စရင်အင် ဆိင်ဆ
စရင်အင် ဆိင်ဆ (အၚ်္ဂလိက်: Inferential Statistics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သွာင် ပညာစရင်အင် မစကာ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ဂကောံနမူနာ (Sample) သွက်ဂွံ ကၠောန် ပရေင်ဆိင်ဆ၊ တွက်ဆ ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် လတူ ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာဝတ္ထု အလုံမွဲ (Population) ရ။
တၞဟ်ခြာ နူကဵု စရင်အင် ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Statistics) မဆဗၟံက်ထ္ၜး အကာဲအရာ တင်ဂၞင် မၞုံပ္ဍဲတဲသၟးဂှ်တုဲ၊ "စရင်အင် ဆိင်ဆ" ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ပညာသေချာဗေဒ (Probability theory) တုဲ ဍေံကဵု သွဟ် ဒဒှ်ရ တင်ဂၞင် မပိုဲဆဵုဒၟံင်ဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ တင်သမ္တီဍာံ (Significant effect) ဟာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ လပှ်ကျာ (Random chance) ဟာ ဂှ် ဍေံစမ်ၜတ်ကဵုရ။ ဍေံဒှ် ကြက်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်သုတေသန သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု သက်သဳခိုင်ကၠိုက်ရ။[၁]
လညာတ်သဇိုင် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠောန် စရင်အင် ဆိင်ဆ မ္ဂး ဒးစကာ လညာတ်သဇိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
၁။ ဂကောံအလုံ ကေုာံ နမူနာ (Population and Sample)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲသုတေသနမ္ဂး ပိုဲဟွံမာန် လ္ၚတ်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကဵု "ဂကောံအလုံ" ရ (ဥပမာ - မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သီုဖအိုတ်)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲဒးရုဲကေတ် "နမူနာ" (ဥပမာ - မၞိဟ် ၁၀၀၀ တၠ) ရ။ နမူနာဂှ် ဒးဒှ် နမူနာ မရုဲစှ် နကဵု လပှ်ကျာ (Random sampling) ဟေင် သွဟ်မကလိဂွံဂှ် ဍာံစၟတ် ကေုာံ စၞးကဵု ဂကောံအလုံ မာန်ရ။
၂။ ပွမစမ်ၜတ် လညာတ်သဇိုင် (Hypothesis Testing)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ် သုတေသီတအ်ရ။ ဍေံပါ်လဝ် လညာတ် (၂) သာ်ရ-
- $H_0$ (Null Hypothesis - လညာတ်သဇိုင် သုည): ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဟွံမဲ (ဥပမာ - နဲကဲဗတောန်လိက် တၟိဂှ် ဟွံကဵု ဖဵုခိုဟ် နူ နဲကဲတြေံ)။
- $H_1$ (Alternative Hypothesis - လညာတ်တၞဟ်): ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တၞဟ်ခြာ နွံဒၟံင် ဍာံစၟတ် (ဥပမာ - နဲကဲဗတောန်လိက် တၟိဂှ် ကဵုဖဵုခိုဟ် နူ နဲကဲတြေံ)။
၃။ သွဟ် p-value ကေုာံ ကဆံင်ယုံကြည်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ တးပါဲ $H_0$ မ္ဂး ပိုဲဒးရံင် လၟိဟ် **p-value** ရ။ ယဝ်ရ $p < 0.05$ မ္ဂး၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေံဂှ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ ပိုဲမဆဵုဒၟံင်ဏအ် ကတဵုဒှ် နကဵု လပှ်ကျာဂှ် နွံအောန်နူ ၅% ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲဒုင်တဲ $H_1$ တုဲ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ သွဟ်ဂှ် "မံက်ဂတာပ် နကဵု စရင်အင်" (Statistically significant) ရ။
နဲကဲ စမ်ၜတ် အဓိကဂမၠိုင် (Common Statistical Tests)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စရင်အင် ဆိင်ဆ စကာ နဲကဲ တွက်သ္ၚာ နာနာသာ် အတိုင် ဗီုပြင် တင်ဂၞင်ရ-
- t-test (တဳ-တေတ်): စကာ သွက်ဂွံ ပတုပ်ရံင် လၟိဟ်လဒေါဝ် (Mean) အကြာ ဂကောံ (၂) ဂကောံဓဝ်။ (ဥပမာ - ပတုပ်ရံင် ကဆံင်ပညာ အကြာ မၞိဟ်တြုံ ကဵု မၞိဟ်ဗြဴ)။
- ANOVA (Analysis of Variance): စကာ သွက်ဂွံ ပတုပ်ရံင် လၟိဟ်လဒေါဝ် အကြာ ဂကောံ (၃) ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး လတူနူဂှ်။ (ဥပမာ - ပတုပ်ရံင် လၟိဟ်အံင်ဇၞး အကြာ ဘာလကျာ်မန် ၃ ဘာ)။
- Regression Analysis (ပညာသ္ၚဳဂၠိပ် ပရေင်ဆက်စပ်): စကာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ မပြံင်လှာဲ (Variables) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။ ဍေံမာန် ဆိင်ဆ (Predict) အနာဂတ်မာန်ရ။ (ဥပမာ - ဆိင်ဆ ဗီုလဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ကဆံင်ပညာ)။
- Chi-Square Test (ချာင်-သကွဲယျာ တေတ်): စကာ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် တင်ဂၞင် မဒှ် ကဏ္ဍ (Categorical data) ရ။
ပရေင်သုင်စောဲ ပ္ဍဲ သုတေသန သိပ္ပံမၞိဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ စရင်အင် ဆိင်ဆဝွံ ဒှ်လွဟ် သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် ပြဿနာ ပရေင်မၞိဟ် နကဵု သက်သဳခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဥပမာ - သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဒဒှ်ရ ပဝ်လသဳ အလဵုအသဳ မွဲဂှ် ဍေံကဵု အကျဵုသက်ရောက် ပရေအ် လတူ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် တအ် ဍာံ ဟွံဍာံဂှ်၊ သုတေသီတအ် ပကောံ တင်ဂၞင် နမူနာတုဲ စကာ ANOVA ဟွံသေင်မ္ဂး Regression သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် မၞုံကဵု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ တရာဲဝင် ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Sage publications.
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပညာစရင်အင်
- စရင်အင် ဗၟံက်ထ္ၜး
- ANOVA
- ကိုန်ဂစိုတ် သုတေသန