ဂျာမနဳ
Bundesrepublik Deutschland ဂျာမနဳ (Germany) | |
|---|---|
 အလာံ | |
| Germanyဒတန် | |
| ဍုင်ဇၞော် | ဗာလိန် (Berlin) |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ဗာလိန် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာဂျာမေန် |
| အလဵုအသဳ | Federal parliamentary republic |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၈၄,၉၀၀,၀၀၀ (၂၀၂၄) |
| လှုဲ | ယူရဝ် (Euro) |
ဂျာမနဳ (အင်္ဂလိက်: Germany; ဂျာမေန်: Deutschland) ဝွံ ဒှ်ရးနိဂီုမနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲသမဂ္ဂယူရောပ် (EU) ရ။ ဂျာမနဳဝွံ ဒယှ်တဴနကဵု ဝင်မနွံကဵုအသိင်ဇၞော်၊ ပညာအေန်ဂျေန္နဳယျာ ကဆံင်သၠုင်၊ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ ဇြိုဟ်နက်ရ။ ဍုင်ဏအ်ပါ်ခြာလဝ်နကဵု (၁၆) တွဵုရး (Länder) တုဲ ဗဟဵုအုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင် ဗာလိန် ရ။
ဝင် ကေုာံ ပရေင်မွဲစွံ (History and Unification)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. အေန်ပယျာရောမ သၟဝ်ကျာ (Holy Roman Empire)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂျာမနဳဒှ်ဗဟဵု သွက်အေန်ပယျာမနွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜးဗွဲမဂၠိုင် အပ္ဍဲခေတ်အလယ်ရ။
၂. ပၞာန်ဂၠးတိ ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လက္ကရဴပၞာန်ဂၠးတိအလန် (၂)၊ ဂျာမနဳဒးဒုင်ပါ်ခြာအာ (၂) ဒိုဟ်:
- ဂျာမနဳပလိုတ် (West Germany): ဒုင်သဇိုင်ကဵု ဒီမဝ်ကရေဇြဳ။
- ဂျာမနဳဗၟံက် (East Germany): ဒုင်သဇိုင်ကဵု သၞောတ်ကွန်မြူနစ်။
၃. ပွမမွဲစွံပၠန် (German Reunification - ၁၉၉၀)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လက္ကရဴဗဒင်ဗာလိန် (Berlin Wall) လီုအာယျမ္ဂး ဂျာမနဳၜါလပါ် ကေုာံ ဍုင်ဗာလိန်ဂှ် ကလေင်မွဲစွံဒှ် ရးနိဂီုဖေက်ဒရယ်မွဲ ဟေင်ရ။
သိပ္ပံ ကေုာံ နည်းပညာ (Science and Technology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂျာမနဳဒှ်တံမူလ သွက်တၠပညာဒယှ်ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင်:
- ရူပဗေဒ: အဲလဗတ် အိုင်းစတိုင်း (Albert Einstein)၊ မက်စ် ပလန့် (Max Planck)။
- အင်ဂျေန္နဳယျာ: ကာလ် ဗေန်တ် (Karl Benz) - ညးမဖန်ဗဒှ် ကာ (Motorcar) ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
- စက်မှု: ဂျာမနဳဒယှ်နကဵု တံဆိပ်ကာ ညံင်ရဴ Mercedes-Benz, BMW, Volkswagen ကေုာံ Audi ရ။
အရေဝ်ဘာသာဗေဒ (Linguistics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာသာဂျာမေန် (German Language) ဝွံ ဒှ်ဘာသာမနွံပ္ဍဲဂကောံ Germanic languages ရ။
- Influence: ဒှ်ဘာသာမစကာဂၠိုင်အိုတ် နဒဒှ်ဘာသာတံမူလ (Native language) ပ္ဍဲသမဂ္ဂယူရောပ်။
- Structure: နွံကဵုသၞောတ်သဒ္ဒါမစိစောန် (Compound words ဇၞော်ဇၞော်ဂၠိုင်) တုဲ ဆက်စပ်ကဵု အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဒတ်ချ် ရ။
ပထဝဳ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Geography and Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Landscape: နွံကဵုၜဳ ရာင် (Rhine) ကေုာံ ၜဳဒါနုဗ် (Danube)၊ တုဲမ္ဂး ဒဵုအယ်လ်ပ် (Alps) မနွံပ္ဍဲဒေသသၠုင်ကျာ။
- Industry: ဂျာမနဳဒှ်ဍုင် ပတိတ်ကပေါတ် (Export) ဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ (ဗွဲမတၟေင် စက်ကိရိယာ ကေုာံ ဓာတုဗေဒ)။
နကဵုမတ်တၠပညာမန် (In Mon Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာမန်တအ် လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် နည်းပညာဂျာမနဳ ဗွဲမဂၠိုင်:
- စက်မှု: ပွမစကာစက်ကိရိယာ ဂျာမနဳ ပ္ဍဲစက်ရုံတအ် (ဟိုတ်နူခိုင်ကၠပ်)။
- ပညာရေး: သၞောတ်ပညာ Vocational (Vocational training) ဂျာမနဳဂှ် ဒှ်စံင်ဒကေဝ် သွက်ဂွံဗ္တောန်ကွတ်တဲရ။