ဇြဟတ် ချဳဒရာင်

ဇြဟတ် ချဳဒရာင် Kinetic Energy
ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ပွမပြံင်လှာဲ ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ကေုာံ ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခဍောင်နယူတန်
ကဏ္ဍ သိပ္ပံ	ရူပဗေဒ (Physics)
သင်္ကေတ အဓိက	$E_k$, $K$, ဟွံသေင်မ္ဂး $T$
ဖော်မူလာ သဇိုင်	$E_k = \frac{1}{2}mv^2$
ယူနေတ် SI	ဂျူးလ် (Joule, J)
ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်	$\text{kg} \cdot \text{m}^2/\text{s}^2$, $\text{N} \cdot \text{m}$

ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ ဇြဟတ် ချဳဒရာင် (အၚ်္ဂလိက်: Kinetic Energy) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ မပိုင်ပြဳလဝ် ဟိုတ်နူကဵု ပွမချဳဒရာင် (Motion) ဍေံရ။ ဍေံဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ကမၠောန် (Work) မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကဵု လဟိုင် အရာဝတ္ထုမွဲ နူကဵု အကာဲအရာ မဒေါအ်ဇူဒၟံင် ဂှ် ညံင်ဂွံ စိုပ်အာ လဟိုင် မကဵုလဝ် အတိုင်ကိုပ်ကၠာဂှ်ရ။ အရာဝတ္ထုဂှ် ကလိဂွံ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်တုဲမ္ဂး၊ စဵုကဵု လဟိုင်ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ၊ လၟိဟ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုရ။

အရာဝတ္ထုမွဲ ယဝ်ရ ဍေံ ဒေါအ်ဇူဒၟံင် (လဟိုင် သုည) မ္ဂး ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဍေံလေဝ် ဒှ်သုည ကီုရ။ ကာလ အရာဝတ္ထုဂှ် ကလေင်ဒေါအ်ဇူအာပၠန်မ္ဂး ဍေံ ကလေင်ပ္တိတ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သီုဖအိုတ်ဂှ် နဒဒှ် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒုင်တဝ်စၞေဟ် ကုအရာမကဵုဒေါအ်ဂှ်ရ။

ဖော်မူလာ ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical mechanics) မ္ဂး၊ ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ($E_k$) သွက် အရာဝတ္ထု မဟွံဂေတ် ကေုာံ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် ($m$) ကေုာံ လဟိုင် ($v$) ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ဖော်မူလာ ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

$$E_k = \frac{1}{2}mv^2$$

မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး-

• $m$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ် (Mass) မၜတ် နကဵု ကဳလဝ်ဂရာမ် (kg)။
• $v$ ဂှ် ဒှ် လဟိုင် (Velocity) မၜတ် နကဵု မဳတာ ပ္ဍဲမွဲစက္က (m/s)။
• $E_k$ ဂှ် ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် မၜတ် နကဵု ဂျူးလ် (Joule, J)။

အတိုင် ဖော်မူလာဏအ်မ္ဂး ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဝွံ နွံပရေင်ဆက်စပ် တိုက်ရိုက် ကု လျိုင်ဒြပ် ကေုာံ လဟိုင် မတၟံလဝ် ၜါဝါ (square of the velocity) ရ။ ယဝ်ရ လဟိုင် အရာဝတ္ထုမွဲ ကတဵုဒှ်အာ ၜါဆ ($2v$) မ္ဂး၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဍေံ ဇၞော်တိုန်အာ စဵုကဵု ပန်ဆ ($2^2 = 4$) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကွဳစက် မဒဳဒၟံင် ပြဟ်ပြဟ်တအ်ဂှ် အခိင်ဒးတာ်မ္ဂး ပလီုပလာ်မာန် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ဂကူ ဇြဟတ် ချဳဒရာင်ဂမၠိုင်

ဇြဟတ် ချဳဒရာင်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် ပွမချဳဒရာင် အဓိက (၃) သာ်ရ-

1. ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ပွမပြံင်ဒၞာဲ (Translational Kinetic Energy): ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု အရာဝတ္ထုမွဲ ပြံင်လှာဲအာ ဒၞာဲ နူမွဲဒၞာဲ စိုပ်မွဲဒၞာဲ (ဥပမာ - ကွဳစက် မဒဳဒၟံင် လတူဂၠံင်၊ မၞိဟ်မဒြေပ်ဒၟံင်)။
2. ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ပွမဂေတ် (Rotational Kinetic Energy): ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု အရာဝတ္ထုမွဲ ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တိုင်ဗဟဵုဍေံ (ဥပမာ - စက်ပသာ် မဂေတ်ဒၟံင်၊ ဂၠးတိ မဂေတ်ဒၟံင် လတူတိုင်ဍေံ)။
3. ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ပွမဇတှ် (Vibrational Kinetic Energy): ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး အဲတမ်တအ် ဇတှ် (Vibrate) ဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲဍေံ (ဥပမာ - တၞုင်ခဍေက်ဇတှ်၊ မဝ်လဳကျူ မချဳဒရာင် ပ္ဍဲဓါတ်ကတဴ)။

သၞောဝ် ကမၠောန် ကေုာံ ဇြဟတ်

သၞောဝ် ကမၠောန်-ဇြဟတ် (Work-Energy Theorem): သၞောဝ်ဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် ကမၠောန် အလုံသီုဖအိုတ် (Net work, $W$) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် လတူ အရာဝတ္ထုမွဲဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု လၟိဟ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ဍေံ ($\Delta E_k$) ရ။ $$W = \Delta E_k = \frac{1}{2}mv_f^2 - \frac{1}{2}mv_i^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $v_f$ ဂှ် လဟိုင်လက္ကရဴ၊ ကေုာံ $v_i$ ဂှ် လဟိုင်ကိုပ်ကၠာ ရ။

ဥပမာ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝတ္ၚဲ

• ဒြဟတ်ကျာ (Wind Energy): ကျာမပိုက်ဒၟံင်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ်ချဳဒရာင်တုဲ၊ ပိုဲစကာဍေံ သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ဒြဟတ်ကျာ (Wind turbines) တုဲ ပြံင်လှာဲကၠောန်ဗဒှ် ဒြဟတ်လလဳရ။
• ဍာ်မဇွောဝ်: ကြုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်တၟောဝ် မဇွောဝ်စှ်ေကၠုင်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ၊ စကာ ပ္ဍဲကမၠောန် ကၠောန် လလဳဍာ် (Hydroelectricity) မာန်ရ။
• ပွမကၠောတ်မွဲမွဲ: လေအ်၊ မတၟအ်၊ ကေုာံ ကွဳစက် မတရဴအာဒၟံင်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ်ချဳဒရာင် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

ဆက်လ္ၚတ်

• ဇြဟတ်
• ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် (Potential Energy)
• ရူပဗေဒ

နိဿဲ

• "Kinetic Energy", Fundamentals of Physics, Halliday & Resnick.
• "Work and Energy", Modern Physics Encyclopaedia.