ဉာဏ်စက် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် အရေဝ်မန်
ဉာဏ်စက် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် အရေဝ်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Making AI understand Mon language) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပွမဖန်ဗဒှ် သဇိုင် ဒဳဂျဳတယ် ကေုာံ တင်ဂၞင် (Data) ညံင် စက်ခမ်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဉာဏ်စက် (AI) တအ် ဂွံဗှ်၊ ဂွံကၠိုဟ် ကေုာံ ဂွံဟီု အရေဝ်မန် ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက် မာန်ရ။
ပ္ဍဲကဵု သွာင် ပွမသ္ၚဳဂၠိပ် အရေဝ်ဘာသာ သဘာဝ (NLP) မ္ဂး လိက်မန်ပိုဲဝွံ လုပ်လၟိဟ် "အရေဝ်ဘာသာ တင်ဂၞင်အောန်" (Low-resource language) မွဲရ။ ဉာဏ်စက်တအ်ဂှ် ညံင်ရဴ ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ် မွဲကီုရ။ ညံင်ဍေံ ဂွံလေပ် အရေဝ်မွဲမွဲဂှ် ဍေံ ဒးဗှ်၊ ဒးကလင်၊ ကေုာံ ဒးလ္ၚတ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဉာဏ်စက် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် အရေဝ်မန် သၠဲလး ဇြိုဟ်နက်မာန် ကောန်ဂကူမန်တအ် ဒးသ္ပပဓာန် ကေုာံ ဒးကၠောန် ကမၠောန် အဓိက (၅) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
၁။ ပွမပကောံပကေဝ် တင်ဂၞင် လိက် ကေုာံ ရမ္သာင် (Corpus Building)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဉာဏ်စက်တအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ဂှ် နွံပၟိက်ကဵု တင်ဂၞင် (Data) အလုံမွဲ တိုက်ဗှ်လိက် ဇၞော်ဇၞော်ရ။
- တင်ဂၞင် လိက် (Text Data): ပိုဲတအ် ဒးပတိုန်စုတ် လိက်မန် ပ္ဍဲ အေန်တာနေတ် ညံင်ဂွံ ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ပွမချူ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်၊ ပွမတက်စုတ် လိက် နူ ပြကိုဟ်တြေံတြဟ် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်ဒဳဂျဳတယ်၊ ပွမချူ ပရိုင်၊ ဘလော့ (Blogs) ကေုာံ ဝတ္ထုတအ် နကဵု လိက်မန် တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ လၟိဟ် မအရေဝ်မန် မၞုံ ပ္ဍဲ အေန်တာနေတ် ဒးနွံ ကိုတ် ကဵု ကိုတ် (Millions of words) ဟေင် ဉာဏ်စက် စကၠိုဟ်မာန်ရ။
- တင်ဂၞင် ရမ္သာင် (Audio Data): သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် စက်ကၠာဲရမ္သာင် (Speech-to-Text) ကေုာံ စက်ဗှ်လိက် (Text-to-Speech) မ္ဂး၊ ဒးပကောံ ရမ္သာင် မၞိဟ်ဟီု အရေဝ်မန် တုဲ ဒးချူစုတ် လိက်သၟဝ် (Transcript) ဍေံ ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်ရ။
၂။ ပွမဖျေံ သၞောတ်ဝ် လိက် ကေုာံ ယူနဳကုဒ် (Standardization & Unicode)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဉာဏ်စက် ဝွံ ဍေံ ဟွံဒးစိုတ် အရာမထုဲကြာန်ရ။
- သၞောတ်ဝ် လိက် (Standardized Spelling): ယဝ်ရ မအရေဝ်မွဲမဂှ် ပိုဲတအ် ချူဒၟံင် ၃-၄ ဗီုမ္ဂး (ဥပမာ - တ္ၚဲဏအ်၊ တ္ၚဲဏံ၊ တ္ၚဲဏောင်) ဉာဏ်စက် ထေင်ကေတ် မအရေဝ် တၞဟ်ခြာတုဲ ဍေံ ကၠိုဟ်စိုတ် ဝါတ်အာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲတအ် ဒးနွံကဵု အဘိဓာန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဓရီုလိက် မစှ်ေသၞောတ် မွဲရ။
- ယူနဳကုဒ် (Unicode): လိက်မန် မပတိုန်စုတ် ပ္ဍဲ အေန်တာနေတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးဒှ် လိက် ယူနဳကုဒ် (Unicode) စှ်ေစှ်ေ ဟေင် စက် ဗှ်ဒးရ။ ပွမစကာ ဖံင့် (Fonts) တြေံ ဟွံစှ်ေသၞောတ်တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဉာဏ်စက် ဂွံကၠိုဟ်မှာအာ မာန်ရ။
၃။ ပွမဖန်ဗဒှ် တင်ဂၞင် ကၠာဲဘာသာ (Parallel Corpora)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် စက်ကၠာဲဘာသာ (Machine Translation ဗီုကဵု Google Translate) မ္ဂး၊ နွံပၟိက်ကဵု တင်ဂၞင် လိက် မတွဲလဝ် ရေင်သကအ် (Parallel data) ရ။
- ဥပမာ - လိက်မန် မွဲပၞောန် ကေုာံ လိက်အင်္ဂလိက် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၟာ၊ သေံ) မကၠာဲလဝ် အဓိပ္ပါယ် တုပ်ပ် မွဲပၞောန်၊ ဒးတွဲလဝ် ညံင်ရဴဏအ် ၜိုတ် က္ဍတ် ကိုတ် ပၞောန်တုဲ ဒးဗ္စကဵု စက် ညံင်ဂွံ လ္ၚတ်ကေတ် (Train) ရ။
၄။ ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ တၠပညာ နာနာ (Multidisciplinary Collaboration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ မၞိဟ်မွဲဓဝ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲဓဝ် ကၠောန် ဟွံမာန်ရ။
- တၠပညာ ဘာသာဗေဒ (Linguists): အစာ လိက်ပတ်မန်တအ် ဒးပါ်ကဵု သဒ္ဒါ၊ ကြိယာ၊ နာမ်၊ ကေုာံ ဖွဲ့စည်းပုံ ဝါကျ မန် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်။
- တၠပညာ ခမ်ပျူတာ (Computer Scientists): သၟာ ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ခမ်ပျူတာ တအ် ဒးကေတ် တင်ဂၞင် သဒ္ဒါတအ်ဂှ်တုဲ ဒးချူ အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ညံင်စက် ဂွံကၠိုဟ်။ တၠပညာ ၜါသွာင်ဏအ် ဒးပံင်ကောံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ ဟေင် အောင်ဇၞးမာန်ရ။
၅။ ပရေင်ပါလုပ် မှာဇန် ကောန်ဂကူ (Community Crowdsourcing)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကမၠောန် ဉာဏ်စက် လိက်မန် ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် ကောန်ဂကူမန် အလုံအိုတ်သီုရ။
- မၞိဟ်ဇၟာပ်ပ်တၠ ပါလုပ်မာန်ရ။ ပွမချူ လိက်မန် လတူ Facebook နကဵု သၞောတ်ဝ်မဍာံ၊ ပွမကၠာဲဘာသာ ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ၊ ပွမဖန်ဗဒှ် လိက်ပရေင် ဒဳဂျဳတယ်၊ ကေုာံ ပွမပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျက် စၟတ်သမ္တီ ရမ္သာင် (ဥပမာ - Mozilla Common Voice ယဝ်ရ နွံကၠုင်မ္ဂး) တအ်ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် ဉာဏ်စက် ဂွံဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
သရုပ် (Conclusion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဉာဏ်စက် (AI) ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် အရေဝ်မန်မာန်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵု နဲကဲသိပ္ပံ သက်သက်ရ၊ ဍေံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကု ပွမမင်မဲ လိက်ပတ် ကေုာံ ဝင် ဂကူပိုဲ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴအာ ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတယ် ဏအ်ရ။ ယဝ်ရ ပိုဲတအ် ပကောံ တင်ဂၞင်ဂွံဂၠိုင်၊ ဖျေံသၞောတ်ဝ် ဂွံခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ကောန်ဂကူတအ် ပါလုပ်ဂၠိုင်မ္ဂး ဂတဏအ် အနာဂတ် လိက်မန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဉာဏ်စက် ဝွံ တၟးတၟောန်ဒၟံင် ဍာံဍာံရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမသ္ၚဳဂၠိပ် အရေဝ်ဘာသာ သဘာဝ (NLP)
- ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence)
- သိပ္ပံ ခမ်ပျူတာ
- ဘာသာဗေဒ