ဇြေမ်ဗာဗွေ

ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဇြေမ်ဗာဗွေ Republic of Zimbabwe
အလာံ တဆိပ်
ဍုင်ဇၞော်	ဟာရာရေ (Harare) 17°50′S 31°3′E
ဇၞော်အိုတ်ဍုင်	ဟာရာရေ
အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင်	အင်္ဂလိက်၊ ရှဝ်နာ (Shona)၊ အေန်ဒေဘေလေ (Ndebele) ကေုာံ ၁၃ ဘာသာတၞဟ်
အလဵုအသဳ	သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
• သမ္မတ	အေမာသာန် မာနာန်ဂါဂွာ (Emmerson Mnangagwa)
• ဒု-သမ္မတ	ကောန်သတာန်တဳနဝ် ချဳဝေန်ဂါ (Constantino Chiwenga)
မပိုင်ပြဳလဝ်
• သီုဖအိုတ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
• တၟော်	၁၆ မဳလဳယာန် (၁၆၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
လှုဲ	သြန် ဇြေမ်ဗာဗွေ ဂဝ် (Zimbabwe Gold, ZiG) / ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD)
ဇြောမ်အခိင်	CAT (UTC+2)

ဇြေမ်ဗာဗွေ (အၚ်္ဂလိက်: Zimbabwe) ယၟုပေင်ပေင် ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဇြေမ်ဗာဗွေ (Republic of Zimbabwe) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက သၠုင်ကျာ ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် အာဖရိက သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဗဝ်သဝါနာ ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဇြာမ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဍုင်မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်ရ။ ယၟုဍုင်ဝွံ ကေတ်လဝ် နူကဵု ယၟု ဍုင်တြေံ ဝင်ခေတ်လဒေါဝ် မကော်ဂး "ဇြေမ်ဗာဗွေ ဇၞော်" (Great Zimbabwe) တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သ္ၚိတၟအ်ဇၞော်" နကဵု အရေဝ် ရှဝ်နာ ရ။

ဝင်

ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် မူတာပါ (Kingdom of Mutapa) ကေုာံ ရဝ်ဇြဝဳ (Rozvi Empire) မဒှ် ဒတန် ဗဟဵု ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် ထဝ် မဇၞော်မောဝ်လောန်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ကမ္မဏဳ ဗြိတိန် အာဖရိက သၠုင်ကျာ (BSAC) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သဳသေဝ် ရဝ်ဒေသ် (Cecil Rhodes) တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် ရဝ်ဒဳရှာ သၠုင်ကျာ (Southern Rhodesia) ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် အလဵုအသဳဂကူဗုတအ် လလောင်တြး သၠးပွး နကဵု ယၟု ဍုင်ရဝ်ဒဳရှာ (Rhodesia) ကီုလေဝ်၊ ဂၠးကဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ကြဴနူ ကောန်ဍုင်အရင် လမ္စံက်တအ် တဝ်စၞေဟ် ပၞာန်သၠးပွး (Rhodesian Bush War) ပွိုင် ၁၅ သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ ဂှ် ကလိဂွံ သၠးပွး ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် နကဵု ယၟု ဍုင်ဇြေမ်ဗာဗွေ ရ။ ရဝ်ဗာတ် မူဂါဘေ (Robert Mugabe) ဒှ်ကၠုင် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ကေုာံ သမ္မတ တုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် ပွိုင် ၃၇ သၞာံ စဵုကဵု ဒးဒုင် သီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးအုပ်ဓလီုဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ၚုဟ်ကပေါတ် မတိုန်အာ စဵုကဵု ဟွံမွဲကဵု လၟိဟ် (Hyperinflation) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ

ဇြေမ်ဗာဗွေ ဝွံ နွံကဵု တိဗလးသၠုင် ကေုာံ ကြုင် အဓိက ၜါ မပါ်လဝ် ပယျဵုဍုင်ရ။

• ကြုင် ဇြာမ်ဗဳဇြဳ (Zambezi River): နွံလပါ်သၟဝ်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု ကု ဇြာမ်ဗဳယျာ။ ပ္ဍဲကြုင်ဏအ်ဂှ် နွံကဵု ဒဵုဍာ် ဗိတဝ်ရဳယျာ (Victoria Falls) မဒှ် ဒဵုဍာ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်။
• ကြုင် လဳမ်ပဝ်ပဝ် (Limpopo River): နွံလပါ်သၠုင်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု ကု အာဖရိက သၠုင်ကျာ။
• ဒဵု လပါ်ဗၟံက် (Eastern Highlands): နွံလပါ်ဗၟံက် မဆက်စပ် ကု ဍုင်မဝ်ဇြာမ်ဗိက် မနွံကဵု ရာသဳဥတု ၜိုဟ်ဂံက် ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။

ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်

ဇြေမ်ဗာဗွေ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu) ဗွဲမဂၠိုင်ရ。 ဂကူ ရှဝ်နာ (Shona) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၈၂%) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ အေန်ဒေဘေလေ (Ndebele) ၜိုတ် ၁၄% နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ စၟတ်သမ္တီလဝ် သီုဖအိုတ် ၁၆ ဘာသာတုဲ အရေဝ်ဘာသာ အင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် ကေုာံ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် တအ် ပံင်နှဴဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။

ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ

ပရေင်ပညာ: ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဇြေမ်ဗာဗွေဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ်လဝ် ခိုဟ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲတိုက်အာဖရိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၉၀% ပြင်င် တုဲ၊ ဇြေမ်ဗာဗွေဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု ကဆံင်မၞိဟ်လေပ်လိက် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျအာ ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ကဆံင်အစာဘာတအ်ဂှ် ဆက်မင်မွဲလဝ် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ဖိုဟ်ရ။

သံယဇာတ: ဇြေမ်ဗာဗွေ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ထဝ် (Gold)၊ ပလာတဳနမ် (Platinum - ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ဂၠိုင်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်)၊ ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds) ရ။ ပ္ဍဲလက္ကရဴဏအ် သတ္တု လဳသဳယျာမ် (Lithium) သွက်ဂွံ ကၠောန် ဗက်ထရဳ တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပရေင်ခါဲသတ္တုဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဍုင်ရ။

ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇြေမ်ဗာဗွေ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚ အဓိကရ။ ထဝ် ကေုာံ ပလာတဳနမ် ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိကအိုတ် သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚမ္ဂး သၠရိုတ် (Tobacco) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ မလုပ်သြန် ဍုင်သအာင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ သြန်ဍုင် လီုလာ်အာ အလုံအိုတ်သီုတုဲ၊ ညးတအ် ဒးပြံင်လှာဲစကာ သြန်ဒဝ်လာ အမေရိကာန် ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ညးတအ် ဂစာန်ဖန်ဗဒှ်ဒၟံင် သြန်တၟိ မကော်ဂး ZiG မထံက်ပင်လဝ် နကဵု ထဝ် သွက်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မညိင်ဝတ်မွဲပၠန်ရ။