စက္ကဝါ

စက္ကဝါ (အၚ်္ဂလိက်: Universe) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပွမပံင်သၟဟ်လဝ် ဒေသ အာကာသ ကေုာံ အခိင်ကာလ သီုဖအိုတ်၊ တုဲပၠန် သီုပါလုပ် ဒြပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ဒြဟတ်စွမ်းအင် အလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ဂြိုဟ်၊ သၞံင်၊ ဂလက်သဳ (Galaxies) ကေုာံ ဓါတ်လၟုဟ်ဂမၠိုင်ရ။^[၁] အလုံမွဲ စက္ကဝါဏအ်ဂှ် ဍေံ ဂေတ်ကၠောအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောဝ် သဘာဝ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

အာယုက် ကေုာံ တမ်မူလ (Age and Origins)

အတိုင် လညာတ် သီအဝ်ရဳ သိပ္ပံ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ခိုင်အိုတ်မ္ဂး၊ စက္ကဝါ ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု လၟေင်ကမၠောန် မကော်စ ခတိုဟ်ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗေဂ်ဗေန် (Big Bang) မက္တဵုဒှ်လဝ် လောန်ကၠုင် ၜိုတ် ၁၃.၈ ဗဳလဳယာန် သၞာံ တေအ်ရ။^[၂] ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် စက္ကဝါဝွံ နွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မက္ဍန်ဂြတ် ကေုာံ မကတဴလောန်ၜက်တုဲ၊ စနူဂှ် စက္ကဝါဝွံ ဆက်တုဲ ကၠးလှဲ (Expand) တိတ်အာ စဵုကၠုင် တ္ၚဲဏအ်ရ။

ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် (Composition)

ၜိုန်ရ ပိုဲတအ် ညာတ်ဒၟံင် သၞံင် ကေုာံ ဂလက်သဳ တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ အရာ မညာတ် နကဵု မတ် (Ordinary matter) တအ်ဝွံ နွံဆ ၅% ဓဝ် ပ္ဍဲ စက္ကဝါဏအ်ရ။ သၟေဟ်တအ်ဂှ်-

ဒြပ် ဓီုမၠုက် (Dark Matter) ၂၇%: ဒှ် ဒြပ် မဟွံပတိတ် လျး၊ ဟွံကလေင် လျး တုဲ ညာတ် နကဵု မတ် ဟွံမာန်၊ ဆဂး ဍေံ နွံကဵု ဒြဟတ်ဓရောတ် (Gravity) မထိင်ဒဝ်လဝ် ဂလက်သဳ တအ် ညံင်ဟွံဂွံ ပြးဇးအာ။
ဒြဟတ်စွမ်းအင် ဓီုမၠုက် (Dark Energy) ၆၈%: ဒှ် ဒြဟတ် မပကဵု ညံင် စက္ကဝါ ဂွံ ဆက်ကၠးလှဲတိတ်အာ နကဵု အသိင် မပြဟ်လောန် (Accelerating expansion)။

ဗွိုက်လး ကေုာံ ပယျဵု (Size and Observable Universe)

စက္ကဝါ အလုံအိုတ်သီု ဂှ် ဇၞော်မောဝ် လှဲလး ၜိုတ်လဵု နွံရောဂှ် တၠပညာတအ် ဟွံတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဏီရ။ ဍေံ မလေပ် လှဲလး သက္ကုပယျဵု (Infinite) လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဆဂး ပွိုက်လး "စက္ကဝါ မသ္ၚဳညာတ်မာန်" (Observable universe) - မဒှ် ဒၞာဲ လျး နူကဵု တမ်မူလ မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်လိုက်ပိုဲမာန်ဂှ် - နွံ ဗွိုက်လး (Diameter) ၜိုတ် ၉၃ ဗဳလဳယာန် သၞာံလျး (Light-years) ရ။^[၃]

ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် (Future of the Universe)

တၠပညာ ရူပဗေဒတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် အနာဂတ် စက္ကဝါ နာနာသာ် မပ္တံကဵု-

Big Freeze (ပွမကၠေင်ဂံက်အာ): စက္ကဝါ ဆက်ကၠးလှဲအာ စဵုကဵု သၞံင်တအ် ပိုတ်အိုတ်အာတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ စှ်ေအာ စဵုကဵု သုည အလုံအိုတ်သီု။
Big Crunch (ပွမကလေင်ဍန်လုပ်): ဒြဟတ်ဓရောတ် ကလေင် ဓဇက်ပတုပ် စက္ကဝါ ညံင်ဂွံ ကလေင်က္ဍန်လုပ် စဵုကဵု ကလေင်ဒှ်အာ မွဲမ ဓဝ်ပၠန်။

ပြကိုဟ်နိဿဲ (References)

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

↑ Zeilik, Michael; Gregory, Stephen A. (1998). Introductory Astronomy & Astrophysics. Saunders College Publishing. ISBN 978-0143382590.
↑ Planck Collaboration (2016). "Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters". Astronomy & Astrophysics. 594: A13.
↑ Bars, Itzhak; Terning, John (2009). Extra Dimensions in Space and Time. Springer. p. 27.

[1] Zeilik, Michael; Gregory, Stephen A. (1998). Introductory Astronomy & Astrophysics. Saunders College Publishing. ISBN 978-0143382590.

[2] Planck Collaboration (2016). "Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters". Astronomy & Astrophysics. 594: A13.

[3] Bars, Itzhak; Terning, John (2009). Extra Dimensions in Space and Time. Springer. p. 27.

[၁]

[၂]

[၃]