စၞာံ
စၞာံ (အၚ်္ဂလိက်: Skin) ဝွံ ဒှ်အဝဲ (Organ) မနွံဗွဲမ္ၚးအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ သတ်မနွံကဵုလမျီု (Vertebrates) ဂမၠိုင်ရ။[၁] စၞာံဝွံ နွံတာလျိုင်အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာ အဝဲအပ္ဍဲတအ် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ် နူကဵုစၟဗက်တဳရဳယျာ၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဂျိနာနာရ။
ဒက်ပ္တန် စၞာံ (Structure of the Skin)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စၞာံမၞိဟ်ပိုဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ၃ ထပ် အဓိကရ-
- စၞာံမ္ၚး (Epidermis): ဒှ်ထပ်မနွံဗွဲမ္ၚးအိုတ် မညာတ်ကေတ်နကဵုမတ်ရ။ ဍေဟ်စဵုဒၞာကဵု ဍာ် ညံင်ဟွံဂွံတိတ်အာ နူခန္ဓ ကေုာံ စဵုဒၞာကဵု စၟယဲနာနာ။ ပ္ဍဲထပ်ဏအ် နွံကဵုဓါတ် မယ်လာနဳေန် (Melanin) မဖန်ဗဒှ်ကဵု အသာ်စၞာံရ။
- စၞာံအပ္ဍဲ (Dermis): နွံဒၟံင် သၟဝ်စၞာံမ္ၚး။ ဒှ်ဒၞာဲမနွံကဵု ရိုဟ်သော် (Hair follicles)၊ ဂြိုဟ်ချိုတ် (Sweat glands)၊ ကၟုဟ်ဆီ (Blood vessels) ကေုာံ အာရုံဖဍတ် (Nerves) ဂမၠိုင်ရ။ ဍေဟ်ပကဵုညံင် စၞာံဂွံခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဍိုန်ကၞေဝ်ရ။
- စၞာံသၟဝ် (Hypodermis / Subcutaneous layer): ဒှ်ထပ်သၟဝ်အိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်ကၠေင် (Fat) ကေုာံ ဖျုန်ဆက် (Connective tissue)။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ဂမ္တဴခန္ဓကာယ ကေုာံ စဵုဒၞာအဝဲအပ္ဍဲ နူပွူပွူရ။
[Image of human skin anatomy and layers]
တာလျိုင် စၞာံ (Functions of the Skin)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စၞာံဝွံ ကၠောန်ကမၠောန်ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင်-
- **ပရေင်စဵုဒၞာ (Protection):** စဵုဒၞာကဵု ဘဲသၟဝ်တ္ၚဲ (UV rays)၊ ဂျိဓာတု ကေုာံ စၟဗက်တဳရဳယျာ။
- **ထိင်ဒဝ် ဂမ္တဴ (Thermoregulation):** အခိင်ကတဴမ္ဂး ပ္တိတ်ဍာ်ချိုတ် သွက်ဂွံဖအောန်ဂမ္တဴ၊ အခိင်ဂံက်မ္ဂး ထိင်ဒဝ်ဂမ္တဴ ညံင်ဟွံဂွံတိတ်အာ။
- **ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Sensation):** ပကဵုညံင်ဂွံတီ ပရေင်ဖဍတ်၊ ဂမ္တဴ၊ ဂံက် ကေုာံ ပရေင်ဂိဝေဒနာ။
- **ခၞံဗဒှ် ဗဳတာမေန် ဒဳ (Vitamin D Synthesis):** အခိင်စၞာံ ဒုင်သၟဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ်ခၞံဗဒှ်ကဵု ဗဳတာမေန် ဒဳ သွက်ဇုတ်ဂွံခိုင်ရ။[၂]
ပရေင်ထိင်ဒဝ် စၞာံ (Skin Care)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်စၞာံဂွံထတ်ယုက်မ္ဂး နွံပၟိက်ကု-
- **သအးဇ္ၚး:** ဟုံဍာ် သအးဇ္ၚးစၞာံ နကဵုသ္ဗြဳ (Soap) မဍိုန်ဍောတ်။
- **ဍုက်ဍေက်:** သုင်စောဲ လောရှေန် (Lotion) ဟွံသေင်မ္ဂး ခရင် (Cream) သွက်စၞာံဂွံဍိုန်။
- **စဵုဒၞာသၟဝ်တ္ၚဲ:** သုင်စောဲ ဂဥုဲစဵုဒၞာသၟဝ်တ္ၚဲ (Sunscreen) အခိင်တိတ်မ္ၚး။
- **စၞစ:** စသၞေဝ်၊ သတ်ဆု ကေုာံ သုင်ဍာ် ညံင်ဂွံရုံဂပ်ရ။
ယဲစၞာံ ဂမၠိုင် (Common Skin Conditions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- **ယဲသံက် (Acne):** ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်အဝဲသၟတ် ဂၠိုင်အိုတ်။
- **ယဲအလာ (Eczema):** စၞာံကှ်၊ ယောန် ကေုာံ ဗကေတ်တိုန်။
- **ယဲကေန်သာစၞာံ (Skin Cancer):** ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဒုင်သၟဝ်တ္ၚဲ ဂၠိုင်လောန်အာ။