စၞစ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်
စၞစ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (အၚ်္ဂလိက်: Nutrition and Health) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ဆက်စပ် အကြာအရာမၞိဟ်တအ် မစသုင် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ခန္ဓကာယ မဂွံမံင်စံင် တိုက်စှ်ေရ။[၁] စၞစ မနွံကဵု ဓါတ်အဟာရ ဍိုက်ပေင်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ခန္ဓကာယ ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ စဵုဒၞာကဵု ယဲဝေဒနာနာနာ ကေုာံ ပကဵုညံင် လမျီုဂွံဂၠိင်သ္ၚောဲရ။
ဓါတ်အဟာရ သဇိုင်ဂမၠိုင် (Essential Nutrients)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ခန္ဓကာယ ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ဍိုက်ပေင်မ္ဂး နွံပၟိက်ကု ဓါတ်အဟာရ ၅ ဂကူ အဓိကရ-
- ကာဗဝ်ဟိုက်ဒရိတ် (Carbohydrates): ဒှ်သဇိုင်ဒြဟတ် (Energy) သွက်ခန္ဓကာယ။ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ သြောအ်၊ သြောအ်ဗ္ကေတ်၊ ကွာင် ကေုာံ သဂြာ။
- ပရဝ်တေန် (Proteins): ရီုဗင်ဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ကလာပ်ရုပ် (Cells)။ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဖျေင်၊ ခအေက်၊ ပအေင် ကေုာံ သတ်ပဲါ။
- ကၠေင် (Fats): ဂိုင်သိပ်ဒြဟတ် ကေုာံ စဵုဒၞာကဵု အဝဲအပ္ဍဲတအ်။ ဒးရုဲစှ် စကၠေင်ခိုဟ် (Unsaturated fats) မပ္တံကဵု ကၠေင်သတ်ဗြဴ၊ ကၠေင်သတ်ပဲါရ။
- ဗဳတာမေန် (Vitamins): ရီုဗင်ကဵု သၞောတ်စဵုဒၞာယဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်နာနာ ပ္ဍဲခန္ဓ။ (ဥပမာ- ဗဳတာမေန် သဳ သွက်စၞာံ ကေုာံ သၞောတ်စဵုဒၞာ)။
- သတ္တုဓာတ် (Minerals): မပ္တံကဵု ဓါတ်ပသဲ (Iron) သွက်ဆီ ကေုာံ ဓါတ်ကာလ်သဳယျေမ် (Calcium) သွက်ဇုတ်ရ။[၂]
[Image of a healthy food pyramid showing food groups]
နဲကဲစသုင် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthy Eating Habits)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စစၞ ညံင်ဂွံညီသၟဟ် (Balanced Diet): ပ္ဍဲပပုင်မွဲမွဲ ဒးနွံကဵု သၞေဝ်၊ သတ်ဆု၊ ပရဝ်တေန် ကေုာံ ကာဗဝ်ဟိုက်ဒရိတ် လၟိဟ်မကိတ်ညဳရ။
- သုင်ဍာ် ညံင်ဂွံရုံဂပ်: မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးသုင်ဍာ်သ္အးဇ္ၚး ၜိုတ် ၈ ဖန် (၂ လဳတာ) ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ။
- ဖအောန်ဖျေဟ် ၜဵု ကေုာံ သဂြာ: ပရေင်စသုင် သဂြာဂၠိုင်လောန်မ္ဂး ပကဵုညံင်ဂွံဒှ် ယဲသဂြာ (Diabetes) တုဲ၊ ၜဵုဂၠိုင်မ္ဂး ပကဵုညံင် ဆီဂွံတိုန် (Hypertension) ရ။
- စသၞေဝ် ကေုာံ သတ်ဆု ဂၠိုင်ဂၠိုင်: ဓါတ်ဖာင်ဗာ (Fiber) နူသၞေဝ်တအ် ရီုဗင်ကဵု သၞောတ်ဂၞဴ ညံင်ဂွံအာခိုဟ်ရ။
ဖိုလ်နူ ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ် (Benefits of Good Nutrition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ **စဵုဒၞာယဲ:** ဖအောန်ဖျေဟ် အခေါင်ကတဵုဒှ် ယဲဂြိုဟ်၊ ယဲကေန်သာ ကေုာံ ယဲသဂြာ။ ၂။ **ပခိုဟ်ပတိုန် စိုတ်ဓာတ်:** စၞစခိုဟ်မ္ဂး ပကဵုညံင် အာရုံဂွံတၟးတၟောန် ကေုာံ စိုတ်ဂွံမြဟ်မြဴ။ ၃။ **ထိင်ဒဝ် လျိုင်ခန္ဓ:** ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံကြောအ်လောန် (Obesity) ရ။