စိတ္တဗေဒ ဒြပ်ရတ်

စိတ္တဗေဒ ဒြပ်ရတ်
(The Psychology of Wealth)
ကဏ္ဍ အဓိက	စိတ္တဗေဒ (Psychology)၊ စိတ္တဗေဒ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Behavioral Economics)
ပရူပရာ မလ္ၚတ် အဓိက	လညာတ် လတူသြန်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်၊ ဒြဟတ်စိုတ် ကေုာံ တသိုက်
သဘဴဓဝ် အဓိက	လညာတ် ဖေက်ကျ (Loss Aversion)၊ လညာတ် ဍိုက်ပေင်/အောန်ဇြ (Abundance/Scarcity Mindset)
တၠပညာ/ညးချူလိက် အဓိက	ဒေန်နဳယျေလ် ကာနဳမာန် (Daniel Kahneman); မဝ်ဂေန် ဟောက်သေဝ် (Morgan Housel)

စိတ္တဗေဒ ဒြပ်ရတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိတ္တဗေဒ သြန် (အၚ်္ဂလိက်: The Psychology of Wealth / The Psychology of Money) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် စွံလညာတ်၊ ဒုင်စသိုင်၊ ဖျေဟ်သ္ဂုတ် ကေုာံ ကတဵုဒှ် အခိုက်အလိုက် လတူ သြန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သိုက်မလိုက် ရ။

ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဓမ္မတာမ္ဂး သြန်ဂှ် ဒှ်ဆ က္ဍိုပ်ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ ပရေင်တော်လၟိဟ် (Mathematics and Logic) မွဲကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လောကဇေတ်တ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာသြန် ကေုာံ ပကောံဒြပ် နကဵု စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝ (Emotions and Personal Experiences) ညးတအ် အဓိကရ။

လညာတ် အဓိက လတူ ဒြပ်ရတ် (Core Money Mindsets)

စိတ္တဗေဒ ဒြပ်ရတ်ဝွံ ပါ်ပဲါလဝ် လညာတ်စိုတ်ဓါတ် (Mindset) မၞိဟ်တအ် အဓိက (ၜါ) သာ်ရ-

လညာတ် ဓဝ်အောန်ဇြ (Scarcity Mindset):
- ဒှ်လညာတ် မပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ "သြန် ကေုာံ အခေါင်အရာ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် နွံအောန်ဒၟံင်ရ၊ ယဝ်ရ ညးတၞဟ် ဂွံအာမ္ဂး အဲဒးအောန်စှ်ေအာရောင်" ရ။
- မၞိဟ်မၞုံကဵု လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဖေက်သြန်အိုတ်၊ စကာသြန် နကဵု ဓဝ်ဖေက်ဂၟံက် (Fear-driven) တုဲ ဟွံဂံင် ကၠောန် ပရေင်တမ်ရိုဟ် (Investment) ရ။
လညာတ် ဓဝ်ဍိုက်ပေင် (Abundance Mindset):
- ဒှ်လညာတ် မပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ "သြန် ကေုာံ အခေါင်အရာဂှ် နွံဒၟံင် သွက်ဇၟာပ်မၞိဟ်ရ၊ ပိုဲဂၠာဲကေတ် မာန်ဒၟံင်ရ" ရ။
- မၞိဟ်မၞုံကဵု လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဂံင်ပတိတ်ဇြဟတ်၊ ဂံင်စွံတမ်ရိုဟ် ကေုာံ ရံင်အာဂတ နကဵု သဘဴဓဝ် မခိုဟ် (Optimism) ရ။

သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒ သြန် (Key Psychological Concepts)

တၠပညာ စိတ္တဗေဒ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Behavioral Economists) တအ် လ္ၚတ်ဆဵုကေတ် လက္ခဏာ စိုတ်ဓါတ် မဆက်စပ် ကုသြန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

လညာတ် ဖေက်ကျ (Loss Aversion): မၞိဟ်တအ်ဂှ် စိုတ်မဂိသကဲ ကာလဒးကျအာ သြန် (ဥပမာ- ကျအာ ၁၀၀ ဒေါ်လာ) ဂှ်၊ နွံဒြဟတ် ဇၞော်နူကဵု စိုတ်မမိပ်သၠံင် ကာလကလိဂွံ သြန် (ဥပမာ- ကလိဂွံ ၁၀၀ ဒေါ်လာ) ၜါဆ ပြင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဖေက်ကျတုဲ ဟွံဂံင် ကၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။
ပွမစကာသြန် နကဵုစိုတ်ဓါတ် (Emotional Spending): မၞိဟ်တအ် ရာန်ကပေါတ် ဟွံသေင် နကဵု ပၟိက် (Needs)၊ ညးတအ် ရာန်ကပေါတ် သွက်ဂွံ လဟိင်စိုတ်ဓါတ် ကာလစိုတ်ဟွံမိပ် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး ကဆံင်မၞိဟ် (Status signaling) ကုညးတၞဟ်ရ။
ဒဒှ်မပြံင်လှာဲ တိုင်ဖအံင် (Goalpost Moving): ၜိုန်ရ ကလိဂွံ သြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြပ်ရတ် မရန်တၟအ်လဝ်ကီုလေဝ်၊ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဟွံရုံဂပ်တုဲ ဆက်သၠုင်ပတိုန် တိုင်ဖအံင် (Goal) အဆက်ဆက်ရ။ ဏအ်ဂှ် ဖန်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံ ကလိဂွံ တသိုက်စိုတ် ဍာံစၟတ်ရ။

ဒြပ်ရတ် ကေုာံ တသိုက်စိုတ် (Wealth and Happiness)

သၟာန် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု သုတေသန စိတ္တဗေဒဂှ် "သြန် ရာန်ကေတ် တသိုက်စိုတ် မာန်ဟာ?" ရ။

အတိုင် သုတေသန (ဗွဲတၟေင် နူတၠပညာ နဝ်ဗဴ ဒေန်နဳယျေလ် ကာနဳမာန် Daniel Kahneman) မ္ဂး-

သြန် ကဵု သဇိုင်ဘဝ: ယဝ်ရ သြန်လုပ် (Income) ဂှ် ရုံဂပ် သွက်ဂွံ ဗပေင်ကဵု ပၟိက်သဇိုင်ဘဝ (စၞ၊ သ္ၚိ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်) မ္ဂး၊ သြန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု တသိုက်စိုတ် ဍာံစၟတ်ရ။
ကာလသြန် လောန်ၜက်: ဆဂး ကာလ သြန်လုပ် စိုပ်အာ ကဆံင်မွဲ (ဥပမာ- အမေရိကာန်မ္ဂး ၜိုတ် $75,000 မွဲသၞာံ) တုဲမ္ဂး၊ သြန်မလုပ်ကၠုင် ထပ်ဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဟွံဆက်သၠုင်ပတိုန်ကဵု ကဆံင်တသိုက်စိုတ် လၟေင်တ္ၚဲ (Daily emotional well-being) ဍာံဍာံရ။
တသိုက် ဇေတ်တ်: စိတ္တဗေဒ ဒြပ်ရတ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဒြပ်ရတ် မဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဟွံသေင် ကုကပေါတ် မဂွံလဝ်၊ ဍေံဒှ် အခေါင်မကောပ်ကာဲ အခိင် (Control over time) ရ။ ယဝ်ရ သြန်ဂှ် ကဵုအခေါင် ညံင်ဇကု ဂွံမံင် အတိုင်စိုတ်ဇကု နွံပၟိက်မ္ဂး၊ ဏအ်ဂှ် ဒှ် တသိုက်ဇေတ်တ် ရ။

လိက်အုပ် ပြာကတ်ဂမၠိုင် (Notable Books)

The Psychology of Money နကဵု Morgan Housel: လိက်အုပ်ဏအ် ပသောင်ကလးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်အံင်ဇၞး လပါ်သြန်ဂှ် ဟွံဆေင်စပ် ကုအစောံဉာဏ် သင်္ချာရ၊ ဍေံဆေင်စပ် ကု "ဗီုလဵု ပိုဲဒ္ဂေတ်လၟေတ် စိုတ်ဓါတ် လတူသြန်" (How you behave) ရ။
Thinking, Fast and Slow နကဵု Daniel Kahneman: ပသောင်ကလးလဝ် သၞောတ်ဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် ဗီုလဵု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဗၠေတ်ဗၠေတ် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်

နိဿဲ

Housel, Morgan (2020). The Psychology of Money: Timeless Lessons on Wealth, Greed, and Happiness. Harriman House.
Kahneman, Daniel (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.
Easterlin, R. A. (1974). "Does Economic Growth Improve the Human Lot? Some Empirical Evidence".