ဉာဏ်ပ္တေအ်ဗေဒ
ဉာဏ်ပ္တေအ်ဗေဒ (အင်္ဂလိက်: AI Studies / Critical AI Studies) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာသ္ၚဳဂၠေပ်ပါ်ပါဲ (Academic Discipline) မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် သဘဴဓရ်၊ လဒက်ပတန် ကေုာံ အစောံစရာဲ ဉာဏ်ပ္တေအ် (Artificial Intelligence) လတူဂကောံမၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ပညာဏအ်ဝွံ ဟွံစွံအဓိက ပ္ဍဲပွမချူသၞောတ်ကွန်ပျူတာ (Coding) ဟေင်၊ ဆဂး စွံအဓိက ပ္ဍဲပွမ စၟဳစၟတ် ဗီုပြင်ဉာဏ်ပ္တေအ် မပြံင်လှာဲကဵု တ္ၚေအ်ညာဏ်မၞိဟ် ကေုာံ လက်သန်ဂကူ ရ။
ဒေါံအဓိကဂမၠိုင် (Core Pillars of AI Studies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. သိက္ခာဗေဒ ဉာဏ်ပ္တေအ် (AI Ethics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူပရေင်တုပ်သၟဟ် (Fairness)၊ ပွမဗၟံက်ထ္ၜးကေတ်မာန် (Accountability) ကေုာံ ပရေင်သပ္ပာယျ (Transparency) ရ။ တၠပညာဂမၠိုင် စွံသတိလတူ "Algorithmic Bias" မတွံဂး တင်ပါ်ခြာ မလုပ်အာပ္ဍဲအယ်ဂေါရိဒမ် အတိုင်ဒေတာမဗတောန်လဝ်ရ။
၂. ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ ဉာဏ်ပ္တေအ် (Sociology of AI)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗီုပြင်ဉာဏ်ပ္တေအ် မပြံင်လှာဲကဵု ကဏ္ဍကမၠောန်၊ ပရေင်ဆက်ဆောံအကြားမၞိဟ် ကေုာံ လဒက်ပတန်ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - ဂကောံ MEL ဍုင်လၟိုင်)။ နကဵုမတ်တၠပညာဏအ်မ္ဂး ဉာဏ်ပ္တေအ်ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်မွဲ မပလေဝ်ဒါန်သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂၠးကဝ်ရ။
၃. ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ နဲပညာဆက်ဆောံ (Security and Communication)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမသုင်စောဲ နဲပညာဆက်ဆောံ သွက်ဂွံမင်မွဲ ပရေင်ဂီုကၠီု တင်ဂၞင်ဇေတ်ဇေတ်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် နဲကဲစဵုဒၞာတင်ဂၞင်ဗၠေတ် (Disinformation Defense) ကေုာံ ပွမစၟဳစၟတ် Deepfake ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်သစ္စာပရိုင်ရ။
နကဵုမတ်တၠပညာ နာနာဝိဇ္ဇာ (Multidisciplinary Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- နကဵုမတ်တၠပညာ Human-Centric AI: ဉာဏ်ပ္တေအ်ဗေဒဝွံ စွံအဓိကလတူမၞိဟ် (Human-centric) ညံင်ဉာဏ်ပ္တေအ် ဂွံဒှ်အရီုအဗင် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန်အစောံစရာဲမၞိဟ်ရ [၁]။
- နကဵုမတ်တၠပညာ ယေန်သၞာင်ဗေဒ: ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကတ်လ္ၚတ်မန်၊ ဉာဏ်ပ္တေအ်ဗေဒ ရီုဗင်မင်မွဲ လက်သန်ဂကူ မန် နကဵုနဲကဲ Digital Sovereignty ရ။
- နကဵုမတ်တၠပညာ Agentic AI: လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ဗီုပြင်ဉာဏ်ပ္တေအ် မနွံကဵုအစောံဖန်ဗဒှ် (Autonomous Agency) မပြံင်လှာဲကဵု သဘဴဓရ် "ပွမဖန်ဗဒှ်" ခေတ်တၟိရ။
တင်ရန်တၟအ် သွက်တၠပညာမန် (Strategic Goals)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဖန်ဗဒှ်သၞောတ်ဉာဏ်ပ္တေအ် မလေပ်ကၠိုဟ်ဘာသာမန် ဗွဲမနွံကဵုစံင်ဒကေဝ် ဇေတ်ဇေတ် ရ။
- သုင်စောဲဉာဏ်ပ္တေအ် သွက်ဂွံစၟဳစၟတ် (Verify) တင်ဂၞင်ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်။
- စဵုဒၞာတင်ဂၞင်ဗၠေတ် ညံင်ဂွံမင်မွဲ ပရေင်ဂီုကၠီု ဂကူမန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဒဳဂျဳတေလ်။