ဌာန်ဂအုပ်ဗုဒ္ဓဘာသာမန်
ဌာန်ဂအုပ်ဗုဒ္ဓဘာသာမန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Buddhist Foundation) ဂှ် ဒှ်ဂကောံမံက်ဂတဝ်မွဲ မဒက်ပတန်လဝ် သွက်ဂွံယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ပရေင်သာသနာ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒုင် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်ရ။ ဂကောံဝွံ စွံအဓိက ပ္ဍဲအရာမရီုဗင် ခမဳသင်မန် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံနွံကဵု ဒြဟတ်ပ္ဍဲအရာမကတ်လ္ၚတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ဓမ္မဒေသနာရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနိဿဲ နူအဘိဓာန် နာဲသက်လောန် ကေုာံ H.L. Shorto ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:
- ဌာန် (Thana): (n) ကၠုင်နူပါဠိ (Thāna)။ H.L. Shorto (OM. thān) ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ် "ဒၞာဲဝါဲ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဒၞာဲမတန်တဴ" (Place/Location)။
- ဂအုပ် (Ga-up): (n) နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ် "ညးမဒုင်သဇိုင်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဒၞာဲမဒက်ပတန်လဝ် သွက်ဂွံမင်မွဲ" (Foundation/Establishment)။
- ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism): သာသနာကျာ်တြဲ။
- မန် (Mon): ယၟုဂကူတမ်မူလ (Old Mon: Rmañ)။
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၅ ကဏ္ဍ (Multidisciplinary Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ ကဏ္ဍယေန်သၞာင် (Cultural)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဌာန်ဂအုပ်ဏအ် ဒှ်ဒၞာဲမပ္ကောံစွံလဝ် "ယေန်သၞာင်မန်" ပ္ဍဲဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်မ္ၚးဂမၠိုင်။ အတိုင်နဲကဲ နာဲသက်လောန် မစွံစိုတ် "ယိုက်သျှိုင်လိက်ပတ်" ဂှ် ဌာန်ဂအုပ်ဏအ်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် အခိုက်ကၞာမန် ညံင်ရဴ သဘင်ဖုံကျာ်၊ ပုင်သင်္ကြာန် ကေုာံ ပရေင်ဗတောန်လိက်မန် အဆံင်လိုက်ရ။
၂။ ကဏ္ဍပရေင်မၞိဟ် (Social)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဒြဟတ်ဗိုန် (Social glue) သွက်ဂွံပ္ကောံပ္ကေဝ် ကောန်ဂကူမန် မစိုပ်ဒၟံင် ဍုင်အာဂန္တုဂမၠိုင်။ ဌာန်ဂအုပ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆံ (Communication) အကြာခမဳသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာမန်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံနွံကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟေအ် ကေုာံ ပရေင်ညဳသၟဟ်ရ။
၃။ ကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နဒဒှ် ဂကောံမဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၞောဝ် (Foundation Status) ဂှ် ဍေံထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ဂကူမန်နွံကဵု "အဝဵုဗေဒ" (Authority) ပ္ဍဲအရာမထိင်ဒုင် အာဲကၟာဲဇကု ဗွဲမစှ်ေကဵုသၞောဝ်။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် "Soft Power" မွဲ သွက်ဂွံထ္ၜးကဵု ကမ္ဘာဒဒှ်ရ ဂကူမန် နွံကဵုယေန်သၞာင်မသၠုင်ရ။
၄။ ကဏ္ဍဘာသာ (Religious)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရန်တၟအ်အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမဖျေံသဇိုင် သွက်သာသနာကျာ်တြဲ ဂွံတန်တဴအာ လုကဴအဓါန်ဂတ။ ဌာန်ဂအုပ်ဏအ် ဗိုင်ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ပရိယတ္တိဓရ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်ရ။
၁။ ကဏ္ဍစိုတ်ဗေဒ (Psychological)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ကောန်ဂကူမန် မနွံဒၟံင် ဂမ္တဴဂမ္တာန် ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚးမ္ဂး ဌာန်ဂအုပ်ဏအ် ဒှ် "ဇြဟတ်စိုတ်" (Mental refuge)။ အတိုင်နာဲသက်လောန် မချူလဝ် "လျောဝ်ဏာဇံစိုတ်" ဂှ် ဌာန်ဂအုပ်ဏအ်လေဝ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဒၞာဲစိုတ်မၜိုဟ်သြိုဟ် သွက်ဂွံသံင်ဗစိုပ်စိုတ် ပ္ဍဲဓရ် ကေုာံ ဘာသာဇကုရ။
ကမၠောန်အဓိက (Major Activities)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- **ပရေင်ပညာ:** ဗတောန်လိက်မန် ကေုာံ ဓမ္မဒေသနာ။
- **ပရေင်သာသနာ:** ထိင်ဒုင် ဘာလကျာ်မန် ကေုာံ ပ္ကောံပ္ကေဝ် ခမဳသင်မန်။
- **ပရေင်ပရဟိတ:** ရီုဗင် ကောန်ဂကူမန် မနွံကဵုဒဒိုက်နာနာ။
ရံင်အဏအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Mon Buddhist Foundation - Official Website
- သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ။
- Shorto, H.L. A Dictionary of Modern Spoken Mon.