ဇဳဝကမ္မဗေဒ

ဇဳဝကမ္မဗေဒ

ဗီုပြင် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဂြိုဟ်ဆီ ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဝွံ ဍေံလ္ၚတ် ပရူ "ကမၠောန်" အင်္ဂဇတ် တအ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု ဂြိုဟ်ဆီ မပန့် ဗလးဏာ ဆီ ဇရေင် ခန္ဓကာယ)
ကဏ္ဍသၟဝ် (Subfields)	ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကောန်မၞိဟ် (Human physiology), ဇဳဝကမ္မဗေဒ တိရစ္ဆာန်, ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဆဲလ် (Cell physiology)

ဇဳဝကမ္မဗေဒ (အၚ်္ဂလိက်: Physiology; /ˌfɪziˈɒlədʒi/) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ မလ္ၚတ် ပါ်ပဲါ ပရူ "တာလျိုင် ကေုာံ ကမၠောန်" (Functions and mechanisms) အင်္ဂဇတ်၊ သၞောတ် ခန္ဓကာယ ကေုာံ ဆဲလ် (Cells) တအ် ပ္ဍဲကဵု သက်ရှိ သတ္တဝါ မပ္တံကဵု ကောန်မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တၞံဆု တအ် ရ။

ပညာ ဏအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ဇဳဝခန္ဓ ညံင် ဂွံ ဂျိုင် တန်တဴ၊ ဇၞော်မောဝ်၊ ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် နကဵု လဒက်ပ္တန် ဓာတုဗေဒ (Chemistry) ကေုာံ ရူပဗေဒ (Physics) အပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပညာဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် မ္ဂး၊ ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် ရိုဟ်ကၞက် မွဲ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် အကာဲအရာ ခန္ဓကာယ ဓမ္မတာ ကေုာံ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် လွဳယဲ နာနာ သာ် ရ။

၁။ တမ်ရိုဟ် ဝေါဟာရ (Etymology)

ဝေါဟာရ မဟီုမ္ဂး "Physiology" ဂှ် ဍေံကၠုင် နူ အရေဝ် ဂရေတ် တြေံ (Greek) မဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု မအရေဝ် ၜါ သာ်-

• φύσις (physis) - မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "သဘာဝ" ဟွံသေင်မ္ဂး "တမ်မူလ" (nature, origin)။
• -λογία (-logia) - မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ပွမလ္ၚတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပညာ" (study of) ရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ ဍေံ ဂှ် ဒှ် "ပညာ မလ္ၚတ် သဘာဝ လမျီု ကေုာံ ကမၠောန် ခန္ဓ" ရ။

၂။ ပရေင် ဆက်စပ် ကု ခန္ဓဗေဒ (Relationship with Anatomy)

ခန္ဓဗေဒ (Anatomy) ကဵု ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ပညာ မွဲ တွဲ မဟွံပါ်ခြာ ကေတ် မာန် ရ။ ပညာ သီု ၜါ ဏအ် လ္ၚတ် တွဲဖက် အာ မွဲစွံ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဇဳဝဗေဒ အလုံ မွဲ ရ။

• ခန္ဓဗေဒ (Anatomy): လ္ၚတ် "ရုပ်ရဴ ကေုာံ လဒက်ပ္တန်" (Form and Structure)။ (ဥပမာ - ခန္ဓဗေဒ လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် ထိုင်ဗုင် ကေုာံ ကြုတ်၊ ဇုတ် ကေုာံ ဖျုန်)။
• ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology): လ္ၚတ် "တာလျိုင် ကေုာံ ကမၠောန်" (Function and Mechanism)။ (ဥပမာ - ဇဳဝကမ္မဗေဒ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ထိုင်ဗုင် ဂှ် ဍေံ ပတိတ် ဓါတ် အေတ်သေတ် တုဲ ဇိက် ပလီု စၞ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵု ဒြဟတ် ဖျုန် တအ် ဇြောတ် ကၠး တုဲ ချဳဓရာင်)။

၃။ သဘဴဓရ် အဓိက: ပရေင်တန်တဴ ညဳသၟဟ် (Homeostasis)

သဘဴဓရ် အဓိက အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဂှ် ဒှ် ပရေင်တန်တဴ ညဳသၟဟ် (Homeostasis) ရ။

• ဍေံ တွံဂး အစောံသတ္တိ ခန္ဓကာယ ပ္ဍဲအရာ ပွမထိင်ဒဝ် အကာဲအရာ အပ္ဍဲ ခန္ဓ (Internal environment) ညံင် ဂွံ တန်တဴ ညဳသၟဟ် ဒၟံင် လၟိုန် အခိင်၊ ၜိုန်ရ အကာဲအရာ မ္ၚး (External environment) ပြံင်လှာဲ အာ ကီု လေဝ် ရ။
• ဥပမာ: ယဝ်ရ ဥတု မ္ၚး ကတဴ လောန် မ္ဂး၊ ဇဳဝကမ္မဗေဒ ခန္ဓကာယ ပိုဲ ဖန် ညံင် ဍာ်တဏှ် (Sweat) ဂွံ တိတ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ဓါတ် ဂမ္တဴ အပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ (Thermoregulation)။ ယဝ်ရ ဓါတ် သဂြာ ပ္ဍဲ ဆီ သၠုင် တိုန် မ္ဂး၊ ဂြိုဟ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ် အေန်သူလေန် (Insulin) သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ကဆံင် သဂြာ ရ။

၄။ ကဏ္ဍခွဲ ပညာဇဳဝကမ္မဗေဒ (Branches of Physiology)

ပညာ ဏအ် လ္ၚတ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက နာနာ သာ် ရ-

1. ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကောန်မၞိဟ် (Human Physiology): လ္ၚတ် တာလျိုင် ကေုာံ ကမၠောန် သၞောတ် ခန္ဓကာယ (Body systems) သီု ၁၁ သာ် ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် မပ္တံကဵု သၞောတ် အာရီု၊ သၞောတ် ဆီ၊ သၞောတ် ယီု ကေုာံ သၞောတ် ဟဝ်မုန် တအ် ရ။
2. ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဆဲလ် (Cell Physiology): လ္ၚတ် ပရေင် ချဳဓရာင်၊ ပရေင် ဖန်ဗဒှ် ဒြဟတ် ကေုာံ ဓာတုဗေဒ အပ္ဍဲ ဆဲလ် မွဲမွဲ။ ဍေံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဆဲလ် တအ် ပလံင် ပရိုင် ညးသကအ် (Cell signaling) ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် ပွား တိုန် ရ။
3. ဇဳဝကမ္မဗေဒ တိရစ္ဆာန် (Animal Physiology): လ္ၚတ် ကမၠောန် ခန္ဓ တိရစ္ဆာန် တအ် ဗီုလဵု ညးတအ် ဂျိုင် တန်တဴ ပ္ဍဲ ဥတု နာနာ ကေုာံ အကာဲအရာ ပွဳပွူ သဘာဝ မတၞဟ်ခြာ ရ။
4. ဇဳဝကမ္မဗေဒ တၞံဆု (Plant Physiology): လ္ၚတ် ပရေင် ကၠောန်ဗဒှ် စၞ (Photosynthesis)၊ လၟေင် ဇၞော်မောဝ် တၞံဆု၊ ကေုာံ ပရေင် သၠာဲပြံင် ဍာ် ကေုာံ ဓါတ် အဟာရ ပ္ဍဲ တၞံဆု တအ် ရ။

၅။ ဝင် ပညာ ဇဳဝကမ္မဗေဒ (History of Physiology)

• ခေတ် တမၠာ: ပညာ ဏအ် စက္တဵုဒှ် ကၠုင် နူ ဍုင် ဂရေတ် တြေံ ပ္ဍဲ အခိင် တၠပညာ ဟဳပဝ်ကရိတ် (Hippocrates) ကေုာံ အာရဳသတဝ်တယ် (Aristotle) တအ် ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် တၠပညာ ဂဥုဲ ဂါလေန် (Galen) ချူ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပရူ ကမၠောန် အင်္ဂဇတ် လ္ၚဵု တအ် ရ။
• ခေတ် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၂၈၊ တၠပညာ ဂဥုဲ အင်္ဂလိက် မၞုံ ယၟု ဝဳလဳယေမ် ဟာဗဳ (William Harvey) ချူ ပတိတ် လိက် ဓမံက် ထ္ၜး ပရူ သၞောတ် ဇွောဝ် ဆီ (Blood circulation) ကေုာံ ကမၠောန် ဂြိုဟ်ဆီ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ညး ဂှ် ဒး ဒုင် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် "မအံက် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ခေတ်တၟိ" ရ။
• ခေတ် ၁၉-၂၀ ဗွဝ်ကၠံ: တၠပညာ ပြင်သေတ် Claude Bernard ကေုာံ အမေရိကာန် Walter Cannon တအ် ဓမံက် ထ္ၜး သဘဴဓရ် "Homeostasis" တုဲ ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဂှ် စိုပ် ကဆံင် သိပ္ပံ မစၟဳစၟတ် နကဵု စက် ကေုာံ နဲကဲ သုတေသန မဍိုက်ပေင် ကၠုင် ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ခန္ဓဗေဒ (Anatomy)
• သၞောတ် ခန္ဓကာယ (Organ systems)
• ဇဳဝဗေဒ (Biology)
• ပရေင်ထတ်ယုက် (Health)

နိဿဲ

• (2020) Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. Elsevier. ISBN 978-0323597128။ 
• (2018) Vander's Human Physiology. McGraw-Hill Education. ISBN 978-1259903885။