စက် တူရိန်
စက် တူရိန် (အၚ်္ဂလိက်: Turing machine) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် မဝ်ဒယ် သင်္ချာ အာဗ်သတြက် (Abstract mathematical model) သွက် ပရေင်ချပ်ဂၞန် (Computation) မွဲ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု လညာတ် စက် မနွံကဵု တိပ် (Tape) မဟွံမဲကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။ စက်ဏအ်ဝွံ မာန် ဗှ်၊ ချူ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင် (Data) လတူ တိပ်ဂှ် နကဵု သၞောတ်ဝ် မကဵုလဝ် အတိုင် သ္ၚိအင် ပရေင်ကမၠောန် (Action table) ရ။ လညာတ် စက်ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer science) ကေုာံ သိပ္ပံကောန်ပျူတာ မဆေင်ကဵု သဳအိုရဳ (Theoretical computer science) ရ။[၁]
စက် တူရိန် ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ ယုတ္တိဗေဒ အင်္ဂလာန် မနွံယၟု အလန် တူရိန် (Alan Turing) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ရ။ ၜိုန်ရ စက်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဆ လညာတ် ပ္ဍဲ စိုတ် (Thought experiment) မဟွံမာန် သြိုင်ခၞံ နကဵု ရုပ်ဝတ္ထု ဇေတ်တ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ သောင်ကလး ကဵု အရာလဵု မာန် တွက်ဂွံ (Computable) ကေုာံ အရာလဵု ဟွံမာန် တွက်ဂွံ (Uncomputable) တအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ လိက်ပရေင်ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ စက် တူရိန် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၁၀ သာ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စက် တူရိန် (Turing machine) ဂှ် ဒှ် မဝ်ဒယ် သင်္ချာ သွက် ပရေင်ချပ်ဂၞန် မွဲ မကဵုလဝ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် ရ။ နကဵု လညာတ် လောဲသွာအိုတ် မ္ဂး၊ စက် တူရိန် မွဲ နွံကဵု တိပ် ဇမၠိင် မဟွံမဲ ကဵု အပိုတ်အခြာ (Infinite tape) မပါ်လဝ် နကဵု ခန်ကၞာ ဍောတ်တ် (Cells) ဂမၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲ ဇၟာပ် ခန်ကၞာ ဂှ် စုတ်လဝ် သင်္ကေတ (Symbol) မွဲမွဲ (ဥပမာ '0', '1', ဟွံသေင်မ္ဂး 'Blank') မာန် ရ။
စက်ဂှ် နွံကဵု "က္ဍိုပ်" (Head) မွဲ မမာန် ကွာ် အာ လပါ် ဇွိ ဟွံသေင်မ္ဂး လပါ် ပုင် လတူ တိပ် ဂှ် ရ။ က္ဍိုပ် ဂှ် မာန် ဗှ် (Read) သင်္ကေတ ပ္ဍဲ ခန်ကၞာ ဍေဟ် မနွံ၊ တုဲ မာန် ချူ (Write) သင်္ကေတ တၟိ စုတ် ပ္ဍဲ ခန်ကၞာ ဂှ် ရ။ ပရေင်ချဳဓရာင် စက် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ "အကာဲအရာ" (State) မစက် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ကေုာံ သင်္ကေတ မဍေဟ် ဗှ် ဂွံ ရ။ အရာဏအ်ဝွံ တုပ်သၟဟ် ကု မၞိဟ် မတွက်ဂၞန် မွဲ မနွံကဵု ခဲတံ ကေုာံ စက္ခော ဟွံမဲ ကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ အလန် တူရိန် (History and Alan Turing)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ်၊ အလန် တူရိန် (Alan Turing) ပတိတ် လိက်တၞး သုတေသန မနွံယၟု "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem" (ပရူ လၟိဟ် မတွက်ဂွံ ကေုာံ လွပ် ပ္ဍဲ ပြသၞာ အေန်ရှာဲဒေါန်) ရ။ [၂]
ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ်၊ တၠပညာ သင်္ချာ မပ္တံကဵု ဒေဗစ် ဟေလ်ဗတ် (David Hilbert) တအ် အာတ်မိက် လဝ် ညံင်ဂွံ ဂၠာဲ နဲကဲ (Algorithm) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ သင်္ချာ သီုဖအိုတ် ရ (မကော်စ ပြသၞာ အေန်ရှာဲဒေါန် (Entscheidungsproblem))။ တူရိန် ဂှ် မိက်ဂွံ ထ္ၜး သက်သဳ ဒဒှ်ရ အရာဏအ် ဟွံမာန် ကတဵုဒှ် ရ။ သွက်ဂွံ ထ္ၜး သက်သဳ ဏအ်ဂှ်၊ ညးတေအ် ဒးဖန်ဗဒှ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် "ပရေင်ချပ်ဂၞန်" (Computation) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကိုပ်ကၠာ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ဏအ် မကော်စ ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် "a-machine" (Automatic machine) ရ။ လက္ကရဴ ဏအ် တၠပညာ သင်္ချာ အမေရိကာန် အလောန်ဇြဝ် ချာတ် (Alonzo Church) ဂှ် ကဵု ယၟု တၟိ "Turing machine" ရ။
၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ အစိတ်အပိုင်း စက် (Structure and Components)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စက် တူရိန် မွဲဂှ် နွံကဵု လဒက်ပတန် အဓိက ၄ သာ် ရ -
- တိပ် (Tape): ဒှ် လစွံ မနွံကဵု ခန်ကၞာ ဂမၠိုင်။ တိပ် ဏအ်ဝွံ နွံ ဇမၠိင် မဟွံမဲ အပိုတ်အခြာ လပါ် သီု ၜါ လပါ် (Left and right infinity)။
- က္ဍိုပ် (Head): ဒှ် ကိရိယာ မမာန် ဗှ် ကေုာံ ချူ သင်္ကေတ လတူ တိပ်။ ဍေဟ် မာန် ကွာ် အာ လပါ် ဇွိ (Left) ဟွံသေင်မ္ဂး လပါ် ပုင် (Right) မွဲ ခန်ကၞာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် လၟေင် (Step)။
- စၟတ်သမ္တီ အကာဲအရာ (State Register): ဒှ် ဒၞာဲ မသီသိပ် လဝ် "အကာဲအရာ လၟုဟ်" (Current state) စက် ဏအ်။ အကာဲအရာ တအ်ဏအ် ဒှ် အရာ မကဵု စၞောန် ကု စက် မု ဒးကၠောန် ဆက်အာ ရ။
- သ္ၚိအင် ပရေင်ကမၠောန် (Action Table / Transition Function): ဒှ် သ္ၚိအင် မကဵု စၞောန် ဒဒှ်ရ စက်ဝွံ မု ဒးကၠောန် (ချူ မု သင်္ကေတ? ကွာ် လပါ်လဵု? ပြံင် အကာဲအရာ မု?) ဒုင်သဇိုင် လတူ အကာဲအရာ လၟုဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ မဗှ် ဂွံ ရ။
ပွံက်အဓိပ္ပါယ် သင်္ချာ (Formal Mathematical Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု သၞောတ် သင်္ချာ မ္ဂး စက် တူရိန် မွဲ $M$ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ၇-လာပ် (7-tuple) အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ: [၃] $$M = \langle Q, \Gamma, b, \Sigma, \delta, q_0, F \rangle$$
- $Q$ : ဒှ် ဂကောံ အကာဲအရာ သီုဖအိုတ် မနွံ အပိုတ်အခြာ (Finite set of states)။
- $\Gamma$ : ဒှ် ဂကောံ သင်္ကေတ တိပ် သီုဖအိုတ် (Tape alphabet)။
- $b \in \Gamma$ : ဒှ် သင်္ကေတ သၠး (Blank symbol)။
- $\Sigma \subseteq \Gamma \setminus \{b\}$ : ဒှ် ဂကောံ သင်္ကေတ မစုတ်လဝ် ကိုပ်ကၠာ (Input alphabet)။
- $\delta : Q \times \Gamma \rightarrow Q \times \Gamma \times \{L, R\}$ : ဒှ် Function ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Transition function)။
- $q_0 \in Q$ : ဒှ် အကာဲအရာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် (Start state)။
- $F \subseteq Q$ : ဒှ် ဂကောံ အကာဲအရာ ကၞောတ် / ဒုင်တဲ (Set of final/accepting states)။
၄။ ဗီုပြင် ပရေင်ကမၠောန် (How It Works - Operational Mechanism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုလဵု စက် တူရိန် မကၠောန် ကမၠောန် ဂှ်၊ ပိုယ် လ္ၚတ် ဥပမာ သ္ၚိအင် ပရေင်ကမၠောန် (Action table) မွဲ ရ။
စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒဒှ်ရ စက် ဏအ် နွံ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ $q_1$ တုဲ ဍေဟ် ဗှ် ဂွံ သင်္ကေတ '0' လတူ တိပ် မ္ဂး: ၁။ စက် ရံင် သ္ၚိအင် ပရေင်ကမၠောန် သွက် $(q_1, 0)$။ ၂။ သ္ၚိအင် ဂှ် ဟီု တွံ ဒဒှ်ရ: ချူ '1', ကွာ် အာ လပါ် ပုင် (R), တုဲ ပြံင် အကာဲအရာ သို့ $q_2$ ရ။ ၃။ စက် ဂှ် ကၠောန် အတိုင် စၞောန် ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။
| အကာဲအရာ လၟုဟ် (Current State) | သင်္ကေတ မဗှ် (Read Symbol) | သင်္ကေတ မချူ (Write Symbol) | ပရေင်ချဳဓရာင် (Move) | အကာဲအရာ တၟိ (Next State) |
|---|---|---|---|---|
| $q_1$ | 0 | 1 | R (လပါ်ပုင်) | $q_2$ |
| $q_1$ | 1 | 0 | L (လပါ်ဇွိ) | $q_1$ |
| $q_2$ | 0 | 0 | R (လပါ်ပုင်) | $q_{halt}$ (ဒေအ်ဇူ) |
လၟေင် ကမၠောန် ဏအ် ဆက် ကတဵုဒှ် အာ စဵုကဵု စက် ဂှ် စိုပ် အကာဲအရာ "ဒေအ်ဇူ" (Halt state) ရ။ ယဝ်ရ ဍေဟ် ဟွံစိုပ် Halt state မ္ဂး၊ စက် ဏအ် ဂေတ် ဒၟံင် သက် ဟွံမဲ ကဵု အပိုတ်အခြာ (Infinite loop) ရ။
၅။ စက် တူရိန် ယူနဳဗာသေယ် (Universal Turing Machine)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စက် တူရိန် ဓမ္မတာ မွဲဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ သီးသန့် မွဲဓဝ် ဟေင် ရ (ဥပမာ - စက် သွက်ဂွံ ပံင် ဂၞန် ၜါမ)။ ဆဂး အလန် တူရိန် ဂှ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ပိုယ် မာန် ကၠာဲ (Encode) သ္ၚိအင် ပရေင်ကမၠောန် နဒဒှ် တင်ဂၞင် (Data) တုဲ စုတ် ပ္ဍဲ တိပ် မ္ဂး၊ ပိုယ် မာန် ဖန်ဗဒှ် "စက် မာန် ကၠောန် အိုတ်သီု" မွဲ ရ။ [၄]
စက် ဏအ်ဝွံ ညးကော်စ စက် တူရိန် ယူနဳဗာသေယ် (Universal Turing Machine - UTM) ရ။ UTM ဂှ် မာန် ဗှ် ကုတ် (Code) နူကဵု တိပ် ဍေဟ် မထ္ၜးကဵု စက် တူရိန် တၞဟ် $M$ မွဲ၊ တုဲ ဍေဟ် မာန် ဖန် (Simulate) ညံင်ရဴ စက် $M$ ဂှ် ရ။ လညာတ် UTM ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် "ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ မသီသိပ် ပရဝ်ဂရာမ်" (Stored-program computer) ဗီုကဵု ကောန်ပျူတာ ပိုယ် စကာ ဒၟံင် တ္ၚဲဏအ် ရ။ (Software သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒှ် Code မစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ Hardware ရ)။
၆။ ပြသၞာ ပရေင်ဒေအ်ဇူ ကေုာံ ကၞောတ် (The Halting Problem)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် မနွံကဵု သြဇာ ဇၞော်အိုတ် မွဲ နူကဵု စက် တူရိန် ဂှ် ဒှ် သက်သဳ မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ "ပြသၞာ လ္ၚဵု ပ္ဍဲ သင်္ချာ ဂှ် ဟွံမာန် သောင်ကလး နကဵု ကောန်ပျူတာ ရ"။ အရာဏအ်ဝွံ ညးကော်စ ပြသၞာ ပရေင်ဒေအ်ဇူ (Halting Problem) ရ။
ပြသၞာ ဂှ် ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ - "ယဝ်ရ ပိုယ် နွံကဵု ပရဝ်ဂရာမ် မွဲ ကေုာံ တင်ဂၞင် (Input) မွဲ၊ နွံ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithm) ယူနဳဗာသေယ် မွဲ မမာန် သ္ဂုတ်သွာတ် ကဵု ဍာံဍာံ ပြာပြာ ဒဒှ်ရ ပရဝ်ဂရာမ် ဂှ် အနာဂတ် ဒေအ်ဇူ အာ (Halt) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂေတ် ဒၟံင် လၟိုန် (Loop forever) ဟာ?" ရ။
တူရိန် ထ္ၜးလဝ် သက်သဳ နကဵု နဲကဲ Contradiction ဒဒှ်ရ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် ဗီုဏအ် ဟွံမာန် ကတဵုဒှ် ရ။ ယဝ်ရ ပိုယ် ဖန်ဗဒှ် စက် "Halt Checker" ဏအ် မာန်မ္ဂး၊ ပိုယ် မာန် ဖန်ဗဒှ် စက် ညံင်ဂွံ ဒစးဒုင် (Paradox) ကဵု သွဟ် ဂှ် မာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြသၞာ ပရေင်ဒေအ်ဇူ ဝွံ ဒှ် ပြသၞာ "ဟွံမာန် သ္ဂုတ်သွာတ်" (Undecidable problem) ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကောန်ပျူတာ ရ။[၅]
၇။ တ် ချာတ်-တူရိန် (Church-Turing Thesis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တ် ချာတ်-တူရိန် (Church-Turing Thesis) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သိပ္ပံကောန်ပျူတာ မဆေင်ကဵု သဳအိုရဳ မဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ - "အရာလဵု ဟွံဟီု မမာန် တွက်ဂွံ နကဵု လၟေင်ကမၠောန် ဓမ္မတာ (Effective method / Algorithm) ဂှ်၊ မာန် တွက်ဂွံ နကဵု စက် တူရိန် မွဲ ရ။"
ၜိုန်ရ တ် ဏအ်ဝွံ ဟွံမာန် ထ္ၜး သက်သဳ နကဵု သင်္ချာ (ဟိုတ်နူ "လၟေင်ကမၠောန် ဓမ္မတာ" ဂှ် ဒှ် ဝေါဟာရ စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ်) ကီုလေဝ်၊ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် တၠပညာ သီုဖအိုတ် ဒုင်တဲ လညာတ် ဏအ် ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် စက် တူရိန် ဂှ် ဂွံဒှ် ယူနစ် သဇိုင် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် "ပရေင်ချပ်ဂၞန်" အလုံ ဂၠးတိ ရ။ စက် လဵု ဟွံဟီု ယဝ်ရ ဍေဟ် မာန် တွက် အရာ စက် တူရိန် တွက်ဂွံ သီုဖအိုတ် မ္ဂး၊ စက် ဂှ် ညးကော်စ တူရိန် ပေင်တၟိုဟ် (Turing complete) ရ။ ကောန်ပျူတာ လၟုဟ် ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် လေန်ဂွေ့ (Programming languages) မပ္တံကဵု Python, C++ တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒှ် Turing complete ရ။
၈။ မဝ်ဒယ် တၞဟ်ခြာဂမၠိုင် (Variations of Turing Machines)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လဒက်ပတန် သဇိုင် စက် တူရိန် ဂှ် နွံကဵု မဝ်ဒယ် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင် မဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဳအိုရဳ နာနာ ရ။ ဆဂး မဝ်ဒယ် ဏအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် ပရေင်ချပ်ဂၞန် တုပ်သၟဟ် ကဵု စက် တူရိန် သဇိုင် (Turing equivalent) ရ။
- စက် တူရိန် တိပ် ဗွဲမဂၠိုင် (Multi-tape Turing Machine): နွံကဵု တိပ် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။ အရာဏအ် ပကဵု ညံင် စက် ဂွံ တွက်ဂၞန် ပြဟ်တိုန် (More efficient) ဆဂး အရာ ဍေဟ် တွက်ဂွံ (Computability) ဂှ် တုပ်သၟဟ် ရ။
- စက် တူရိန် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Non-deterministic Turing Machine - NTM): ပ္ဍဲ စက် ဏအ်၊ သွက် အကာဲအရာ မွဲ ကေုာံ သင်္ကေတ မွဲ ဂှ် နွံကဵု တင်ရုဲစှ် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ဂၠိုင်နူ မွဲ သာ် (Multiple possible next actions) ရ။ NTM ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် လညာတ် သဳအိုရဳ $\mathcal{NP}$ ပ္ဍဲ Complexity theory ရ။
- စက် တူရိန် ဖေက်ပၟိက် (Probabilistic Turing Machine): နွံကဵု အခေါင် ရုဲစှ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု လညာတ် လဆောဝ် (Random coin flips)။ စကာ ပ္ဍဲ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် မနွံကဵု လဆောဝ် (Randomized algorithms)။
၉။ လွပ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံကောန်ပျူတာ (Applications in Computer Science)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စက် တူရိန် ဂှ် ဟွံသေင် စက် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ဇေတ်တ်၊ ဆဂး ဍေဟ် ဒှ် ကိရိယာ သဳအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ သိပ္ပံကောန်ပျူတာ ရ -
- တဳအဝ်ရဳ ပရေင်ချပ်ဂၞန် (Complexity Theory): သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ ပြသၞာ မွဲ သောင်ကလး လောဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြိုင်။ ပြသၞာ $\mathcal{P} = \mathcal{NP}$ မဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ သင်္ချာ လၟုဟ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ စက် တူရိန် ဓမ္မတာ (DTM) ကေုာံ စက် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (NTM) ရ။
- လဒက်ပတန် ကောန်ပျူတာ (Computer Architecture): လညာတ် Stored-program မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ဂျောန် ဗောန် နူမေန် (John von Neumann) ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ Universal Turing Machine ရ။
- အရေဝ်ဘာသာ ပရဝ်ဂရာမ် (Programming Languages): ပရေင်ဖန်ဗဒှ် Compiler ကေုာံ Interpreter တအ်ဂှ် စကာ လညာတ် နူကဵု တဳအဝ်ရဳ အဝ်တဝ်မာတာ (Automata theory) မဆက်စပ် ကု စက် တူရိန် ရ။
၁၀။ သြဇာ ကေုာံ အနာဂတ် ပရေင်ချပ်ဂၞန် (Impact and Future of Computation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် အလန် တူရိန် မဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ဏအ် ဝွံ ပြံင်လှာဲ အာ ဝင် ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် ရ။ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital age) ကေုာံ ဥာဏ်ပညာ ကောန်ပျူတာ (Artificial Intelligence - AI) ရ။
ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် မဝ်ဒယ် တၟိ မပ္တံကဵု ကွမ်တမ် ကောန်ပျူတာ (Quantum computing) မဒုင်သဇိုင် လတူ စက် တူရိန် ကွမ်တမ် (Quantum Turing machine) ရ။ ၜိုန်ရ ကောန်ပျူတာ ကွမ်တမ် တအ် မာန် တွက်ဂၞန် ပြဟ်နူ ကောန်ပျူတာ ဓမ္မတာ မဂၠိုင်ကဵု ဆ ကီုလေဝ်၊ အရာ ဍေဟ်တအ် တွက်ဂွံ (Computable functions) ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကဵု စက် တူရိန် ဇေတ်တ် မာန်ရ။ အရာဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လညာတ် စက် တူရိန် နူကဵု သၞာံ ၁၉၃၆ တေအ် ဂှ် တန်ကြန် ကေုာံ နွံကဵု သြဇာ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ကေုာံ ဂတဏအ် လၟိုန် ကာလ ရ။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Sipser, M. (2012). Introduction to the Theory of Computation, 3rd, Cengage Learning, 165-170။
- ↑ Turing, A. M. (1937). "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem". Proceedings of the London Mathematical Society s2-42 (1): 230-265.
- ↑ Hopcroft, J. E. (2006). Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation, 3rd, Pearson, 315-320။
- ↑ Penrose, R. (1989). The Emperor's New Mind. Oxford University Press, 45-50။
- ↑ Davis, M. (1958). Computability and Unsolvability. McGraw-Hill, 65-72။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer science)
- အလန် တူရိန် (Alan Turing)
- ပြသၞာ ပရေင်ဒေအ်ဇူ (Halting problem)
- သိပ္ပံကောန်ပျူတာ မဆေင်ကဵု သဳအိုရဳ (Theoretical computer science)
- ကွမ်တမ် ကောန်ပျူတာ (Quantum computing)