒှ် သဇိုင် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သွက် ဂကောံမၞိဟ်။
- အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ: ပွမၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် လိက်ပတ် သၠုင်၊ ပြကိုဟ် ဝင် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ မခိုင်ကၠိုက်။
- အနုသုခုမ ကေုာံ စမြိုင် (Art and Architecture): ပွမကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ကျာ်စေတဳ၊ ဘာလကျာ်၊ ကေုာံ အနုသုခုမ မပြာကတ် ဇၞော်မောဝ်။
- သၞောတ်ဝ် ယန္တရာ (Institutional Stability): ပွမၞုံကဵု သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ်၊ ရုင်ဗစာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မစှ်ေသၞောတ်ဝ် နူ ကၠာတေအ်။
ဆက်စပ် ကု ဝင် ဍုင်အာယှအဂၞဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဝင် ဍုင်အာယှအဂၞဲမ္ဂး၊ လညာတ် "ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင်" ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပွမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု (State-Building) ကေုာံ သဳအဝ်ရဳ ပွမလွဳစ ယန္တရာ (Institutional Isomorphism) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။
အေန်ပါယာ တၟိတၟိတအ် (ဥပမာ - ဗၟာ ပ္ဍဲခေတ် ဗုကာံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သေံ ပ္ဍဲခေတ် သုခေါထာဲ) ဝွံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ စရာဲကျာ်သြဳ သွက် အလဵုအသဳ ဇကုဂှ်၊ ဍေံတအ် မလေပ် လွဳစ ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ် ကူချူကေတ် ယေန်သၞာင်၊ သာသနာ ကေုာံ လိက်ပတ် နူကဵု ဂကူမၞုံကဵု "ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင်" မသၠုင်တအ် (ဥပမာ - ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ကေုာံ ဒွာရဝတဳ) ရ။
ဆဂး ပ္ဍဲအခိင် မလွဳစ ယေန်သၞာင်ဂှ် ဍေံတအ် သီု ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ထုဲနှဴ ယေန်သၞာင် (Assimilation) တုဲ ကၞောတ်တဲ ကောန်ဂကူ မၞုံကဵု ဂုဏ်စရာဲ တြေံတအ်ဂှ် ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက်အာ နကဵု သၞောတ်ဝ် ပရေင်ကဝ်လဝ်နဳ အပ္ဍဲဍုင် (Internal Colonialism) ရ။
ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ကောန်ဂကူသၟတ် (Minorities) တအ်ဝွံ သွက်ဂွံ မင်မဲ စိုတ်ဓာတ် ဇာတိဂကူ ဇကုဂှ် ဍေံတအ် ဒးကလေင် ထမံက်ပတိုန်၊ ဒးကလေင် လ္ၚတ် ကေုာံ ဒးကလေင် မင်မဲ "ဂုဏ်စရာဲ ယေန်သၞာင်" တြေံ ဇကု (ဥပမာ - ပွမထိင်ဒဝ် လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ အခိုက်ကၞာ) လၟိုန်ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မတဝ်စၞေဟ် ကု ပရေင်ထုဲနှဴ ယေန်သၞာင် (Resistance against assimilation) မွဲ ဗီုပြင်ကီုရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ယေန်သၞာင်နာနာ (Multiculturalism)
- ပွမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု (State-Building)
- ပရေင်ကဝ်လဝ်နဳ အပ္ဍဲဍုင် (Internal Colonialism)
- ပရေင်ထုဲနှဴ ယေန်သၞာင် (Assimilation)