ညာဏ်မဗၠးၜး" (Enlightened Intellect)
ညာဏ်မဗၠးၜး (အင်္ဂလိက်: Enlightened Intellect / Liberated Wisdom) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲကသပ်ကူချပ်သၠုင်အိုတ် မညာတ်ကေတ် သဘဴဓရ်ဍာံစၟတ် (Truth) နကဵုစိုတ်မဗၠးၜးရ။ ညာဏ်မဗၠးၜးဝွံ ဟွံဒးဒုင်ကၟာတ်လဒအ် (ဝါ) ဟွံဒးဒုင်စဳရေင် နကဵုလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တုဲ၊ ဍေံဒှ်ညာဏ်မဂဵုလဟဵုတိတ်ကၠုင် နူအပ္ဍဲပိုင်ပြဳဇကုဇကုရ။
လက္ခဏာ ညာဏ်မဗၠးၜး
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ညာဏ်မဗၠးၜးဝွံ နွံကဵုတင်တၟေင် (၃) သာ် -
- ပွမတပ်တး (Clarity): ညံင်ရဴဍာ်မကေဝ်တုဲ ညာတ်ကေတ်ဗဗေင်က သၟဝ်ဍာ်ကၠးကၠးကီု၊ ညာဏ်ဏအ်ဝွံ ညာတ်ကေတ်ပြဿနာ ကေုာံ သွဟ်ဍေံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
- ပွမဗၠးၜးနူ အစွဲ (Freedom from Attachment): ဟွံဒးဒုင်စွဲလာံ ပ္ဍဲလညာတ်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ်ညးတၞဟ်၊ ဍေံရုဲစှ်ကေတ် အရာမဗဗွဲကုသဘာဝ (As it is) ရ။
- ပွမကၠိုဟ်ခၠင် (Awakening): ဍေံဒှ်ညာဏ်မၚုဟ်ကတဵုဒၟံင် (Alert) ဇၟာပ်အခိင်တုဲ၊ ဟွံလေပ်ဒးဒုင်ဝေင်ပရဟ် (ဝါ) ဒးဒုင်လှေအ်လှန် နကဵုအာရုံတုဲဂမၠိုင်ရ။
တရဴမစိုပ်ကု ညာဏ်မဗၠးၜး
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် ညာဏ်မဗၠးၜးမ္ဂး ဒးၞုံကဵုသဇိုင် (၃) သာ် -
- သုတ (ပွမကတ်လ္ၚတ်): ပွမဗှ်၊ ပွမကလင် ကေုာံ ပွမပကောံပကေဝ် လညာတ်မၞုံကဵုတန်ဖိုး။
- စိန္တာ (ပွမဗစာရဏာ): ပွမသုင်စောဲတီနပညာ သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံစိုပ်ကု တမ်မူလဍေံ။
- ဘာဝနာ (ပွမပတန်သမာဓိ): ပွမဖျေံစိုတ် ညံင်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ညံင်ညာဏ်ဂှ် ဂွံဂဵုလဟဵုတိတ်ကၠုင် ဗွဲအလဵုအလဵု။
ဖိုလ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ဗၠးၜးစိုတ်ဓာတ်: ဟွံဒးဒုင်ဍိက်ကု ဒဒိုက်စိုတ် ဟိုတ်နူပွမထေင်ဗၠေတ်။
- ပရေင်ဖန်ဗဒှ်သၠုင်: ခၞံဗဒှ်ပတိုန်အရာတၟိတၟိ မၞုံကဵုလျးညာဏ် သွက်ဂကောံမၞိဟ်။
- ဂုဏ်စရာဲဘဝ: မံင်တန်တဴအာ နကဵုဂုဏ်စရာဲ မဒှ်တၠ လတူဘဝဇကုဇေတ်တ်။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Vipassana and Enlightened Intellect", Buddhist Philosophy.
- "Cognitive Freedom", Psychological Journal (2026).