ဂၠံင်အာကာသ
| General information | |
|---|---|
| Field | ရူပဗေဒ / Astrophysics |
| Key concepts | Einstein–Rosen bridge, Space-time, Black hole, White hole |
| Study and teaching | |
| Related subjects | သာပေက္ခဗေဒ၊ ကတိုင်လစံက်၊ အဲလဗတ် အိုင်းစတိုင်း |
ဂၠံင်အာကာသ (အင်္ဂလိက်: Wormhole) ဟွံသေင်မ္ဂး တံင်ယျေန် အိုင်းစတိုင်း-ရဝ်သေန် (Einstein–Rosen bridge) ဝွံ ဒှ်လက်သဏ္ဍာန်ပထဝဳ (Topological feature) ပ္ဍဲဟောပ်ဗဒေါအ်-အခိင် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ဂၠံင်ခ္ဍန် (Shortcut) အကြားဒၞာဲသ္ၚောဲသ္ၚောဲဂမၠိုင်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကဵု သၟိင်သဒ္ဒါ သာပေက္ခဗေဒ ယေဘုယျ (General Relativity) ရ။
သဘဴဓရ် ကေုာံ လဒက်ပတန် (Theory and Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာမ္ဂး ဂၠံင်အာကာသနွံကဵုအစိတ်အပိုင်း (၂) သာ်:
- Mouths (ပါင်): ဒှ်ဒၞာဲလုပ် ကေုာံ ဒၞာဲတိတ် မနွံကဵုဗီုပြင် ညံင်ရဴ ကတိုင်လစံက် ရ။
- Throat (ကအ်): ဒှ်ဂၠံင်ပလံင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြားပါင်ၜါဒိုဟ်ဂှ်ရ။
အကာဲအရာဂမၠိုင် (Physical Stability)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သီအိုရဳရူပဗေဒ ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ဂၠံင်အာကာသဝွံ ကတဵုဒှ်မာန် ဆဂး နွံကဵုတင်ခက်ခုဲဂမၠိုင်:
- Instability: ဂၠံင်အာကာသဓမ္မတာဂှ် လီုလာ်အာပြဟ်ဗွဲမလောန် (Collapse) တုဲ အရာမွဲမွဲ လောန်အာဟွံမာန်ရ။
- Exotic Matter: သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်လဝ် ဂၠံင်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံလီုမ္ဂး ဒးစကာ "ဒြပ်ဝတ္ထုတၟေင်" (Exotic matter) မနွံကဵုဒြဟတ်ဓဇက်ဒိုဟ်ဗၠေတ် (Negative energy density) သွက်ဂွံဗတိုက်ကဵု ဓါတ်ဂြိုဟ်ရ။
ကဏ္ဍမသုင်စောဲ (Scientific Implications)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာတိုန်အာကာသဂမၠိုင်မ္ဂး ဂၠံင်အာကာသဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍစိုတ်လုပ်စှ်ေအိုတ်:
- Interstellar Travel: ယဝ်ရဂၠံင်အာကာသနွံစစ်စစ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဒြေပ်အာစိုပ် ဂလက်သဳသ္ၚောဲသ္ၚောဲတအ် နကဵုအခိင်အောန်အောန်မာန်ရ။
- Time Travel: အတိုင်သီအိုရဳရူပဗေဒမ္ဂး ယဝ်ရပါင်မွဲဒိုဟ်ဂှ် ချဳဒရာင်ဒၟံင်နကဵုအသိင်သၠုင်မ္ဂး ဍေံဖန်ဗဒှ်ကဵု ဂၠံင်ပလံင်အခိင် (Time machine) မာန်ရ။
တင်တၟေင် အကြား ကတိုင်လစံက် ကေုာံ ကတိုင်ဗု (Black Hole vs. White Hole)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သီအိုရဳ ဂၠံင်အာကာသကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ဍေံဒှ်ပွမဆက်စၠောအ်အကြား:
- Black Hole: ဒၞာဲအရာအိုတ်သီု လုပ်အာတုဲ တိတ်ဟွံဗၠး။
- White Hole: ဒၞာဲအရာအိုတ်သီု တိတ်ကၠုင်တုဲ လုပ်အာဟွံမာန် (သီအိုရဳသက်သက်)။