ဂၠဴၝောံ
| ဂၠဴၝောံ
ဂၠဴၝောံ (Cow) မကတဵုဗဒှ် ဍာ်တှ် | |
| တင်ဂၞင် သိပ္ပံ (Scientific classification) | |
|---|---|
| နိဂီု (Kingdom): | Animalia (တိရစ္ဆာန်) |
| ဂကောံဇၞော် (Phylum): | Chordata |
| ကဆံင် (Class): | Mammalia (တိရစ္ဆာန် တိုပ်ကှ်ေ) |
| ဂကောံ (Family): | Bovidae |
| ဗဳဇ (Genus): | Bos |
| ဂကူ (Species): | B. taurus |
| အချက်အလက် (Details) | |
| လက္ခဏာ ဇကု: | ၝောံ (Female) |
| ပရေင်လွပ် အဓိက: | ဍာ်တှ်၊ ကောန်ဂၠဴ၊ ပရေင်တဵုလွဳ |
ဂၠဴၝောံ (အၚ်္ဂလိက်: Cow) ဝွံ ဒှ် တိရစ္ဆာန် ဇိုင်ပန် ဂကူဂၠဴ မဒှ် ၝောံ (Female cattle) မတဵုလွဳလဝ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်တဵုလွဳ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဍာ်တှ်၊ ဖျုန် ကေုာံ ကောန်ဂၠဴ ဂမၠိုင် ရ။[၁]
ဗွဲယေဘုယျမ္ဂး မအရေဝ် "Cow" ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂၠဴၝောံ မတန်လဝ် ဂဝ်ဂၞဴ ဟွံသေင်မ္ဂး မနွံကဵု ကောန်ဂၠဴ (Calf) တုဲရ။ ယဝ်ရ ဒှ် ဂၠဴၝောံ ဍောတ်တ် မဟွံတန်ဂဝ်ဂၞဴ ဏီမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ Heifer ရ။
လက္ခဏာ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ရုပ်သာ်: လက္ခဏာ တၟေင် အဓိက သွက် ဂၠဴၝောံ ဂှ် နွံကဵု တှ် (Udders) ပ္ဍဲသၟဝ် ဗုင်ဍေံတအ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဍာ်တှ် ကု ကောန်ဂၠဴ ရ။ လျိုင် ကေုာံ ဇကုဇကောဝ်ဂှ် ဍောတ် နူကဵု ဂၠဴဗအ် ညိည ရ။
- ပရေင်ဖျေံမ ကေုာံ တန်ဂဝ်ဂၞဴ: အခိင် တန်ဂဝ်ဂၞဴ (Gestation period) သွက် ဂၠဴၝောံ ဝွံ နွံ ၜိုတ် ၉ ဂိတု (တုပ်ကဵု မၞိဟ်ကီု) ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ကလိဂွံ ကောန်ဂၠဴ မွဲဇကု ပ္ဍဲမွဲအလန် ရ။
- စိုတ်စရိုတ်: ဂၠဴၝောံတအ်ဝွံ ဗွဲယေဘုယျမ္ဂး ဍိုန်ညှာ (Gentle) တုဲ ဠောင်လောဲ ရ။ ဆဂး ကာလ ဍေံတအ် နွံကဵု ကောန်ၚာ်မ္ဂး၊ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကောန်ဍေံတအ်ဂှ် စိုတ်သကာတ်မြဟ် ကတဵုဒှ် မာန် ရ။
ပရေင်စကာ ကေုာံ လွပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်တိတ် ဍာ်တှ် (Dairy production): လွပ် အဓိက သွက် ဂၠဴၝောံ ပ္ဍဲ ဂၠးတိဝွံ ဒှ် ပရေင်ပတိတ် ဍာ်တှ် (Milk) ရ။ နူကဵု ဍာ်တှ်ဂှ် ဆက်ကၠောန်ပတိတ် ထောပတ် (Butter)၊ ချဳသ် (Cheese) ကေုာံ ကွာင်စၞစ နာနာသာ် ရ။
- ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ကောန်ဂၠဴ (Breeding): သွက်ဂွံ မင်မွဲ တၞောဝ်ဂၠဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သွံရာန်။
- ပရေင်ကမၠောန်: ပ္ဍဲကဵု ဍုင်လ္ၚဵု ကေုာံ ဒေသ အာရှမ္ဂး၊ ဂၠဴၝောံ တအ်ဂှ် လွဳလဝ် သွက်ဂွံ စကာ ဒြဟတ် မပ္တံကဵု ဇွဲ၊ တံင်ကွဳ လေဝ် နွံကီု ရ။
သင်္ကေတ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဂၠဴၝောံ ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ သွက် "မိ"၊ "ပရေင်လွဳလွတ်" ကေုာံ "စၞစသုင်" ရ။
- ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဟိန္ဒူ (Hinduism) ပ္ဍဲ ဍုင်အိန္ဒိယ မ္ဂး၊ ဂၠဴၝောံ ဂှ် ဒှ် တိရစ္ဆာန် မသ္ပရှ်ေသှ်ေ (Sacred animal) မွဲတုဲ၊ ဟွံစ ဖျုန်ဂၠဴ အိုတ်ရ။ ညးတအ် ထေင်စၟတ်လဝ် ဂၠဴၝောံ ဂှ် နဒဒှ် "မိ" (Gau Mata) မွဲ ရ။