စှ်
| ဂၞန်ဗွဝ် (Cardinal) | စှ် (10) |
|---|---|
| ဂၞန်စရင် (Ordinal) | ဒသမ (10th) |
| ဂရိ (Roman numeral) | X |
စှ် (အၚ်္ဂလိက်: Ten) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် သင်္ချာ မွဲ တုဲ ဍေံ တန်တဴ ကြဴနူ ဂၞန် ဒစိတ် (၉) ကေုာံ ကိုပ်ကၠာ နူ ဂၞန် စှ်မွဲ (၁၁) ရ။ အက္ခရ် ဂၞန် မန် မ္ဂး ချူ "၁၀" တုဲ၊ ဂၞန် အာရဗဳ မ္ဂး ချူ "10" ရ။ ဂၞန် စှ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် မၞုံ ကု ဂၞန် ၜါ မ (Double-digit number) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ကေုာံ ဍောတ် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ဂၞန် စှ် (Decimal system) တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင် တော် သင်္ချာ ကေုာံ ၜတ် ကၞာတ် အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။
၁။ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲ သင်္ချာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂၞန် စှ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သဘဴဓရ် တၟေင် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- သၞောတ် ဂၞန် စှ် (Base-10 System): ဍေံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် သၞောတ် ဂၞန် ပိုယ် မသုင်စောဲ ဒၟံင် လၟေင် တ္ၚဲ ဏအ် ရ။ ဂၞန် ဇၟာပ်ပ် မ ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ သဇိုင် စှ် တုဲ ပြံင်လှာဲ ကဆံင် (ဥပမာ - စှ်၊ ကၠံ၊ လ္ၚီ၊ လက်) ရ။
- ဂၞန် ပံင်နှဴ ဇုံ: ဍေံ ဒှ် ဂၞန် ဇုံ မွဲ တုဲ ဍေံ ပါ် ကု ၁၊ ၂၊ ၅၊ ၁၀ ပြေ ဒၟံင် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေံ ဟွံသေင် ကု ဂၞန် သုဒ္ဓ ရ။
- ဂၞန် တြိဂံင် (Triangular number): ဂၞန် စှ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် တြိဂံင် မရနုက်ကဵု ပန် ရ။ ဟိုတ်နူ ဂၞန် ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄ တအ် ဂှ် ယဝ် ပံင် စုတ် ရေင်သ္ကအ် (၁ + ၂ + ၃ + ၄ = ၁၀) မ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် စှ် ရ။
၂။ ပရေင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ သဒ္ဒါ ကေုာံ လိက်ပတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ ဘာသာမန် မ္ဂး၊ မအရေဝ် "စှ်" ဏအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜး လၟိဟ် ကေုာံ လၟေင် ကဆံင် ရ။
- ပွမထ္ၜး လၟိဟ်: သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကပေါတ်အရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ် မၞုံ လၟိဟ် စှ် ရ။ (ဥပမာ - မၞိဟ် စှ် တၠ၊ လပုဟ်တဲ စှ် မ၊ သြန် စှ် ဒကေဝ်)။
- ဒသမ: ပ္ဍဲ လၟေင် ကဆံင် မ္ဂး ဍေံ ထ္ၜး ကဵု အရာ မရနုက်ကဵု စှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ် ဒသမ ရ။
- မအရေဝ် ဆက်စပ်: မအရေဝ် "စှ်" ဏအ် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ ဆက် ရိုဟ်လၟိဟ် ဂၞန် လတူ ဏအ် (ဥပမာ - ၜါစှ်၊ ပိစှ်၊ ပန်စှ်) ရ။
၃။ သင်္ကေတ၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သာသနာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂၞန် စှ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပရေင် ဍိုက်ပေင် အလုံ မွဲ ကေုာံ ပရေင် သာသနာ ဗွဲမလှဲလး ရ။
- ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ: ဂၞန် စှ် ဏအ် ပါလုပ် လဝ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ ဥပမာ မ္ဂး ပါရမဳ စှ် ပါ် (Ten Paramitas) မဒှ် ဒ္ဂေတ် မဒး ပ္ကင်ရင် သွက်ဂွံ ဒှ် ကျာ်၊ သဳလ စှ် (Ten Precepts) သွက် ခမဳ သာမဏေ တအ်၊ ကေုာံ ကုသိုလ် စှ် ပါ် ကေုာံ အကုသိုလ် စှ် ပါ် တအ် ရ။
- ခန္ဓကာယ မၞိဟ်: သဘာဝ လဒက်ပ္တန် ကာယ ပိုယ် မၞိဟ် တအ် မ္ဂး နွံ ကု လပုဟ်တဲ စှ် မ ကေုာံ လပုဟ်ဇိုင် စှ် မ ရ။ ဟိုတ်နူ လပုဟ်တဲ နွံ စှ် မ ဏအ် ရ သၞောတ် သင်္ချာ ဂၠးကဝ် ဂှ် သုင်စောဲ သၞောတ် ဂၞန် စှ် (Base-10) သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် လောဲသွာ ရ။
- ပရေင် ဍိုက်ပေင် (Perfection): ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ကဵု လမုဟ် (Rating) ဟွံသေင်မ္ဂး ၜတ် ကၞာတ် ကဆံင် မ္ဂး ကလိဂွံ လၟိဟ် "၁၀/၁၀" (Ten out of ten) ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ပရေင် ဍိုက်ပေင် အိုတ် ကေုာံ ခိုဟ် အိုတ် ရ။
၄။ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ ၜတ်ကၞာတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သိပ္ပံ ကေုာံ သၞောတ် ၜတ် ကၞာတ် တအ် လေဝ် ဂၞန် စှ် ဏအ် ပါလုပ် လဝ် ကိစ္စဇၞော် ကီု ရ။
- ဓါတုဗေဒ: ပ္ဍဲ စရင် ဓါတ် မ္ဂး ဂၞန် အဏုမြူ ၁၀ ဂှ် ဒှ် ဓါတ် နဳယောန် (Neon) မဒှ် ဓါတ်ကျာ တၟေင် (Noble gas) မဟွံ ပံင်နှဴ ကု ဓါတ် တၞဟ် လောဲလောဲ ရ။
- သၞောတ် မေတြေတ် (Metric System): သၞောတ် ၜတ် ကၞာတ် မေတြေတ် အလုံ ဂၠးကဝ် (မပ္တံကဵု မဳတာ၊ ဂရာမ်၊ လဳတာ) တအ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် လတူ သဇိုင် ဂၞန် စှ် ဏအ် သီုဖအိုတ် ရ။ (ဥပမာ - ၁၀ မဳလဳမဳတာ = ၁ သေန်တဳမဳတာ၊ ၁၀ သေန်တဳမဳတာ = ၁ ဒေသဳမဳတာ)။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Properties of Number 10". Math is Fun.
- 10 (number), Wikipedia.