ဂျေမ်မဳ ဝေလ်

ဂျေမ်မဳ ဝေလ်
Jimmy Wales
ဂျေမ်မဳ ဝေလ်; Jimmy Wales
	ဗီုရုပ် ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄
သၠးဂၠံဂဝ်	ဂျေမ်မဳ ဒဝ်နယ် ဝေလ် (Jimmy Donal Wales); အဝ်ဂေတ် ၈၊ ၁၉၆၆ (အာယုက် ၆၀); ဟာန်သဗဳလ် (Huntsville), အလာဗာမာ (Alabama), ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်
ကောန်ဍုင်	ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်; ကၟိန်ဍုၚ်ဨကရာဇ် ဗြိတိန်;
ကဆံင်ပညာ	တက္ကသိုလ် အဝ်ဘန် (Auburn University) (BS); တက္ကသိုလ် အလာဗာမာ (University of Alabama) (MS);
မဒယှ်တဴ	သဟ-ညးမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia)
မဟိမု	ဥက္ကဌ ဖာန်ဒမ် (Fandom); ညးမဂဇအ် ဒၞာဲညးမဒက်ပတန် (Founder's seat) ပ္ဍဲ ဖံၚ်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ;
အိန်ထံင်	ပါမေလာ ဂရေန် (Pamela Green, ၁၉၈၆-၁၉၉၃); ခရဳသတေန် ရဝ်ဟာန် (Christine Rohan, ၁၉၉၇-၂၀၁၁); ကိတ် ဂါဗဳ (Kate Garvey, ၂၀၁၂-လၟုဟ်);
ကောန်ဇာတ်	၃ တၠ
ဝေပ်သာ်	jimmywales.com
စၟတ်တဲ
	ဝှာင်:Jimmy Wales Signature.svg

ဂျေမ်မဳ ဒဝ်နယ် ဝေလ် (အၚ်္ဂလိက်: Jimmy Donal Wales, သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၆၊ အဝ်ဂေတ် ၈) တအ်ဂှ် ဂမၠိုၚ်တီလဝ် နကဵုယၟု ဂျေမ်ဗဝ် ဝေလ် (Jimbo Wales) တုဲ ဒှ် သကိုပ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တၠပညာ အေန်တာနဲ ကောန်ဍုၚ် အမေရိကာန်-ဗြိတိန် မွဲရ။ ညးဝွံ ပြာကတ်ဒယှ်တမ္ညဝ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် မဒှ် သဟ-ညးမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia) မဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး ကေုာံ သက်ကု-ပရဲ မွဲ ကေုာံ ဒက်ပတန်လဝ် ဝေပ်သာက် မကဵုသြန် ဖာန်ဒမ် (Fandom - ကိုပ်ကၠာတေံ ကော် Wikia) ရ။ ညးဝွံ သီုပါလုပ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် ဗောမဳသ် (Bomis)၊ နူပဳဒဳယာ (Nupedia)၊ ဝဳကဳထရဳဗျူန် (WikiTribune) ကေုာံ ဒၞာဲဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ် တြာတ်ကဖေ (Trust Café - ကိုပ်ကၠာတေံ WT Social) တအ်ရ။^[၁]

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ လၟုဟ် နွံဒၟံၚ် ကဆံၚ် ညးမဂဇအ် ဒၞာဲညးမဒက်ပတန် (Founder's seat) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံကမ္မတဳ ညးမအုပ်ဓုပ် (Board of Trustees) သွက် ဖံၚ်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) မဒှ် ဂကောံမၚ်မွဲလဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ အလုံဂၠးကဝ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ် မဂ္ဂဇြေန် Time စၟတ်သမ္တီလဝ် ညး နဒဒှ် ပူဂိုလ် မၞုံကဵု ဓရိုဟ်ဇီုကပိုက် သၠုၚ်အိုတ် ၁၀၀ တၠ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ရ။

၁။ ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ (Early Life and Education)

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲကဵု ဍုၚ် ဟာန်သဗဳလ် (Huntsville)၊ တွဵုရး အလာဗာမာ (Alabama) ပ္ဍဲကဵု အဝ်ဂေတ် ၈၊ သၞာံ ၁၉၆၆ ရ။ မအံက်ညး ဂျေမ်မဳ ဒန် ဝေလ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်မအုပ်ဓုပ် ဖျာသွံကပေါတ် စၞစမွဲတုဲ၊ မိအံက်ညး ဒဝ်ရေတ်သ် အာန် ကေုာံ မိနော်ညး အာမာ တအ်ဂှ် ပံက်လဝ် ဘာပုဂ္ဂလိကဍောတ်တ် မွဲ မၞုံယၟု "House of Learning" ပ္ဍဲကဵု ဒေသဂှ်ရ။ ဝေလ် ကေုာံ ကောဒေံ ညး ၃ တၠ တအ် သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ ပရေၚ်ပညာ အဝဲကောန်ၚာ် နူကဵု ဘာဂှ်ရ။ ဘာဏအ်ဝွံ ကဵုလဝ် အခေါၚ် ဗၠးၜး သွက် ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံလ္ၚတ် ကတ်ဗ္တောန် အရာ ညးတအ် မဒးစိုတ် တအ်ရ။

နူအခိၚ် အဝဲကောန်ၚာ်တေံ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ ဒးစိုတ် ပွမဗှ်လိက် ဗွဲမလောန်ရ။ အခိၚ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃ သၞာံ ဂှ် မိအံက်ညး ရာန်ကဵု ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ World Book Encyclopedia တုဲ ဍေံဒှ်ကၠုၚ် အရာမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ညး သွက် အနာဂတ် ရ။ ကြဴနူ တိုန်ဘာစှ်ေ နူ House of Learning တုဲ၊ ညး ဆက်တိုန် ဘာ Randolph School မဒှ် ဘာ ပြၚ်ဆၚ် သွက် တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ ဟာန်သဗဳလ် တုဲ၊ အံၚ်ဇၞး တိုန်တန် နူ ဘာဂှ် ပ္ဍဲ အာယုက် ၁၆ သၞာံ ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၆ ညး ကလိဂွံ တန်ဗြမဟဳ (Bachelor's degree) လ္ပာ် ပရေၚ်သြန် နူကဵု တက္ကသိုလ် အဝ်ဘန် (Auburn University) ရ။ ကြဴနူဂှ် ညး တိုန် တန်မာသတာ (Master's degree) ပ္ဍဲကဵု တက္ကသိုလ် အလာဗာမာ (University of Alabama) တုဲ ပြံၚ်အာ တိုန် တန်ပါရဂူ (PhD) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် အေန်ဒဳယျာနာ (Indiana University Bloomington) ရ။ အခိၚ်ညး မတိုန်ဒၟံၚ် တက္ကသိုလ်ဂှ် ညး စိုတ်လုပ်စ ဗွဲမလောန် လ္တူ ပရေၚ်ဝေၚ် ဂိမ်း အေန်တာနဲ (MUDs) တုဲ တီကၠိုဟ်ကၠုၚ် အစောံစရာဲ ကွန်ရက် အေန်တာနဲ (Computer networks) မမာန် ပံၚ်ကောံ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ၜိုန်ရ ညး ဗ္တောန်ပညာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် သီုၜါ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ စိုတ်ဟွံလုပ်စ ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်ချူလိက် စာတန် (Dissertation) တုဲ ညး တိတ်ထောအ် နူ တန်ပါရဂူ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဘွဲ့ဏီရ။^[၂]

၂။ ပရေၚ်ကမၠောန် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ဗောမဳသ် (Early Career and Bomis)

ဝှာင်:Bomis logo.png

သင်္ကေတ ကုမ္ပဏဳ ဗောမဳသ် (Bomis) မဒှ် ဒၞာဲ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် စကၠောန် ပရေၚ်ကမၠောန် အေန်တာနဲ။

ကြဴနူ တိတ်နူ တက္ကသိုလ်တုဲ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် လုပ်ကၠောန် ကမၠောန် လ္ပာ် ပရေၚ်သြန် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ချဳကာဂဝ် (Chicago) ကေုာံ ဒှ် ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် လ္ပာ် သုတေသန ပ္ဍဲ ကုမ္ပဏဳ Chicago Options Associates ရ。ဟိုတ်နူ မဗဵုညာတ် ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ကုမ္ပဏဳ အေန်တာနဲ Netscape ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ တုဲ၊ ညး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တိတ်နူ လောက ပရေၚ်သြန် တုဲ လုပ်စိုပ် လောက အေန်တာနဲ ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ်၊ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ကေုာံ မိတ်သဟာဲညး ၜါတၠ ဒက်ပတန် ကုမ္ပဏဳ ဝေပ်သာက် မၞုံယၟု ဗောမဳသ် (Bomis) ရ။ ဗောမဳသ် ဝွံ ဒှ် ဝေပ်သာက် မဂၠာဲ တၚ်နၚ် (Search portal) ကေုာံ ပတိုန်ထ္ၜး ပရူပရာ ဂကောံနာနာ မပ္တံကဵု ပရူ ရုပ်ရှင်၊ ဒွက် ကေုာံ ဗီုရုပ် သွက် မၞိဟ်ဇၞော် (Erotic content) တအ်ရ။ ၜိုန်ရ ဗောမဳသ် ဟွံဒှ် ကုမ္ပဏဳ အံၚ်ဇၞး ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ကီုလေဝ်၊ သြန်ပရဲ နူကဵု ဗောမဳသ် ဂှ် ဒှ် သြန်ဗွဝ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ကေုာံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲ အခိၚ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ရ။^[၃]

၃။ နူပဳဒဳယာ ကေုာံ ပွမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Nupedia and Founding of Wikipedia)

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အေန်တာနဲ ဝွံ နွံ အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး မွဲရ။ ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် သၞာံ ၂၀၀၀၊ ညး ဒက်ပတန် နူပဳဒဳယာ (Nupedia) မဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု တၠပညာ (Peer-reviewed) တအ်ရ။ ညး ခါန်ကၞက် လာရဳ သာန်ဂါ (Larry Sanger) နဒဒှ် အစာကၞေဟ် ဇၞော် သွက် ပရေၚ်ကမၠောန်ဏအ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ သၞောတ် နူပဳဒဳယာ ဂှ် ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ကေုာံ လဇုဲလဇလောန်တုဲ ပွိုၚ် မွဲသၞာံ ဂှ် ကလိဂွံ လိက်ပရေၚ် ဆ ၂၁ ပိုဒ် သၟးရ။

သွက်ဂွံ သောင် ပြသၞာ လဇုဲလဇ ဏအ်၊ လာရဳ သာန်ဂါ ပတိုန်ကသပ် သွက်ဂွံ စကာ သၞောတ် "ဝဳကဳ" (Wiki) မဒှ် သၞောတ် သော့ဝဲ မကဵုအခေါၚ် ကု မၞိဟ်သီုဖအိုတ် ညံၚ်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန် လိက် မာန်ရ။ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် လေဝ် တုပ်စိုတ်တုဲ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ဇာန်နဝါရဳ ၁၅၊ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ်၊ ညးတအ် လလောၚ်တြး ပံက်ပတိုန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia) နဒဒှ် ဒၞာဲ အစမ်ၜတ် မွဲ သွက် နူပဳဒဳယာ ရ။

ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် တုဲ သီု မၞိဟ်ဂၠိုၚ်ကဵု လ္ၚီ ပါလုပ်ချူကၠုၚ် အိုတ်ရ။ ခြာဟွံလံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဒှ်အာ ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက တုဲ နူပဳဒဳယာ ဂှ် ဒးဒုၚ် ကၟာတ်ထောအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ရ။

ပြသၞာ သဟ-ညးမဒက်ပတန် (Co-founder Dispute): ၜိုန်ရ ဝေလ် ကေုာံ သာန်ဂါ တအ် ဒှ် မၞိဟ် မဒက်ပတန်လဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မွဲစွံ ကီုလေဝ်၊ ကြဴနူ သာန်ဂါ နုက်တိတ်အာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၂ တုဲ၊ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ကလေၚ်ဟီုဂး ဒဒှ်ရ ညးမွဲဓဝ်ရ ဒှ် ညးမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Sole founder) သာ်ဝွံရ။ ဆဂး ဂကောံမၞိဟ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ဝင် ဗွဲမဂၠိုၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ် လာရဳ သာန်ဂါ နဒဒှ် သဟ-ညးမဒက်ပတန် ရ။^[၄]

၄။ တာလျိုၚ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Role in Wikipedia)

ဝှာင်:Jimmy Wales at Wikimania 2008 crop.jpg

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဟီုတွဟ် ပ္ဍဲသဘၚ် ဝဳကဳမေနဳယျာ (Wikimania) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈။

ပ္ဍဲအခိၚ် စဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ်၊ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ နွံ ကဆံၚ် ညံၚ်ရဴ "သၟိၚ်မအုပ်ဓုပ် ဗွဲမမေတ္တာ" (Benevolent Dictator) မွဲရ။ ညး နွံ အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက လ္တူ ပရေၚ်ကမၠောန်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု မၞိဟ်စကာ (Ban users) တအ်ရ။

ဆဂး ကာလ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ်ဂှ်၊ ဝေလ် စွံပအပ် အဝဵု ညး ဇရေၚ် ဂကောံမၞိဟ် (Community) ကေုာံ ဂကောံကမ္မတဳ သ္ဂုတ်သွာတ် (Arbitration Committee) တအ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ညးဝွံ နွံကဵု တာလျိုၚ် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော် ပ္ဍဲ လောက ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက် ဂှ် ညး ကလိဂွံလဝ် အခေါၚ် တၟေၚ် မၞုံယၟု "ညးမဒက်ပတန်" (Founder flag) မကဵုအခေါၚ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဗဵု လိက်ပရေၚ် မပလီုလဝ် ကေုာံ လုပ်ဖန်ဇန် သၞောတ် နာနာ ကီုလေဝ်၊ လၟုဟ် ညး ဟွံစကာ အဝဵုဏအ် ကွေံကွေံ ရ။

၅။ ဖံၚ်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation)

ပ္ဍဲ ဂိတုဂျောန် ၂၀၊ သၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ်၊ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် လလောၚ်တြး ဒက်ပတန် ဖံၚ်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation - WMF) မဒှ် ဂကောံ စေတနာ (Non-profit organization) သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဂၠာဲသြန်ထံက်ပၚ် သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ဆက်စပ် တအ်ရ။ ညး ပအပ်ပြိုၚ်ကဵု အခေါၚ်ပိုင်ပြဳ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ဒေတာ သီုဖအိုတ် ဇရေၚ် ဖံၚ်ဒေရှေန် ဏအ်ရ။^[၅]

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ ဂဇအ်လဝ် ဒၞာဲ ဥက္ကဌ ကမ္မတဳ (Chairman of the Board) နူ သၞာံ ၂၀၀၃ စဵုကဵု ၂၀၀၆ ရ။ စနူ သၞာံ ၂၀၀၈ တုဲ ညး ကလိဂွံ ဒၞာဲ "Founder's seat" မဒှ် ဒၞာဲ တၟေၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံကမ္မတဳ မကဵုအခေါၚ် ကု ညး သွက်ဂွံ ဆက်ပါလုပ် သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။

၆။ ဝဳကဳယာ ကေုာံ အစဳအဇန် တၞဟ်ဟ် (Wikia and Other Projects)

ပါဲနူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ တုဲ၊ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် သီုပါလုပ် ကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-

ဝဳကဳယာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖာန်ဒမ် (Wikia / Fandom): ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄၊ ညး ကေုာံ အေန်ဂျေလာ ဘဳသလဳ (Angela Beesley) ဒက်ပတန် ဝဳကဳယာ မဒှ် ဝေပ်သာက် မကဵုသြန် (For-profit) မွဲရ။ ဝေပ်သာက်ဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါၚ် ကု မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဝဳကဳ မဆေၚ်ကဵု ရုပ်ရှင်၊ ဂိမ်း ကေုာံ ပရူပရာ ယေန်သၞာၚ် တအ်ရ။ လၟုဟ် ဍေံ ဒှ် ဝေပ်သာက် မပြာကတ်အိုတ် မွဲ နကဵု ယၟု Fandom ရ။
ဝဳကဳထရဳဗျူန် (WikiTribune): ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇၊ ဝေလ် ဒက်ပတန် WikiTribune မဒှ် ဝေပ်သာက် ပရိုၚ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ပရိုၚ်ပတောံ (Fake news) နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်ကောံ အကြာ အစာပရိုၚ် ကေုာံ ကောန်ဍုၚ်ကွာန် ရ။^[၆]
တြာတ်ကဖေ (Trust Café / WT Social): ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉၊ ညး ပြံၚ်လှာဲ WikiTribune ညံၚ်ဂွံ ဒှ် ဒၞာဲ ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ် (Social network) မသက်ကု-ကြော်ငြာ ကေုာံ မဒက်ပတန် လ္တူ ပရေၚ်တုပ်စိုတ် ဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ ပြိုၚ်ပကာန် ကု ဖေ့ဗောက် (Facebook) ကေုာံ တွိတာ (Twitter) ရ။

၇။ လညာတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဒဿန (Political Views and Philosophy)

လညာတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဂှ် ဒှ် လညာတ် လေဗါတေရဳယျာန် (Libertarianism) ကေုာံ ဩဗဂျက်တဳဗဳသေမ် (Objectivism) မဒှ် လညာတ် မစွံ အဓိက လ္တူ ပရေၚ်ဗၠးၜး ပူဂိုလ် ရ။ ညး ဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ ညး ဒးဒုၚ် ဓရိုဟ်ဇီုကပိုက် နူကဵု ပြကိုဟ် စိုတ်ပညာ Ayn Rand ကေုာံ လိက်ပရေၚ် အစာပိုန်ဒြပ် Friedrich Hayek မၞုံယၟု "The Use of Knowledge in Society" ဗွဲမလောန် ရ။^[၇]

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မထံက်ဂလာန် အခေါၚ် ဟီုတွဟ် ဗၠးၜး (Free speech) တုဲ တဝ်စၞေဟ် လ္တူ ပရေၚ် ကၟာတ်လဒဵု အေန်တာနဲ နူကဵု အလဵုအသဳ တအ် (Censorship) ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ လဟီု ညး မဒယှ်တမ္ညဝ်အိုတ်ဂှ် "ချပ်ဗ္စာ ရံၚ်စံၚ် ဂၠးတိ မွဲ ဇရေၚ် မၞိဟ်ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ကလိဂွံ အခေါၚ် သၠးပွး သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေတ် ဉာဏ်ပညာ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ညိ။ ဍေံဂှ်ရ ဒှ် အရာ ပိုဲ မကၠောန်ဒၟံၚ်" (Imagine a world in which every single person on the planet is given free access to the sum of all human knowledge) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ်၊ ညး ချူပတိတ် လိက်ကၞပ် မွဲ မၞုံယၟု "The Seven Rules of Trust" မဟီုတွဟ် ပရူ ဗီုလဵု ဂွံဒက်ပတန် ပရေၚ်ပတှ်ေ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ရ။

၈။ ပရေၚ်ဘဝ ပူဂိုလ် (Personal Life)

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ သ္ပလဝ် တမ္ၚာဲ ၃ ဝါ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၆ ညး သ္ပတမ္ၚာဲ ကု ပါမေလာ ဂရေန် (Pamela Green) တုဲ ပါ်ခြာအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညး သ္ပတမ္ၚာဲ ကု ခရဳသတေန် ရဝ်ဟာန် (Christine Rohan) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ် မွဲတၠ ကီုလေဝ် ပါ်ခြာအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် ညး သ္ပတမ္ၚာဲ ကု ကိတ် ဂါဗဳ (Kate Garvey) မဒှ် မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် သွက် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဗြိတိန် တြေံ တဝ်နဳ ဗလဲ (Tony Blair) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန် ၜါတၠ တုဲ လၟုဟ် ညးတအ် မံၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် လန်ဒန် (London) ရ။ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ လၟုဟ် ကလိဂွံ ကောန်ဍုၚ် ဗြိတိန် တုဲ ဒှ် ကောန်ဍုၚ် ၜါ ဍုၚ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု လ္ပာ် သာသနာ မ္ဂး ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ် ဟွံလျိုၚ်ပတှ်ေ သာသနာ မွဲသာ် (Irreligious) ရ။^[၈]

၉။ လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (Awards and Recognition)

ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဝွံ ကလိဂွံလဝ် လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-

သၞာံ ၂၀၀၆: မဂ္ဂဇြေန် Time ရုဲစှ် ညး နဒဒှ် ပူဂိုလ် မၞုံကဵု ဓရိုဟ်ဇီုကပိုက် ၁၀၀ တၠ (Time 100) ရ။
သၞာံ ၂၀၀၈: ကလိဂွံ လာပ် Quadriga Award ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဂျာမနဳ သွက် ပရေၚ်ပါလုပ် လ္ပာ် ဉာဏ်ပညာ။
သၞာံ ၂၀၁၃: ဒးဒုၚ် စၟတ်သမ္တီ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဵု ခန်ကၞာ ညးယၟုမြဟ် အေန်တာနဲ (Internet Hall of Fame) နူကဵု ဂကောံ အေန်တာနဲ (Internet Society) ရ။^[၉]
သၞာံ ၂၀၁၄: ကလိဂွံ လာပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဉာဏ်ပညာ လ္တူ အေန်တာနဲ နူကဵု ဍုၚ်ယူအေအဳ (Knowledge Award from the Mohammed bin Rashid Al Maktoum Foundation)။
ပါဲနူဂှ်တုဲ ညး သီုကလိဂွံ တန်ပါရဂူ တၟေၚ် (Honorary degrees) နူကဵု တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲကဵု အလုံမွဲ ဂၠးတိ ရ။

**ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဟီုတွဟ် ပရူ ပွမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲ TED (YouTube)

၁၀။ နိဿဲ ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links)

↑ "Jimmy Wales"၊ Encyclopedia Britannica။
↑ Pink, Daniel H. (Mar 1, 2005). The Book Stops Here. Wired.
↑ Hansen၊ Evan။ "Wikipedia Founder Edits Own Bio"၊ CNET၊ Dec 19, 2005။
↑ Schiff၊ Stacy။ "Know It All"၊ The New Yorker၊ Jul 31, 2006။
↑ Neate, Rupert (Nov 7, 2008). Wikipedia founder Jimmy Wales goes for profit. The Daily Telegraph.
↑ Hern၊ Alex။ "Wikipedia founder to fight fake news with new Wikitribune site"၊ The Guardian၊ Apr 25, 2017။
↑ Mangu-Ward၊ Reason။ "Wikipedia and the Hidden Markov Models of Hayek"၊ Reason၊ June 2007။ ^{[permanent dead link]}
↑ Chozick၊ Amy။ "Jimmy Wales Is Not an Internet Billionaire"၊ The New York Times၊ Jun 27, 2013။
↑ Jimmy Wales. Internet Hall of Fame.
"Jimmy Wales"၊ Encyclopedia Britannica။
Pink, Daniel H. (Mar 1, 2005). The Book Stops Here. Wired.
Hansen၊ Evan။ "Wikipedia Founder Edits Own Bio"၊ CNET၊ Dec 19, 2005။
Schiff၊ Stacy။ "Know It All"၊ The New Yorker၊ Jul 31, 2006။
Neate, Rupert (Nov 7, 2008). Wikipedia founder Jimmy Wales goes for profit. The Daily Telegraph.
Hern၊ Alex။ "Wikipedia founder to fight fake news with new Wikitribune site"၊ The Guardian၊ Apr 25, 2017။
Mangu-Ward၊ Reason။ "Wikipedia and the Hidden Markov Models of Hayek"၊ Reason၊ June 2007။ ^{[permanent dead link]}
Chozick၊ Amy။ "Jimmy Wales Is Not an Internet Billionaire"၊ The New York Times၊ Jun 27, 2013။
Jimmy Wales. Internet Hall of Fame.
Jimmy Wales' Official Website.

နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Britannica" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Wired" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "CNET" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "NewYorker" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Telegraph" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Guardian" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Reason" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "NYT" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "HallOfFame" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WalesBlog" defined in <references> is not used in prior text.

လေန်မ္ၚး (External Links)

[1] "Jimmy Wales"၊ Encyclopedia Britannica။

[2] Pink, Daniel H. (Mar 1, 2005). The Book Stops Here. Wired.

[3] Hansen၊ Evan။ "Wikipedia Founder Edits Own Bio"၊ CNET၊ Dec 19, 2005။

[4] Schiff၊ Stacy။ "Know It All"၊ The New Yorker၊ Jul 31, 2006။

[5] Neate, Rupert (Nov 7, 2008). Wikipedia founder Jimmy Wales goes for profit. The Daily Telegraph.

[6] Hern၊ Alex။ "Wikipedia founder to fight fake news with new Wikitribune site"၊ The Guardian၊ Apr 25, 2017။

[7] Mangu-Ward၊ Reason။ "Wikipedia and the Hidden Markov Models of Hayek"၊ Reason၊ June 2007။ ^{[permanent dead link]}

[8] Chozick၊ Amy။ "Jimmy Wales Is Not an Internet Billionaire"၊ The New York Times၊ Jun 27, 2013။

[9] Jimmy Wales. Internet Hall of Fame.

[Britannica-10] "Jimmy Wales"၊ Encyclopedia Britannica။

[Wired-11] Pink, Daniel H. (Mar 1, 2005). The Book Stops Here. Wired.

[CNET-12] Hansen၊ Evan။ "Wikipedia Founder Edits Own Bio"၊ CNET၊ Dec 19, 2005။

[NewYorker-13] Schiff၊ Stacy။ "Know It All"၊ The New Yorker၊ Jul 31, 2006။

[Telegraph-14] Neate, Rupert (Nov 7, 2008). Wikipedia founder Jimmy Wales goes for profit. The Daily Telegraph.

[Guardian-15] Hern၊ Alex။ "Wikipedia founder to fight fake news with new Wikitribune site"၊ The Guardian၊ Apr 25, 2017။

[Reason-16] Mangu-Ward၊ Reason။ "Wikipedia and the Hidden Markov Models of Hayek"၊ Reason၊ June 2007။ ^{[permanent dead link]}

[NYT-17] Chozick၊ Amy။ "Jimmy Wales Is Not an Internet Billionaire"၊ The New York Times၊ Jun 27, 2013။

[HallOfFame-18] Jimmy Wales. Internet Hall of Fame.

[WalesBlog-19] Jimmy Wales' Official Website.

[၁]

[၂]

[၃]

[၄]

[၅]

[၆]

[၇]

[၈]

[၉]

ဗ ဓ ပ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် (Jimmy Wales)
ပရေၚ်ကမၠောန်ဂမၠိုၚ်	ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia) ဖံၚ်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) ဖာန်ဒမ် (Fandom / Wikia) နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ဗောမဳသ် (Bomis) ဝဳကဳထရဳဗျူန် (WikiTribune) WT Social
မၞိဟ်ဆက်စပ်	လာရဳ သာန်ဂါ (Larry Sanger) အေန်ဂျေလာ ဘဳသလဳ (Angela Beesley)
ပရူပရာတၞဟ်ဟ်	ဝဳကဳ (Wiki) [The Seven Rules of Trust] (လိက်ကၞပ်)